Chương 1 – NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG TÁC PHẨM CỦA YOSHIMOTO BANANA 1. Ngoại hình và tính cách 1. Ngoại hình – sự hòa quyện của vẻ đẹp nhân bản và thần thánh Hình ảnh của các nhân vật trong tác phẩm của Y. Banana thường được khúc xạ qua lăng kính của nhân vật xưng tôi.
Nhân vật tôi thường ngưỡng mộ và ngợi ca vẻ đẹp thiên thần ở những nhân vật khác. Đó là vẻ đẹp trong veo, thanh khiết, vô ngần mà chúng tôi gọi là sự hòa quyện của vẻ đẹp nhân bản và phi nhân. Dù có thể đã phải trải qua nhiều sóng gió của cuộc đời, nhưng đó là vẻ đẹp Người nhất từ các nhân vật, đồng thời cũng là vẻ thánh thiện - vẻ đẹp như thần Phật, như Đức Mẹ tỏa ra ánh sáng thoát tục, buộc xung quanh phải giữ một khoảng cách đủ xa để ngưỡng vọng. Điều này là gì nếu không phải tình yêu thương, trân trọng con người đầy tính nhân văn: con người chính là hiện thân của tất cả những gì cao quý nhất - “con người là thần thánh”.
Trong Amrita, Sakumi – tôi – nhìn thấy em mình đang ngủ với “một khuôn mặt ngủ thật đẹp. Sống mũi thẳng tắp, với đôi môi đỏ” [87, 170], thấy ở cô bạn Yoko “một vẻ thanh thoát chỉ có ở đôi tay Đức Mẹ Maria màu trắng mà ta thường thấy trong các nhà thờ […]. Thêm vào đó, những lúc ở nhà, cô ấy không dùng kính áp tròng mà đeo chiếc kính gọng bạc khiến khuôn mặt thêm vẻ bướng bỉnh ngang ngạnh, song chính điều đó lại tạo nên một vẻ dễ thương kì lạ” [87]. Với mẹ mình, Sakumi hình dung, sau bao nhiêu thăng trầm của cuộc đời, mẹ vẫn mạnh mẽ và vươn lên nhưng vẫn có phần nào được giấu kín, “Mẹ tôi ở đó, nhìn ra xa với khuôn mặt như của thần Siva đứng giữa trung tâm bức họa đồ Mandala”.
Còn ở Saseko, Sakumi thấy ở đó “một nét mặt rất kì lạ, trắng trẻo và dịu hiền như mặt Đức Bồ Tát, ngọt ngào tựa như sắp tan chảy. Nhưng đôi mắt thì rực sáng. Dưới ánh nến, nét mặt đó càng thêm ấn tượng” [87, 240]. Còn cô em gái Mayu, dù Mayu đang sống trong áp lực của công việc và cuộc sống, dù đó là “một tâm hồn đang khô héo và mục ruỗng dần”, nhưng Sakumi vẫn nhìn thấy một “khuôn mặt rất cân đối, không giống đặc điểm chung là lạnh lùng của gia đình.
Từ nhỏ, cô đã như một thiên thần. Hàng mi cong dài, làn da trắng mỏng manh như có thể bị tổn thương vì bất cứ thứ gì” [87] Trong N.P, nhân vật xưng tôi, Kazami Kano thấy hai chị em Takase Otohiko và Takase Saki “Cả hai đều cao, đều có mái tóc màu nâu. Người con gái trông yểu điệu nhưng làn da thật đẹp, mượt mà và phong mãn. Trên đôi guốc màu đen là một đôi chân thon thả, và khuôn mặt còn ngây thơ trong một bộ váy rất rộng.
Một vẻ đẹp hấp dẫn tươi tắn lạ kì. Người con trai cũng có khuôn mặt khá đẹp. Trừ đôi mắt thoáng nét u buồn, toàn thân anh ta chứa đựng một sự khỏe khoắn toát lên niềm hi vọng. Tugumi – nhân vật chính trong tác phẩm Vĩnh biệt Tugumi, có tính cách ngang bướng và phải chung sống với bệnh tật ngay khi còn rất nhỏ, nhưng nhìn kĩ Tugumi, nhân vật tôi, Maria lại thấy “Khuôn mặt nó cười khi đó trông thật huyền bí và giống Phật Di Lặc […].
