Hoạt Động Xuất Bản Sách Ở Miền Bắc Việt Nam Giai Đoạn 1954-1975

Khám phá hoạt động xuất bản sách ở miền Bắc Việt Nam giai đoạn 1954-1975, ảnh hưởng và vai trò trong văn hóa và xã hội thời kỳ này.

• Người hướng dẫn: TS. Trương Anh Thuận
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Hoạt Động Xuất Bản Sách Ở Miền Bắc Việt Nam (1954-1975)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• THÔNG TIN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA LUẬN VĂN
• INFORMATION OF RESEARCH RESULTS OF THE THESIS
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Nguồn tư liệu và phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Đóng góp của đề tài
• 1.7. Bố cục luận văn
• 2. NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN SÁCH Ở MIỀN BẮC VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1954-1975
• 2.1. Một số thuật ngữ liên quan
• 3. TÌNH HÌNH XUẤT BẢN SÁCH Ở MIỀN BẮC VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1954-1975
• 4. MỘT SỐ NHẬN ĐỊNH VỀ HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN SÁCH Ở MIỀN BẮC VIỆT NAM (1954-1975)
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ
• PHỤ LỤC QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI (Bản sao)

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hoạt Động Xuất Bản Sách Ở Miền Bắc Việt Nam 1954 1975

Hoạt động xuất bản sách ở miền Bắc Việt Nam giai đoạn 1954-1975 đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển văn hóa và giáo dục. Thời kỳ này chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của các nhà xuất bản, với sự chỉ đạo của Đảng và Nhà nước. Số lượng sách xuất bản tăng lên đáng kể, phản ánh nhu cầu tri thức của xã hội trong bối cảnh chiến tranh và xây dựng chủ nghĩa xã hội.

1.1. Lịch Sử Xuất Bản Sách Từ 1954 Đến 1975

Giai đoạn này, hoạt động xuất bản sách được khôi phục và phát triển mạnh mẽ. Các nhà xuất bản như Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, Nhà xuất bản Giáo dục đã ra đời và hoạt động tích cực.

1.2. Vai Trò Của Xuất Bản Sách Trong Xã Hội

Xuất bản sách không chỉ cung cấp tri thức mà còn góp phần xây dựng lòng yêu nước và bồi dưỡng nhân lực cho đất nước. Sách trở thành công cụ quan trọng trong việc tuyên truyền các giá trị văn hóa và lịch sử.

II. Những Thách Thức Trong Hoạt Động Xuất Bản Sách Ở Miền Bắc 1954 1975

Mặc dù có sự phát triển, hoạt động xuất bản sách ở miền Bắc cũng đối mặt với nhiều thách thức. Chiến tranh, thiếu thốn về vật chất và nhân lực là những vấn đề lớn. Tuy nhiên, các nhà xuất bản đã tìm cách vượt qua khó khăn để duy trì hoạt động.

2.1. Ảnh Hưởng Của Chiến Tranh Đến Xuất Bản

Chiến tranh đã gây ra nhiều khó khăn cho hoạt động xuất bản, từ việc in ấn đến phát hành sách. Nhiều nhà xuất bản phải hoạt động trong điều kiện khắc nghiệt.

2.2. Thiếu Thốn Về Tài Nguyên Và Nhân Lực

Sự thiếu thốn về tài nguyên in ấn và nhân lực có trình độ chuyên môn cao đã ảnh hưởng đến chất lượng và số lượng sách xuất bản trong giai đoạn này.

III. Phương Pháp Xuất Bản Sách Ở Miền Bắc Việt Nam 1954 1975

Các phương pháp xuất bản sách trong giai đoạn này rất đa dạng, từ việc biên soạn, biên tập đến in ấn. Các nhà xuất bản đã áp dụng nhiều kỹ thuật mới để cải thiện chất lượng sản phẩm.

3.1. Quy Trình Biên Soạn Và Biên Tập

Quy trình biên soạn và biên tập được thực hiện nghiêm ngặt, đảm bảo chất lượng nội dung trước khi đưa vào in ấn. Các biên tập viên đóng vai trò quan trọng trong việc lựa chọn và chỉnh sửa nội dung.

