Luận Văn Thạc Sĩ: Không Gian Nghệ Thuật Trong Ca Dao Hiện Đại

Luận văn thạc sĩ khám phá không gian nghệ thuật trong ca dao hiện đại, phân tích sâu sắc giá trị văn hóa và thẩm mỹ của thể loại này.

• Tác giả: Đỗ Thị Tuyết Lan
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hằng Phương
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Sư phạm
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Không gian nghệ thuật trong ca dao hiện đại
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• Mục đích nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Bố cục luận văn
• 1. Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TẾ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Khái niệm thi pháp văn học dân gian
• 1.2. Khái niệm ca dao cổ truyền và ca dao hiện đại
• 1.2.1. Ca dao cổ truyền
• 1.2.2. Ca dao hiện đại
• 1.3. Khái niệm không gian nghệ thuật và vấn đề nghiên cứu không gian nghệ thuật trong ca dao
• 1.3.1. Khái niệm không gian nghệ thuật
• 1.3.2. Vấn đề nghiên cứu không gian nghệ thuật trong ca dao
• 1.4. Đời sống và sinh mệnh của ca dao hiện đại
• 1.4.1. Đời sống của ca dao hiện đại qua các thời kỳ lịch sử
• 1.4.2. Những yếu tố tạo tiền đề để ca dao hiện đại tồn tại và phát triển
• 2. Chương 2: ĐẶC ĐIỂM CỦA KHÔNG GIAN NGHỆ THUẬT TRONG CA DAO HIỆN ĐẠI
• 2.1. Tính phiếm chỉ và tính cá biệt hoá của không gian nghệ thuật
• 2.1.1. Tính phiếm chỉ
• 2.1.2. Tính cá biệt hoá
• 2.2. Không gian bình dị, gần gũi, quen thuộc và không gian khoáng đạt, hùng vĩ
• 2.2.1. Không gian bình dị, gần gũi, quen thuộc
• 2.2.2. Không gian khoáng đạt, hùng vĩ
• 2.3. Không gian mới lạ
• Phần phụ lục
• [1] Những lời ca dao hiện đại do tác giả tập hợp, sưu tầm
• [2] Những lời nhận xét về văn học dân gian và ca dao hiện đại
• [3] Một số tranh ảnh liên quan đến sinh hoạt văn hoá dân gian thời đại
• Danh mục tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Không gian nghệ thuật trong ca dao hiện đại

Không gian nghệ thuật là yếu tố quan trọng trong việc thể hiện nội dung và ý đồ nghệ thuật của tác phẩm. Trong ca dao hiện đại, không gian nghệ thuật không chỉ phản ánh đời sống tâm hồn con người mà còn thể hiện sự kế thừa và sáng tạo từ ca dao cổ truyền. Luận văn tập trung phân tích đặc điểm của không gian nghệ thuật trong ca dao hiện đại, từ đó làm nổi bật sự chuyển đổi và phát triển của thể loại này trong bối cảnh xã hội hiện đại.

1.1. Tính phiếm chỉ và tính cá biệt hóa

Tính phiếm chỉ và tính cá biệt hóa là hai đặc điểm nổi bật của không gian nghệ thuật trong ca dao hiện đại. Tính phiếm chỉ thể hiện qua việc sử dụng không gian chung, mang tính ước lệ, phản ánh tâm trạng và cảm xúc của nhiều người. Trong khi đó, tính cá biệt hóa thể hiện qua việc miêu tả không gian cụ thể, gắn liền với đời sống hiện thực của con người. Sự kết hợp giữa hai yếu tố này tạo nên sự đa dạng và phong phú trong biểu đạt nghệ thuật.

1.2. Không gian bình dị và không gian khoáng đạt

Không gian bình dị, gần gũi và không gian khoáng đạt, hùng vĩ là hai dạng không gian chính trong ca dao hiện đại. Không gian bình dị phản ánh đời sống thường nhật, gắn liền với sinh hoạt của người dân. Trong khi đó, không gian khoáng đạt thể hiện sự rộng lớn, mênh mông, mang tính biểu tượng cao. Sự đan xen giữa hai loại không gian này tạo nên chiều sâu nghệ thuật và tư tưởng trong tác phẩm.