Tugumi xinh đẹp lắm. Mái tóc đen, dài, làn da trắng sáng, hàng mi dài, rậm, cánh tay và chân dài, mảnh mai, nổi cả mạch máu, thân hình nhỏ nhắn, vẻ ngoài thanh nhã như con búp bê do thần thánh tạo ra.” [86] Còn Yoko, chị gái Tugumi thì “lúc nào cũng rạng rỡ như một thiên thần” [86, 21] Chính vẻ đẹp như thần Phật, Bồ Tát này giúp chúng ta khám phá thế giới nội tâm sâu kín của nhân vật, bởi lẽ, trong cách cư xử, trong hành động và thái độ, vẻ đẹp này của nhân vật thường bị che giấu hoặc lẩn khuất trong tính cách trái khoáy, bướng bỉnh, hay trạng thái yếu ớt, mỏi mệt. Vẻ đẹp này vừa là cái thần thái rất riêng, vô hình, vừa là vẻ đẹp rất cụ thể. Theo chúng tôi, vẻ đẹp này được Y.
Banana thể hiện tập trung nhất ở hai “tín hiệu” đặc biệt, đó là đôi mắt và nụ cười. Đôi mắt Tần số xuất hiện cao của đôi mắt trong tác phẩm của Y. Banana tạo nên một ý nghĩa biểu đạt đặc biệt. Thông thường, con người có thể “giấu mình” qua cử chỉ, lời nói, hay hành động, nhưng với ánh mắt thì những sắc thái khác nhau, chân thật hoặc gượng gạo, đều biểu hiện rõ trạng thái của con người mà không có cách nào che giấu.
Trong văn hóa biểu tượng, đôi mắt là sức mạnh của lương tri tối cao và thần thái con người. Hình ảnh đôi mắt được Y. Banana sử dụng như một phương tiện hữu hiệu giúp ta nhìn sâu được vào bên trong tâm hồn và tính cách nhân vật để thấu hiểu, khám phá họ. Trong sáng tác của Y.
Banana, nhân vật được đặc tả đôi mắt thường ở vị trí ngôi thứ ba, được nhìn bởi nhân vật tôi. Tuy nhiên, không phải nhân vật nào ở ngôi ba đều được chú ý bởi đôi mắt, mà hình như, chỉ có những nhân vật có tính cách “khác thường”, không dễ nhận biết. Đó là những nhân vật luôn chất chứa những nỗi niềm riêng, những câu chuyện riêng, những đời sống nội tâm riêng khác với “bề nổi” mà xung quanh vẫn thấy ở họ. Eriko, “người phụ nữ”, “người mẹ” thực thụ sau khi đã được cải giới trong tác phẩm Kitchen có “cặp mắt sắc lẹm có đôi đồng tử lấp lánh thẳm sâu” [84].
Eriko là, Trước khi cải giới, Eriko từng là một người vô cùng trầm lặng, yêu vợ (là mẹ của Tanabe) vô cùng, cho tới khi cô ấy chết đi thì Eriko đã phẫu thuật tất cả mọi thứ trên cơ thể mình để có thể thay thế người mẹ đã mất mà chăm sóc cho Tanabe được tốt hơn. Eriko sống hết mình với con và với xung quanh, trong đó có Mikage Sakurai (nhân vật tôi). Eriko tinh tế, sắc sảo, nồng nhiệt với mọi người và với cả bản thân mình. Ánh sáng từ Eriko toát ra làm Sakurai choáng ngợp.
Ở đây, cô đã vượt qua được giới hạn của bản thân để trở thành một người mẹ thực sự (đến nỗi Tanabe quên mất tên trước kia của “mẹ” mình là gì). Phải chăng cái “cặp mắt sắc lẹm” kia chính là vẻ đẹp của sự sắc sảo, là sức mạnh tinh thần giúp cô vượt qua nỗi đau để sống tiếp và chăm sóc cho con. Nhưng đó còn là “đôi đồng tử lấp lánh thẳm sâu”, nghĩa là, trong đôi mắt kia còn có những điều thẳm sâu chưa thể nhận biết ngay và cần được khám phá. Thật thế, nhìn người phụ nữ lúc nào cũng tất bật, chạy đua với thời gian, hồn nhiên “vừa rôm rốp nhai dưa chuột vừa nói chuyện”, có lẽ ít ai nhận ra rằng có một nỗi cô đơn đang lặng lẽ thấm sâu vào con người cô.