3.2. Kỹ Thuật In Ấn Được Sử Dụng

Trong giai đoạn này, các kỹ thuật in ấn như in litho và in offset được áp dụng, giúp tăng tốc độ và chất lượng in ấn sách.

IV. Kết Quả Hoạt Động Xuất Bản Sách Ở Miền Bắc 1954 1975

Kết quả của hoạt động xuất bản sách trong giai đoạn này rất đáng ghi nhận. Số lượng sách xuất bản tăng lên đáng kể, với nhiều thể loại phong phú, phục vụ nhu cầu của độc giả.

4.1. Số Lượng Sách Xuất Bản Tăng Trưởng

Số lượng sách xuất bản hàng năm tăng lên, phản ánh nhu cầu tri thức của xã hội. Nhiều thể loại sách mới được giới thiệu, từ văn học đến khoa học.

4.2. Đóng Góp Của Xuất Bản Sách Đối Với Xã Hội

Hoạt động xuất bản sách đã góp phần quan trọng trong việc nâng cao dân trí, bồi dưỡng nhân lực và xây dựng lòng yêu nước trong nhân dân.

V. Kết Luận Về Hoạt Động Xuất Bản Sách Ở Miền Bắc 1954 1975

Hoạt động xuất bản sách ở miền Bắc Việt Nam giai đoạn 1954-1975 đã để lại nhiều bài học quý giá. Những thành công và thách thức trong giai đoạn này cần được ghi nhận và học hỏi cho các thế hệ sau.

5.1. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Hoạt Động Xuất Bản

Các bài học từ hoạt động xuất bản sách trong giai đoạn này có thể áp dụng cho hiện tại và tương lai, đặc biệt trong việc phát triển ngành xuất bản.

5.2. Tương Lai Của Hoạt Động Xuất Bản Sách

Tương lai của hoạt động xuất bản sách cần được định hướng rõ ràng, với sự đầu tư và phát triển bền vững để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động xuất bản sách ở miền Bắc Việt Nam giai đoạn 1954-1975 đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp tri thức, nâng cao dân trí và xây dựng nền văn hóa mới trong bối cảnh đất nước vừa trải qua chiến tranh và bước vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội. Theo số liệu lưu trữ, trong giai đoạn này, tổng số sách xuất bản đạt khoảng 31.215 đầu sách với hàng chục triệu bản in, phục vụ đa dạng đối tượng từ cán bộ, chiến sĩ đến nhân dân và học sinh. Nghiên cứu tập trung phân tích các nhân tố tác động, tình hình xuất bản sách, cũng như những nhận định về hoạt động xuất bản trong bối cảnh lịch sử đặc thù của miền Bắc Việt Nam.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm khôi phục bức tranh toàn cảnh về hoạt động xuất bản sách trong giai đoạn 1954-1975, đánh giá đặc điểm, tính chất và tác động của hoạt động này, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm và đề xuất giải pháp phát triển ngành xuất bản hiện đại. Phạm vi nghiên cứu bao gồm không gian miền Bắc Việt Nam và thời gian từ năm 1954 đến năm 1975, giai đoạn có nhiều biến động chính trị, kinh tế và xã hội sâu sắc. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp nguồn sử liệu quý giá cho các nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa và phát triển ngành xuất bản, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của xuất bản sách trong sự nghiệp cách mạng và xây dựng đất nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về lịch sử văn hóa, truyền thông và quản lý xuất bản để phân tích hoạt động xuất bản sách. Hai khung lý thuyết chính bao gồm:

1. Lý thuyết về vai trò của xuất bản trong phát triển văn hóa và xã hội: Xuất bản sách được xem là công cụ truyền bá tri thức, tư tưởng và văn hóa, góp phần nâng cao dân trí và xây dựng nhận thức xã hội. Lý thuyết này giúp làm rõ mối quan hệ giữa hoạt động xuất bản và sự phát triển xã hội trong bối cảnh lịch sử cụ thể.

2. Mô hình quản lý và tổ chức hoạt động xuất bản: Phân tích các khái niệm về quy trình xuất bản, bao gồm biên soạn, biên tập, in ấn và phát hành, cũng như vai trò của các cơ quan chủ quản, nhà xuất bản chuyên ngành và hệ thống phát hành. Mô hình này giúp đánh giá hiệu quả tổ chức và quản lý trong ngành xuất bản thời kỳ 1954-1975.

