Câu 1: Vấn đề cơ bản của Triết học (TH) và các trường phái TH? Triết học ra đời ở cả phương Đông và phương Tây gần như trong cùng một thời gian ( khoảng từ thế kỷ VIII đến thế kỷ VI trước Công nguyên ) tại một số trung tâm văn minh cổ đại của nhân loại như Trung Quốc, Ấn Độ, Hy Lạp. Tuy nhiên cho dù ở phương Đông hay phương Tây ngay từ đầu triết học đã là hoạt động tinh thần biểu hiện khả năng nhận thức, đánh giá của con người, nó tồn tại với tư cách là một hình thái ý thức xã hội. Đã có rất nhiều cách định nghĩa khác nhau về triết học nhưng đều bao hàm những nội dung cơ bản giống nhau : Triết học nghiên cứu thế giới với tư cách là một chỉnh thể, tìm ra những quy luật chung nhất chi phối sự vận động của chỉnh thể đó nói chung, của xã hội loài người, của con người trong cuộc sống cộng đồng nói riêng và thể hiện nó một cách có hệ thống dưới dạng duy lý. TH là gì? TH là một hệ thống tri thức lý luận chung nhất của con người về thế giới; về vị trí, vai trò của con người trong thế giới ấy.
TH là một hình thái ý thức xã hội ra đời từ thực tiễn, do nhu cầu của thực tiễn. Sự hình thành TH bắt nguồn từ những điều kiện, nguồn gốc sau: -Về nhận thức: Từ nhu cầu, đòi hỏi cần phải khái quát hóa, trừu tượng hóa những tri thức mà con người đã thu nhận được và cũng chỉ khi con người đạt đến trình độ khái quát hóa, trừu tượng hóa mới tạo khả năng xây dựng nên các học thuyết, các lý luận. Về mặt xã hội: Sự sản xuất xã hội phải phát triển đến trình độ nhất định, có sự phân công lao động trí óc và lao động chân tay, xuất hiện lớp người có khẳ năng nghiên cứu, hệ thống hóa các quan điểm, quan niệm rời rạc thành các học thuyết. Đối tượng nghiên cứu của TH: TH nghiên cứu những quy luật chung nhất có trong cả tự nhiên, xã hội và tư duy; nghiên cứu về phương pháp tư duy của con người.
Sự nghiên cứu đó được tiến hành trên cơ sở tổng kết, khái quát lịch sử của các ngành khoa học và của bản thân TH. Vấn đề cơ bản của TH: Vấn đề cơ bản của TH là quan hệ giữa vật chất và ý thức hay giữa tư duy và tồn tại. Sở dĩ quan hệ này trở thành là vấn đề cơ bản của TH là vì: -Đây là vấn đề xuyên suốt lịch sử TH từ trước đến nay và bất kỳ trường phái TH nào cũng đều phải đề cập, giải quyết nó. -Việc giải quyết mối quan hệ giữa vật chất và ý thức đặt cơ sở nền móng cho việc giải quyết những vấn đề căn bản khác trong TH.
-Từ việc giải quyết mối quan hệ này mà lịch sử TH nhân loại phân chia thành hai trường phái duy vật và duy tâm. Mác-Ăngghen đã khẳng định: “Vấn đề cơ bản lớn của mọi TH, đặc biệt là của TH hiện đại là vấn đề quan hệ giữa tư duy và tồn tại”. Vấn đề cơ bản của TH bao gồm 2 mặt: 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com +Mặt thứ nhất: Nhằm trả lời câu hỏi giữa vật chất và ý thức cái nào có trước, cái nào có sau, cái nào giữ vai trò quyết định. +Mặt thứ hai: ý thức của con người có khả năng phản ánh đúng đắn thế giới vật chất hay không, con người có khả năng nhận thức được thế giới vật chất hay không.
Phân tích: Triết học cũng như những khoa học khác phải giải quyết rất nhiều vấn đề có liên quan với nhau, trong đó vấn đề cực kỳ quan trọng là nền tảng và là điểm xuất phát để giải quyết những vấn đề còn lại gọi là vấn đề cơ bản của triết học. Giải quyết vấn đề cơ bản của triết học không chỉ xác định được nền tảng và điểm xuất phát để giải quyết các vấn đề khác của triết học mà nó còn là tiêu chuẩn để xác định lập trường, thế giới quan của các triết gia và học thuyết của họ. Theo Ăngghen: “Vấn đề cơ bản lớn của mọi triết học, đặc biệt là triết học hiện đại, là vấn đề giữa tư duy và tồn tại”. Sự khẳng định dựa trên những căn cứ, lí do chủ yếu sau đây: + Các học thuyết, các trường phái triết học dù khác nhau đến mấy thì câu hỏi trước hết cần giải quyết là: thế giới bên ngoài tồn tại như thế nào và tư duy con người có khả năng nhận biết được thế giới bên ngoài hay không.
Những tri thức mà con người có được bắt nguồn từ đâu. + Việc giải quyết mối quan hệ giữa vật chất và ý thức vừa là điểm xuất phát vừa là cơ sở để giải quyết mọi vấn đề trong triết học, đặc biệt là những vấn đề thuộc lịch sử về đới sống XH của con người. + Thông qua việc giải quyết mối quan hệ vật chất - ý thức để có sự phân định về sự khác nhau giữa các hệ thống triết học trong lịch sử. Trả lời hai câu hỏi trên liên quan mật thiết đến việc hình thành các trường phái triết học và các học thuyết về nhận thức của triết học Các trường phái TH: Căn cứ vào việc giải quyết mặt thứ nhất của vấn đề cơ bản, TH được phân định thành những trường phái lớn sau đây: +Những nhà TH cho rằng giới tự nhiên, vật chất là cái có trước, giữ vai trò quyết định đối với ý thức thì được gọi là những nhà TH duy vật và học thuyết của họ được hợp thành các môn phái khác nhau của chủ nghĩa duy vật lịch sử.