Cô đã vượt qua nỗi cô đơn ấy bằng việc chăm sóc hết lòng cho Tanabe và cả những cây cảnh trước nhà. Theo Eriko, “Nếu thực sự muốn một mình tự lập thì rất nên nuôi dưỡng một thứ gì đó, như là một đứa con hay là lũ cây cảnh. Lúc đó, mình sẽ nhận ra giới hạn của mình” [84]. Cô ấy đã vượt qua những ngày tồi tệ, cheo leo để rồi thấy mình thấy may mắn vì nhận ra rằng “Nếu cuộc đời người ta không thực sự đi đến chỗ hoàn toàn tuyệt vọng, nếu từ đó, người ta không thực sự nhận ra đâu là thứ mà mình không thể vứt bỏ, thì người ta sẽ lớn lên mà chẳng hiểu niềm vui thực sự là gì cả” [84].
Con người ấy vẫn đang tưới nước cho đám cây cỏ bằng đôi tay thon thả hay chính bằng lòng nhiệt thành vì cuộc sống của một con người? Minowa Sui trong N.P lại là nạn nhân của số phận nghiệt ngã khi yêu bố đẻ - nhà văn Takase Sarao, mà trước đó hai người chưa nhận ra nhau (Sui là con rơi). Sui từng sống chung với bố, rồi bố mất, cô sống như vợ chồng với anh trai cùng cha khác mẹ (Takase Otohiko) và có tình cảm đặc biệt với người bạn gái (nhân vật tôi – Kazami Kano). Sui có tính cách kì lạ mà những ai không hiểu sẽ cho là bị bệnh thần kinh. Sui với “tính cách chấp chểnh”, “lòng tự mãn về khả năng tự lập của mình” hay là cái gì đó “tựa như nỗi dằn vặt nội tâm của riêng mình cô ta, không thể chia sẻ với bất kì ai khác” [85, 160].
Thật ra, từ nhỏ, Sui đã rất thiếu thốn tình thương của bố, thiếu cảm giác của gia đình, thiếu sự quan tâm, chia sẻ. Lạc vào những mớ dây phức tạp của tình cảm, Sui không còn biết đâu là đúng sai, “chỉ có nhựa sống là tràn trề sung mãn”, “không hề có cảm giác tội lỗi” [85]. Phải chăng vì thế mà đôi mắt của Sui “chứa đựng sự trong suốt thuần khiết đến độ tuyệt đối, tựa như vì sao Thiên Lang tỏa sáng giữa bầu trời đêm thăm thẳm, và tựa như những giọt Martini được pha rất khéo trong ly cocktail đượm thứ ánh sáng trong vắt” [85, 76]. Trong cảm nhận của nhân vật tôi, Sui giống loài hoa ly, ở sự mạnh mẽ của mùi hương, “và khi phấn hoa đã bám vào quần áo thì sẽ khó mà phai đi được” [85].
Tuy nhiên, từ sâu bên trong của ánh mắt “trong suốt thuần khiết” kia lại là một ánh mắt “thẳm sâu như mặt nước tối đen dưới đáy của một cái giếng cũ” [85, 91], “đôi mắt pha lê với cặp đồng tử mang một thứ âm hưởng lạnh lùng” [85, 190]. Ánh mắt đó phải chăng có căn nguyên từ chính cái áp lực và mặc cảm tội lỗi vẫn luôn hiện hữu và đè nặng tâm hồn cô, để rồi, Sui đã phải tìm đến cái chết như một sự bất lực trước số phận khi nghĩ đến cái bào thai mình đang mang (với Otohiko). Song, số phận như không cho phép, Sui không chết. Sau đó, cô đã mạnh mẽ vượt qua những ám ảnh và mặc cảm để sống tiếp, dù cho có một dòng máu bất thường đang chảy trong đứa trẻ, cô cũng sẽ bình tĩnh đối mặt.
Người đọc có cảm giác, Sui chính là hiện thân của những đóa anh đào, xinh đẹp và bung nở đến cuồng dại trong mùa xuân dù cho cuộc sống đối với cô có diễn ra thật chóng vánh thì cô vẫn chấp nhận. Takase Otohiko, người em trai sinh đôi khác trứng với chị gái Takase Saki, yêu và sống chung như vợ chồng với cô em cùng cha khác mẹ Minowa Sui.