Các khái niệm chuyên ngành được làm rõ gồm: bản thảo, biên tập, lưu chiểu, nhà xuất bản chuyên ngành, phát hành sách, sắc luật xuất bản, và các thuật ngữ liên quan đến kỹ thuật in ấn như in ốp-xét, bản kẽm.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu lịch sử kết hợp với phương pháp lôgic, thống kê, mô tả, phân tích, tổng hợp, so sánh và đối chiếu. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các nhà xuất bản, nhà in, và các văn bản pháp luật liên quan đến hoạt động xuất bản sách ở miền Bắc Việt Nam trong giai đoạn 1954-1975.

Nguồn dữ liệu chính gồm:

• Tư liệu gốc: các sắc lệnh, sắc luật, nghị định của Đảng, Nhà nước và Chính phủ như Sắc lệnh số 18-SL (1946), Sắc luật số 003-SLT (1957), Sắc lệnh 282-SL (1956).
• Tài liệu nghiên cứu khoa học và lịch sử xuất bản như “Lịch sử xuất bản sách Việt Nam (sơ thảo)”, “Các nhà xuất bản Việt Nam thế kỷ XX”, “50 năm ngành xuất bản-in-phát hành sách Việt Nam (1952-2002)”.
• Tài liệu từ thư viện, phòng văn thư Cục Xuất bản, In và Phát hành, Thư viện Khoa học tổng hợp Đà Nẵng, Thư viện Quân đội.
• Tài liệu Internet và các bài viết chuyên ngành.

Phương pháp chọn mẫu dựa trên tiêu chí tính đại diện và tính toàn diện của các nhà xuất bản, nhà in và văn bản pháp luật trong giai đoạn nghiên cứu. Phân tích số liệu thống kê về số lượng đầu sách, bản in, trang in được thực hiện để đánh giá sự phát triển của hoạt động xuất bản. Timeline nghiên cứu trải dài từ năm 1945 đến 1975, tập trung vào các mốc quan trọng như Hiệp định Giơ-ne-vơ (1954), Sắc luật 003-SLT (1957), và các chỉ thị của Đảng trong giai đoạn xây dựng chủ nghĩa xã hội và kháng chiến chống Mỹ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự phát triển hệ thống nhà xuất bản và đa dạng thể loại sách: Từ năm 1954 đến 1975, miền Bắc Việt Nam đã thành lập khoảng 20 nhà xuất bản chuyên ngành và tổng hợp, bao phủ các lĩnh vực kinh tế, chính trị, quân sự, giáo dục, văn hóa, y học, thể thao, khoa học kỹ thuật và thiếu nhi. Ví dụ, Nhà xuất bản Lao động, Sự thật, Văn nghệ, Quân đội nhân dân, Kim Đồng, Giáo dục, Nông thôn, và Văn hóa-Thông tin là những đơn vị chủ lực. Số lượng sách xuất bản tăng đều qua các năm, năm 1959 đạt khoảng 15.000 bản, gần gấp đôi tổng số sách xuất bản trong 9 năm kháng chiến trước đó.

2. Ảnh hưởng của chính sách và chỉ đạo của Đảng, Nhà nước: Các sắc lệnh và chỉ thị như Sắc lệnh 18-SL (1946), Sắc luật 003-SLT (1957), Chỉ thị 172 CT/TW (1959) đã tạo khung pháp lý và định hướng hoạt động xuất bản, bảo đảm quyền tự do xuất bản trong khuôn khổ phục vụ mục tiêu chính trị, văn hóa và giáo dục. Hoạt động xuất bản được coi là công cụ quan trọng trong công tác tư tưởng, tuyên truyền chủ nghĩa Mác-Lênin, đấu tranh chống tư tưởng thù địch và phát triển khoa học kỹ thuật.

3. Tác động của bối cảnh lịch sử và chiến tranh: Trong điều kiện chiến tranh ác liệt, đặc biệt là cuộc kháng chiến chống Mỹ, ngành xuất bản đã linh hoạt tổ chức hoạt động, thành lập các chi nhánh chuyên trách phục vụ chiến trường miền Nam như Nhà xuất bản Giáo dục Giải phóng, Nhà xuất bản Giải phóng. Số lượng sách về quân sự, kỹ thuật, tuyên truyền cách mạng tăng mạnh, góp phần nâng cao nhận thức và tinh thần chiến đấu của quân dân.