II. Nghệ thuật và văn hóa trong ca dao hiện đại

Nghệ thuật và văn hóa là hai yếu tố không thể tách rời trong ca dao hiện đại. Luận văn nhấn mạnh vai trò của nghệ thuật trong việc phản ánh và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống. Đồng thời, ca dao hiện đại cũng thể hiện sự sáng tạo và đổi mới trong cách tiếp cận và biểu đạt nghệ thuật, phù hợp với bối cảnh xã hội hiện đại.

2.1. Kế thừa và sáng tạo

Ca dao hiện đại kế thừa những giá trị nghệ thuật và văn hóa từ ca dao cổ truyền, đồng thời có sự sáng tạo và đổi mới để phù hợp với thời đại. Sự kế thừa thể hiện qua việc sử dụng các hình thức nghệ thuật truyền thống như thể thơ lục bát, cách cấu tứ theo kiểu phú, tỷ, hứng. Trong khi đó, sự sáng tạo thể hiện qua việc đưa vào những yếu tố mới, phản ánh đời sống hiện đại và tư tưởng mới của con người.

2.2. Nghệ thuật biểu diễn và thị giác

Nghệ thuật biểu diễn và nghệ thuật thị giác là hai phương diện quan trọng trong ca dao hiện đại. Nghệ thuật biểu diễn thể hiện qua cách diễn xướng, truyền tải cảm xúc và tư tưởng của tác phẩm. Nghệ thuật thị giác thể hiện qua việc sử dụng hình ảnh, màu sắc và không gian để tạo nên bức tranh sinh động, giàu tính biểu tượng. Sự kết hợp giữa hai phương diện này tạo nên sức hấp dẫn và giá trị nghệ thuật của ca dao hiện đại.

III. Giá trị và ứng dụng thực tiễn của luận văn

Luận văn Khám phá không gian nghệ thuật trong ca dao hiện đại không chỉ có giá trị học thuật mà còn mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc. Nghiên cứu này góp phần làm sáng tỏ đặc điểm và giá trị nghệ thuật của ca dao hiện đại, đồng thời mở ra hướng nghiên cứu mới trong lĩnh vực văn học dân gian.

3.1. Đóng góp học thuật

Luận văn đóng góp quan trọng vào việc nghiên cứu thi pháp ca dao hiện đại, đặc biệt là yếu tố không gian nghệ thuật. Nghiên cứu này cung cấp cái nhìn toàn diện và sâu sắc về sự chuyển đổi và phát triển của ca dao hiện đại, từ đó làm phong phú thêm kho tàng lý luận văn học dân gian.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể ứng dụng trong việc giảng dạy và phổ biến ca dao hiện đại trong các cơ sở giáo dục. Đồng thời, nghiên cứu này cũng góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, đặc biệt là trong bối cảnh xã hội hiện đại đang có nhiều thay đổi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình phát triển của văn học dân gian Việt Nam, ca dao là thể loại trữ tình phản ánh sâu sắc tâm hồn, tư tưởng và bản lĩnh của con người Việt Nam qua các thời kỳ lịch sử. Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, sự ra đời của bộ phận ca dao hiện đại đã đánh dấu một bước chuyển dịch quan trọng về cả nội dung tư tưởng lẫn phương thức biểu hiện nghệ thuật. Tuy nhiên, trong khi ca dao cổ truyền nhận được sự quan tâm nghiên cứu sâu rộng, mảng ca dao hiện đại trong suốt 30 năm kháng chiến từ năm 1945 đến năm 1975 vẫn còn nhiều khoảng trống học thuật chưa được khai phá một cách toàn diện dưới góc nhìn thi pháp học.

Luận văn thạc sĩ khoa học ngữ văn của tác giả Đỗ Thị Tuyết Lan, do Tiến sĩ Nguyễn Hằng Phương hướng dẫn tại Trường Đại học Sư phạm thuộc Đại học Thái Nguyên năm 2007, tập trung giải quyết vấn đề cấu trúc và sự biến đổi của không gian nghệ thuật trong ca dao hiện đại. Mục tiêu nghiên cứu cốt lõi là làm sáng tỏ bản chất thẩm mỹ, đặc điểm thi pháp và quy luật vận động của không gian nghệ thuật, từ đó so sánh đối chiếu với ca dao cổ truyền để khẳng định tính kế thừa và những cách tân độc đáo của văn học dân gian thời kỳ mới.