+Những nhà TH cho rằng tinh thần, ý thức là cái có trước, quyết định vật chất thì được gọi là những nhà TH duy tâm và học thuyết của họ được hợp thành những hệ phái khác nhau của CNDT. +Những người cho rằng cả vật chất và ý thức đề là hai nguyên thể song song tồn tại, không cái nào quyết định cái nào và đều là nguồn gốc tạo nên thế giới thì gọi là những nhà nhị nguyên luận và học thuyết của họ gọi là thuyết nhị nguyên. Triết học nhị nguyên có khuynh hướng điều hoà chủ nghĩa duy vật và chủ nghĩa duy tâm nhưng về bản chất, triết học nhị nguyên theo chủ nghĩa duy tâm Trường phái duy vật có lịch sử hình thành, phát triển qua ba hình thái chủ yếu: +CNDV thời cổ đại: Chủ yếu dựa trên sự quan sát trực tiếp và những kinh nghiệm cảm tính, mang tính chất phác, ngây thơ. + Đồng nhất vật chất với một hay một số chất cụ thể.
2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Chủ yếu dựa trên sự quan sát trực tiếp và những kinh nghiệm cảm tính, nó chưa có được một cơ sở khoa học là nền tảng. +CNDV máy móc, siêu hình: xuất hiện ở thế kỷ XV – XVIII dựa trên thành tựu của các ngành khoa học tự nhiên, đặc biệt là vật lý cơ học. Tuy nhiên, nó lại xem xét giới tự nhiên, con người như là một hệ thống máy móc, phức tạp, nó không thừa nhận sự vận động, phát triển. +CNDV biện chứng: Xuất hiện từ nửa cuối thế kỷ XIX, do Mác – Ăngghen xây dựng, có đặc điểm nổi bậc là chủ nghĩa duy vật và phép biện chứng thống nhất với nhau, do đó vừa kế thừa tinh hoa của các nền TH trước đó, đồng thời khái quát thành tựu của các khoa học chuyên ngành.
+ Chủ nghĩa duy vật biện chứng là đỉnh cao trong sự phát triển của chủ nghĩa duy vật, nó khắc phục được những hạn chế của chủ nghĩa duy vật cổ đại và chủ nghĩa duy vật siêu hình. + Thống nhất chặt chẽ giữa chủ nghĩa duy vật với phép biện chứng trên cơ sở những thành tựu khoa học chuyên ngành cụ thể. + Chủ nghĩa duy vật biện chứng phản ảnh đúng hiện thực, là công cụ hữu hiệu giúp cho những lực lượng tiến bộ trong xã hội cải tạo hiện thực ấy. +Ngoài ra, trong lịch sử phát triển của TH duy vật còn có hình thái duy vật tầm thường (đồng nhất ý thức với vật chất và xem nhẹ vai trò của ý thức, tư tưởng), duy vật kinh tế với quan điểm coi kinh tế là nhân tố duy nhất quyết định sự tồn tại, phát triển của xã hội.
Trường phái duy tâm tồn tại và phát triển dưới hai hình thức chủ yếu: +CNDT khách quan: đại biểu lớn nhất là Hêghen cho rằng: thực thể tinh thần hay là ý niệm tuyệt đối tồn tại ngoài con người, có trước con người đã sả sinh ra cả thế giới vật chất. +CNDT chủ quan: đại biểu lớn nhất là Bécơli cho rằng: Cảm giác, ý thức con người là cái có trước, tồn tại sẵn ở trong con người, các sự vật hay thế giới vật chất chỉ là kết quả của sự phức hợp các cảm giác mà thôi. Căn cứ vào câu trả lời cho mặt thứ hai của vấn đề cơ bản của TH, trong lịch sử cũng xuất hiện hai trường phái đối lập nhau: +Trường phái thứ nhất: Cho rằng con người không có khă năng nhận biết được thế giới xung quanh hoặc chỉ nhận biết được cái vẻ bên ngoài của nó mà thôi, trường phái này gọi là thuyết không thể biết (bất khả tri). +Trường phái thứ hai cho rằng: con người hoàn toàn có khả năng nhận biết được thế giới từ hiện tượng đến bản chất, từ ngẫu nhiên đến tất nhiên… Câu 2: Trình bày quan niệm của các nhà duy vật trước Mác về vật chất.
Vai trò của triết học Mác – LêNin trong sự nghiệp đổi mới của nước ta hiện nay Việc tìm hiểu và khám phá về bản chất và cấu trúc của thế giới xung quanh luôn luôn là vấn đề được quan tâm trong các trường phái TH duy vật. -Vào thời kỳ trước khi có sự xuất hiện của TH Mác, người ta đã cố gắng tìm hiểu, giải thích nguyên thể cơ bản đầu tiên để cấu tạo nên thế giới và vì vậy phạm trù vật chất xuất hiện từ rất sớm và được đặc biệt quan tâm. Tuy nhiên các ý kiến và các trường phái TH về vật chất lại không giống nhau. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thời kỳ Cổ đại Hy lạp nói riêng và phương Tây nói chung, các nhà TH duy vật đã đồng nhất vật chất với các dạng cụ thể nào đó của nó.
Chẳng hạn: người ta cho vật chất là nước, lửa… Đỉnh cao trong quan niệm về vật chất của TH Hy lạp cổ đại là Thuyết nguyên tử của Lơxíp và Đêmôcrit.