4. Phát triển mạng lưới phát hành và tiếp cận bạn đọc: Hệ thống chi, sở phát hành được tổ chức đến cấp tỉnh, huyện, thị xã, với mạng lưới hiệu sách nhân dân phủ rộng, đảm bảo sách đến tận cơ sở. Phương châm “4 đúng” (đúng nhiệm vụ, đúng yêu cầu, đúng đối tượng, đúng thời gian) được thực hiện nghiêm túc, góp phần nâng cao hiệu quả tuyên truyền và giáo dục.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự phát triển mạnh mẽ hoạt động xuất bản sách giai đoạn này xuất phát từ sự quan tâm chỉ đạo sát sao của Đảng và Nhà nước, sự đầu tư về nhân lực, cơ sở vật chất và kỹ thuật in ấn hiện đại được hỗ trợ từ các nước xã hội chủ nghĩa. So với giai đoạn trước 1954, số lượng đầu sách và bản in tăng rõ rệt, thể hiện qua số liệu như năm 1959 xuất bản 15.000 bản, so với 3.686 đầu sách trong 9 năm kháng chiến trước đó.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, luận văn đi sâu hơn vào phân tích quy trình tổ chức, quản lý và tác động của các chính sách pháp luật đối với hoạt động xuất bản, đồng thời làm rõ vai trò của xuất bản trong bối cảnh chiến tranh và xây dựng xã hội chủ nghĩa. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số lượng đầu sách, bản in theo năm, bảng phân loại nhà xuất bản và thể loại sách, giúp minh họa rõ nét sự phát triển và đa dạng hóa hoạt động xuất bản.

Ý nghĩa của kết quả nghiên cứu không chỉ nằm ở việc khôi phục lịch sử ngành xuất bản mà còn cung cấp cơ sở khoa học để hoạch định chính sách phát triển ngành xuất bản hiện đại, nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động trong bối cảnh hội nhập và phát triển kinh tế thị trường.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư phát triển hệ thống nhà xuất bản chuyên ngành và tổng hợp: Đẩy mạnh thành lập và củng cố các nhà xuất bản chuyên sâu nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của xã hội, đặc biệt trong các lĩnh vực khoa học kỹ thuật, giáo dục và văn hóa. Chủ thể thực hiện: Bộ Thông tin và Truyền thông, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Thời gian: 3-5 năm tới.

2. Hoàn thiện khung pháp lý và chính sách quản lý xuất bản: Cập nhật, bổ sung các văn bản pháp luật về quyền tự do xuất bản, kiểm duyệt và phát hành sách phù hợp với xu thế phát triển công nghệ số và thị trường xuất bản hiện đại. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Chính phủ, Bộ Tư pháp. Thời gian: 1-2 năm.

3. Phát triển mạng lưới phát hành sách đa kênh, tận dụng công nghệ số: Xây dựng hệ thống phát hành sách trực tuyến, kết hợp với mạng lưới hiệu sách truyền thống để mở rộng phạm vi tiếp cận bạn đọc, đặc biệt ở vùng sâu, vùng xa. Chủ thể thực hiện: Các nhà xuất bản, doanh nghiệp phát hành, Bộ Thông tin và Truyền thông. Thời gian: 2-4 năm.

4. Đào tạo và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, biên tập viên, kỹ thuật viên ngành xuất bản: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về biên tập, quản lý xuất bản, kỹ thuật in ấn hiện đại và ứng dụng công nghệ thông tin trong xuất bản. Chủ thể thực hiện: Các trường đại học, viện nghiên cứu, nhà xuất bản. Thời gian: liên tục, ưu tiên 3 năm đầu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý ngành xuất bản và văn hóa: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để hoạch định chính sách, quản lý và phát triển ngành xuất bản phù hợp với bối cảnh lịch sử và hiện đại.

2. Nhà nghiên cứu lịch sử và văn hóa Việt Nam: Tài liệu quý giá giúp hiểu rõ vai trò của hoạt động xuất bản sách trong sự nghiệp cách mạng, xây dựng xã hội chủ nghĩa và kháng chiến chống Mỹ.