Phạm vi nghiên cứu bao quát 1.404 lời ca dao hiện đại được thu thập từ 6 tập tư liệu biên soạn và xuất bản chính thống từ năm 1970 đến năm 2000. Ý nghĩa khoa học của đề tài thể hiện ở việc cung cấp một hệ thống lý luận và dẫn liệu thực chứng phong phú, áp dụng phương pháp định lượng và thi pháp học hiện đại để nâng cao độ tin cậy của các nhận định văn học. Về mặt thực tiễn, công trình đóng góp nguồn tài liệu giá trị phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu văn học dân gian và văn học cách mạng Việt Nam thế kỷ 20.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết thi pháp học văn học dân gian được phát triển bởi các học giả uy tín như nhà nghiên cứu văn học dân gian Crapxốp, Giáo sư Chu Xuân Diên, Giáo sư Trần Đình Sử và Phó Giáo sư Phạm Thu Yến. Mô hình nghiên cứu phân tích không gian nghệ thuật dựa trên sự tương tác giữa ba bình diện: không gian vật lý khách quan, không gian địa lý văn hóa và không gian tâm trạng chủ quan của nhân vật trữ tình.

Bốn khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong công trình gồm có:

1. Thi pháp văn học dân gian: Toàn bộ hệ thống đặc điểm hình thức mang tính nội dung, phương thức miêu tả, biểu hiện và cấu tạo hình tượng nghệ thuật trong sáng tác ngôn từ dân gian.
2. Ca dao cổ truyền: Thành phần nghệ thuật ngôn từ của các làn điệu dân ca truyền thống được sáng tác và lưu truyền chủ yếu từ trước năm 1945 bằng phương thức truyền miệng.
3. Ca dao hiện đại: Lời thơ mang phong cách nghệ thuật dân gian, ra đời và phát triển từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, gắn liền với đời sống lao động, chiến đấu và sinh hoạt văn hóa của quần chúng nhân dân.
4. Không gian nghệ thuật: Mô hình thế giới thẩm mỹ được kiến tạo qua điểm nhìn, trường nhìn và xúc cảm chủ quan của chủ thể sáng tạo nhằm truyền tải tư tưởng thời đại.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu tiến hành khảo sát toàn diện cỡ mẫu gồm 1.404 lời ca dao hiện đại. Phương pháp chọn mẫu áp dụng theo cụm tư liệu văn bản đã xuất bản chính thức, bao gồm tập sách Ca dao Việt Nam 1945-1975 (745 lời), bộ Ca dao chống Mỹ tập 1, 3, 4 (297 lời), Ca dao chiến sĩ tập 5 (90 lời), Thay người đi xa (101 lời) và Cụ Hồ ở giữa lòng dân (171 lời). Toàn bộ ngữ liệu được chọn lọc từ các nhà xuất bản uy tín như Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin, Nhà xuất bản Phụ nữ và Nhà xuất bản Thuận Hóa.

Quá trình phân tích kết hợp bốn phương pháp khoa học chuyên ngành:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết: Hệ thống hóa các luận điểm thi pháp học và bối cảnh lịch sử của văn học dân gian hiện đại.
• Phương pháp thống kê định lượng: Lập bảng tần số, tính toán tỷ lệ phần trăm phân bố của từng dạng không gian nghệ thuật cụ thể.
• Phương pháp so sánh đối chiếu liên thời đại: Đối sánh 1.404 lời ca dao hiện đại với hệ thống thi pháp ca dao cổ truyền nhằm xác định sự kế thừa và dị biệt.
• Phương pháp điền dã văn học: Phỏng vấn trực tiếp nhân chứng và sưu tầm tư liệu diễn xướng thực tế tại một số địa phương trong timeline nghiên cứu từ năm 2005 đến năm 2007.

Lý do lựa chọn phương pháp hỗn hợp này nhằm khắc phục tính chủ quan của phê bình truyền thống, bảo đảm kết quả phân tích có cơ sở định lượng xác thực và chiều sâu văn hóa học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát 1.404 lời ca dao hiện đại mang lại 4 phát hiện thi pháp quan trọng:

1. Sự song hành giữa tính phiếm chỉ và tính cá biệt hóa cao: Bên cạnh những không gian chung chung mang tính khái quát, có tới hàng trăm lời ca dao sử dụng địa danh cụ thể gắn liền với chiến công lịch sử. Trong đó, địa danh Tháp Mười xuất hiện nhiều nhất với 34 lời ca dao (chiếm 2,42% tổng mẫu), với 13 lời trực tiếp mở đầu bằng tên vùng đất này. Các địa danh như Điện Biên, Tây Bắc, Sông Lô, Quảng Bình, Côn Đảo được định danh chính xác như những tượng đài lịch sử.
2. Sự chuyển hóa mạnh mẽ của không gian dòng sông: Dòng sông xuất hiện trong 104 lời ca dao (chiếm 7,41% tổng số khảo sát). Khác với dòng sông chia ly của ca dao xưa, dòng sông hiện đại trở thành tuyến vận tải chiến lược, bến đò chở quân, nơi ghi dấu chiến công đánh chìm tàu giặc và không gian đoàn tụ thắng lợi.
3. Không gian chợ mang tính xã hội hóa độc đáo: Toàn bộ 11 lời ca dao khảo sát về không gian chợ (tỷ lệ 100% trong nhóm đề tài này) đều gắn với phong trào Bình dân học vụ diệt giặc dốt. Phiên chợ không còn là nơi trao đổi hàng hóa đơn thuần hay hò hẹn lứa đôi, mà trở thành trạm kiểm tra chữ Quốc ngữ với hình ảnh cổng mù và thu lệ phí người chưa biết chữ.
4. Không gian ngôi nhà và căn hầm được cộng đồng hóa: Ngôi nhà gia đình truyền thống chuyển thành không gian thi đua sản xuất, trong khi căn hầm trú bom trở thành hội trường sinh hoạt đoàn đội, nơi đón tiếp bộ đội và là pháo đài kiên cường của hậu phương.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của sự biến đổi không gian nghệ thuật bắt nguồn từ sự thay đổi toàn diện của hiện thực lịch sử dân tộc trong 30 năm chiến tranh giải phóng. Lực lượng sáng tác không còn bó hẹp trong tầng lớp nông dân thuần túy mà mở rộng sang công nhân, chiến sĩ bộ đội, dân công hỏa tuyến và trí thức. Điểm nhìn nghệ thuật của người sáng tác chuyển từ góc nhìn cá thể, cục bộ của làng xã sang trường nhìn rộng lớn của vận mệnh quốc gia.

So sánh với ca dao cổ truyền, nơi các địa danh như Xứ Nghệ, Xứ Lạng, Xứ Huế có thể hoán đổi cấu từ mà không làm thay đổi ngữ nghĩa, ca dao hiện đại gắn chặt không gian với những sự kiện lịch sử không thể thay thế. Điển hình như các chiến thắng tại Điện Biên hay trận thủy chiến Sông Lô mang tính độc bản về mặt lịch sử và nghệ thuật.

Dữ liệu khảo sát có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ cơ cấu phân bố các nhóm không gian và bảng thống kê tần suất xuất hiện. Bảng dữ liệu định lượng về 104 lời ca dao dòng sông, 34 lời ca dao Tháp Mười và 11 lời ca dao về trạm học vụ tại chợ minh chứng rõ nét cho quá trình xã hội hóa sâu sắc của thi pháp văn học dân gian Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo tồn, phát huy và ứng dụng hiệu quả các giá trị thi pháp của ca dao hiện đại vào đời sống học thuật đương đại, luận văn đưa ra 4 giải pháp trọng tâm:

1. Số hóa toàn diện và chuẩn hóa kho tư liệu ca dao hiện đại: Thực hiện số hóa 100% các ấn phẩm ca dao thời kỳ kháng chiến giai đoạn 1945-1975, thiết lập cơ sở dữ liệu mở phục vụ tra cứu học thuật. Thời gian thực hiện từ năm 2026 đến năm 2028, do Viện Nghiên cứu Văn hóa chủ trì phối hợp với các thư viện đại học.
2. Tích hợp thi pháp học định lượng vào chương trình đào tạo Ngữ văn: Nâng cao 40% thời lượng thực hành phân tích tác phẩm dân gian hiện đại bằng công cụ thống kê số liệu trong các học phần Thi pháp học và Văn học dân gian. Timeline triển khai bắt đầu từ năm học 2026-2027, do các trường đại học sư phạm trên toàn quốc đảm trách.
3. Tổ chức các chương trình điền dã và sưu tầm ca dao thời kỳ Đổi mới: Thu thập tối thiểu 500 dị bản ca dao mới lưu truyền trong đời sống đô thị và nông thôn hiện đại. Động từ hành động là khảo sát định kỳ hằng năm từ năm 2026, do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch các địa phương phối hợp với các hội văn học nghệ thuật thực hiện.
4. Xuất bản các chuyên đề liên ngành văn học và lịch sử: Công bố tối thiểu 10 công trình nghiên cứu chuyên sâu về không gian văn hóa kháng chiến qua lăng kính thi pháp học dân gian. Giai đoạn thực hiện từ năm 2026 đến năm 2030, do các nhà xuất bản khoa học xã hội cùng các viện nghiên cứu chuyên ngành phụ trách.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng trọng điểm:

1. Giảng viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Văn học Việt Nam, Lý luận văn học: Khai thác khung phương pháp luận thi pháp học, mô hình phân tích không gian nghệ thuật và nguồn dữ liệu 1.404 lời ca dao phục vụ viết bài báo khoa học và luận án chuyên sâu.
2. Giáo viên Ngữ văn tại các trường Trung học phổ thông: Sử dụng các dẫn liệu và phân tích không gian nghệ thuật để làm phong phú bài giảng về ca dao, văn học kháng chiến và bài học tích hợp liên môn Lịch sử - Ngữ văn.
3. Sinh viên đại học ngành Sư phạm Ngữ văn, Văn hóa học và Báo chí: Nắm bắt phương pháp kết hợp nghiên cứu định tính và định lượng trong phân tích văn bản nghệ thuật, ứng dụng vào làm khóa luận tốt nghiệp.
4. Các nhà quản lý văn hóa và chuyên viên bảo tồn di sản: Tham khảo cơ sở lý luận về sinh thái văn hóa dân gian để xây dựng đề án sưu tầm, lưu giữ văn hóa phi vật thể tại các vùng căn cứ cách mạng.

Câu hỏi thường gặp

Ca dao hiện đại khác biệt lớn nhất so với ca dao cổ truyền ở điểm nào?
Điểm khác biệt căn bản nằm ở tính cá biệt hóa lịch sử và tính xã hội hóa không gian nghệ thuật. Trong khi ca dao cổ truyền nghiêng về không gian tâm trạng phiếm chỉ, ca dao hiện đại gắn chặt với không gian chiến trường, nhà máy, công trường và các mốc lịch sử cụ thể với 1.404 ngữ liệu phản ánh trực tiếp 2 cuộc kháng chiến.

Tại sao không gian dòng sông lại xuất hiện với tần suất lên tới 104 lời trong mẫu nghiên cứu?
Dòng sông trong giai đoạn 1945-1975 là huyết mạch giao thông quân sự và kinh tế. Dòng sông vừa là chiến trường đánh giặc tiêu diệt tàu chiến đối phương, vừa là nơi tiễn đưa chiến sĩ lên đường, chiếm 7,41% tổng số lời ca dao được khảo sát.

Địa danh nào xuất hiện nhiều nhất trong hệ thống ca dao hiện đại được khảo sát?
Tháp Mười là địa danh xuất hiện nhiều nhất với 34 lời ca dao, trong đó 13 lời mở đầu bằng tên gọi này. Vùng đất này trở thành biểu tượng nghệ thuật gắn liền với hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh và tinh thần kiên cường của đồng bào miền Nam.

Không gian chợ trong ca dao hiện đại phản ánh hiện thực lịch sử nào?
Toàn bộ 11 lời ca dao về không gian chợ đều phản ánh phong trào Bình dân học vụ xóa nạn mù chữ sau năm 1945. Chợ trở thành điểm kiểm tra văn hóa, nơi dựng cổng mù để khuyến khích toàn dân học chữ Quốc ngữ.

Phương pháp thống kê định lượng đóng vai trò gì trong luận văn thi pháp học này?
Phương pháp thống kê trên 1.404 lời ca dao giúp xác định chính xác tỷ lệ phân bố, tần suất xuất hiện của từng loại hình không gian, tạo cơ sở thực chứng vững chắc và nâng cao độ tin cậy khoa học cho các kết luận thi pháp.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện hệ thống không gian nghệ thuật qua 1.404 lời ca dao hiện đại giai đoạn 1945-1975 có xuất xứ tư liệu minh bạch.
• Làm sáng tỏ quy luật vận động thi pháp từ không gian phiếm chỉ, ước lệ truyền thống sang không gian cá biệt hóa, gắn liền với các địa danh lịch sử vẻ vang.
• Khám phá sự chuyển hóa chức năng thẩm mỹ của các không gian quen thuộc như dòng sông với 104 lời, Tháp Mười với 34 lời, cùng không gian căn hầm và chợ học vụ.
• Thiết lập khung phương pháp luận kết hợp chặt chẽ giữa thi pháp học văn học dân gian và kỹ thuật thống kê định lượng.
• Khẳng định sức sống trường tồn và khả năng thích ứng linh hoạt của ca dao trong việc phản ánh hiện thực lịch sử của dân tộc qua 3 thời kỳ phát triển.