3. Giảng viên và sinh viên chuyên ngành lịch sử, văn hóa, truyền thông: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về lịch sử xuất bản, quy trình và tổ chức hoạt động xuất bản trong điều kiện đặc thù của miền Bắc Việt Nam.

4. Nhà xuất bản, biên tập viên và chuyên gia ngành xuất bản: Tham khảo kinh nghiệm tổ chức, quản lý và phát triển hoạt động xuất bản trong bối cảnh chiến tranh và xây dựng đất nước, từ đó áp dụng vào thực tiễn hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

1. Hoạt động xuất bản sách ở miền Bắc Việt Nam giai đoạn 1954-1975 có đặc điểm gì nổi bật?
   Hoạt động xuất bản trong giai đoạn này phát triển mạnh mẽ với hệ thống nhà xuất bản đa dạng, số lượng đầu sách tăng đều qua các năm, phục vụ mục tiêu chính trị, giáo dục và văn hóa trong bối cảnh chiến tranh và xây dựng chủ nghĩa xã hội.

2. Các chính sách pháp luật nào đã ảnh hưởng đến hoạt động xuất bản trong giai đoạn này?
   Các sắc lệnh và sắc luật như Sắc lệnh 18-SL (1946), Sắc luật 003-SLT (1957), và Chỉ thị 172 CT/TW (1959) đã tạo khung pháp lý cho quyền tự do xuất bản, đồng thời quy định rõ nhiệm vụ và giới hạn nhằm phục vụ mục tiêu cách mạng và phát triển xã hội.

3. Làm thế nào để sách được phát hành rộng rãi đến bạn đọc trong điều kiện chiến tranh?
   Hệ thống phát hành được tổ chức đến cấp huyện, thị xã với mạng lưới hiệu sách nhân dân, thực hiện phương châm “4 đúng” nhằm đảm bảo sách đến đúng đối tượng, đúng thời gian và đúng yêu cầu, góp phần nâng cao hiệu quả tuyên truyền.

4. Hoạt động xuất bản sách phục vụ chiến trường miền Nam được tổ chức như thế nào?
   Một số nhà xuất bản đã thành lập chi nhánh chuyên trách như Nhà xuất bản Giáo dục Giải phóng, Nhà xuất bản Giải phóng để xuất bản sách quân sự, kỹ thuật và tuyên truyền phục vụ chiến trường miền Nam, đảm bảo bí mật và hiệu quả tuyên truyền.

5. Luận văn có thể giúp ích gì cho ngành xuất bản hiện nay?
   Nghiên cứu cung cấp bài học kinh nghiệm về tổ chức, quản lý và phát triển hoạt động xuất bản trong điều kiện khó khăn, đồng thời đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động xuất bản trong bối cảnh hiện đại và hội nhập quốc tế.

Kết luận

• Hoạt động xuất bản sách ở miền Bắc Việt Nam giai đoạn 1954-1975 phát triển mạnh mẽ, đa dạng về thể loại và hệ thống nhà xuất bản, đáp ứng yêu cầu chính trị, giáo dục và văn hóa trong bối cảnh chiến tranh và xây dựng chủ nghĩa xã hội.
• Các chính sách pháp luật và chỉ thị của Đảng, Nhà nước đã tạo nền tảng pháp lý và định hướng hoạt động xuất bản, bảo đảm quyền tự do xuất bản trong khuôn khổ phục vụ cách mạng và phát triển xã hội.
• Hoạt động xuất bản đã linh hoạt thích ứng với bối cảnh chiến tranh, thành lập các chi nhánh phục vụ chiến trường miền Nam, đồng thời phát triển mạng lưới phát hành rộng khắp, góp phần nâng cao dân trí và tinh thần chiến đấu.
• Luận văn cung cấp nguồn sử liệu quý giá, làm rõ quy trình tổ chức, quản lý và tác động của hoạt động xuất bản, đồng thời rút ra bài học kinh nghiệm và đề xuất giải pháp phát triển ngành xuất bản hiện đại.
• Các bước tiếp theo bao gồm hoàn thiện khung pháp lý, đầu tư phát triển nhà xuất bản chuyên ngành, phát triển mạng lưới phát hành đa kênh và nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ ngành xuất bản. Đề nghị các cơ quan quản lý, nhà xuất bản và nhà nghiên cứu tiếp tục khai thác và ứng dụng kết quả nghiên cứu này để phát triển ngành xuất bản Việt Nam bền vững.