Để tiếp tục mở rộng hướng nghiên cứu này, các nhà khoa học và người học quan tâm có thể ứng dụng khung phân tích của luận văn vào việc khảo sát ca dao thời kỳ Đổi mới và không gian nghệ thuật trên các nền tảng truyền thông số đương đại. Hãy cùng chung tay bảo tồn, nghiên cứu và lan tỏa những giá trị văn hóa dân gian quý báu của dân tộc Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Một số vấn đề lí luận và thực tế có liên quan đến đề tài. - Chương 2: Đặc điểm của không gian nghệ thuật trong ca dao hiện đại. - Phần phụ lục: Những lời ca dao hiện đại do tác giả tập hợp, sưu tầm. Những ý kiến nhận xét, đánh giá khác nhau về văn học dân gian hiện đại và ca dao hiện đại của các nhà nghiên cứu.

Một số tranh ảnh liên quan đến sinh hoạt văn hóa dân gian thời hiện đại. Cuối cùng là Danh mục tài liệu tham khảo gồm 45 đơn vị tư liệu. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 9 Chương1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TẾ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Nghiên cứu khoa học nói chung và nghiên cứu khoa học văn học nói riêng, ta không thể không dựa trên cơ sở lý luận và thực tế của chuyên ngành. Những cơ sở khoa học này sẽ là công cụ hữu ích giúp người nghiên cứu phát hiện ra chân lý mới về đối tượng mà mình đang theo đuổi.

Thực hiện luận văn Không gian nghệ thuật trong ca dao hiện đại cũng cần đi theo con đường nhận thức trên. Ở chương này chúng tôi xin đưa ra các khái niệm đã được thống nhất và một số vấn đề có liên quan đến đối tượng nghiên cứu. Đặc biệt chúng tôi quan tâm đến những vấn đề có mối quan hệ với ca dao hiện đại - “một bộ phận thơ dân gian có tính chất thời sự nóng hổi”. Khái niệm thi pháp văn học dân gian Nhìn một cách khái quát thì lịch sử thi pháp học là một quá trình phát triển theo chiều hướng tích cực.

Cùng với bước đi của thời gian, bộ môn khoa học này càng ngày càng được chuyên biệt hóa, lúc đầu nó là một bộ phận nằm trong mỹ học và lý luận văn học, sau tách ra trở thành bộ môn khoa học độc lập. Đối tượng nghiên cứu của bộ môn khoa học này cũng dần được mở rộng, đầu tiên là thơ sau đó là cả thơ và văn xuôi; đầu tiên là văn học viết sau đó là cả văn học viết và văn học dân gian. Việc nghiên cứu thi pháp văn học dân gian không chỉ mở rộng phạm vi, đối tượng nghiên cứu của khoa học thi pháp mà còn đem đến cho bộ môn khoa học này những kết quả khả quan và mở ra những hướng nghiên cứu có hiệu quả. Vậy thi pháp văn học dân gian là gì? Nghiên cứu thi pháp văn học dân gian là nghiên cứu những vấn đề gì? Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn 10 Crapxốp (1906 - 1980) – nhà pholklore học Xô viết cho rằng: “Thi pháp với tư cách là tổng hợp những đặc điểm hình thức nghệ thuật của các tác phẩm ngôn từ bao gồm: a.

Những đặc điểm của cấu trúc tác phẩm; b. Hệ thống những phương tiện phản ánh, nhờ những phương tiện này mà văn học viết và văn học dân gian xây dựng những bức tranh về cuộc sống, những hình tượng về con người và tái tạo những hiện tượng khác nhau của thực tại (các sự kiện lịch sử; sinh hoạt và đạo đức của con người; thiên nhiên); c. Những chức năng tư tưởng thẩm mĩ của cấu trúc tác phẩm và những chức năng tư tưởng thẩm mĩ của các phương tiện thể hiện tác phẩm (sự thể hiện một cách xúc cảm trước hiện thực, sự đánh giá những sự kiện và hành vi của nhân vật, sự khám phá ý đồ sáng tạo cùng giá trị tư tưởng nghệ thuật và tay nghề sáng tạo ra tác phẩm )” [ Dẫn theo 22, tr.