Các nhà quản lý, nghiên cứu và thực hành trong ngành xuất bản nên tham khảo và áp dụng các kết quả, đề xuất của luận văn nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động xuất bản, góp phần phát triển văn hóa đọc và tri thức trong xã hội hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG XUẤT BẢN SÁCH Ở MIỀN BẮC VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1954-1975 1. Một số thuật ngữ liên quan Trong quá trình nghiên cứu luận văn, tác giả nhận thấy cần phải làm rõ nội hàm của một số thuật ngữ sau đây liên quan đến hoạt động xuất bản sách nói chung và hoạt động xuất bản sách ở miền Bắc Việt Nam trong giai đoạn 1954-1975. Ấn hành: In ra và phát hành. Ấn loát: In ấn sách báo nói chung.

Ấn phẩm: Sách, báo, tài liệu in ra. Ấn tống: In sách kinh để tặng hoặc bán. Bản chính: Bản xuất hiện đầu tiên, có sớm nhất, không phải do sao chụp lại, chép lại mà có (còn gọi là bản gốc). Bản kẽm: Khuôn in ti-pô dùng để in phục chế những hình minh họa, chế tạo bằng phương pháp thủ công, quang cơ hoặc điện cơ.

Bản nháp: Bản viết sơ, chưa hoàn chỉnh, còn phải tiếp tục sửa chữa hoặc chuyển sang để thành bản chính thức. Bản quyền: Quyền của tác giả hay nhà xuất bản (về một tác phẩm). Bản thảo: Bản đánh máy hoặc viết tay của một tác phẩm để đưa in. Biên dịch: Biên soạn và dịch sách nói chung.

Biên niên: Ghi chép sự việc, sự kiện theo thứ tự từng năm một. Biên soạn: Viết thành công trình, thành sách dựa trên các tài liệu đã thu thập, đã có. Biên tập: Tổ chức biên soạn, sửa sang nội dung và hình thức diễn đạt; tổ chức trình bày hình thức để hoàn thành bản thảo đưa in. Biên tập viên: Người làm công tác biên tập.

Bố cục: Tổ chức, sắp xếp một cách hợp lý giữa các phần để tạo thành một tác 9 phẩm hoàn chỉnh. Bông: Bản in thử để sửa cho đúng với bản thảo (sửa bông, sửa bông hai). Chỉnh lý: Sửa chữa, sắp xếp lại cho hợp lý, chính xác hơn (chỉnh lý tài liệu, chỉnh lý bản thảo). Chủ biên: Người đứng đầu nhóm tác giả biên soạn một công trình.

Giấy: Vật liệu làm thành tờ để viết, in ấn hoặc gói bọc. Giấy ảnh: Giấy dùng để in ảnh chụp hoặc in ảnh minh họa trong các cuốn sách. Hành văn: Cách đặt câu, dùng từ trong viết văn. Hồi kí: Thể văn ghi lại những điều đã trải qua hoặc chứng kiến.

In: Tạo ra nhiều bản chữ, tranh ảnh. In ấn: Vừa vặn, khớp đến mức không có chênh lệch, không có một khe hở nào. In li-tô: In bằng cách dập vào khuôn in là một phiến đá nhẵn mặt, trên đó viết, vẽ nội dung in bằng mực đặc. In ốp-xét: In do máy in quay, được thực hiện bởi một trục lăn bằng cao su chạy qua những chữ trên mặt tấm kẽm hoặc nhôm rồi in mực lên giấy (kỹ thuật in ốp-xét).

In-rô-nê-ô: In bằng cách rập vào khuôn in là một trục tẩm mực có giấy ráp đánh máy hoặc vết thủng. Kí: Thể văn tự sự viết về người thật, việc thật, trung thành với hiện thực, thường có tính thời sự. Lưu chiểu: Cơ quan nhà nước lưu giữ theo quy định một số bản của các ấn phẩm đã được phát hành. Nhà in: Nơi chuyên in ấn sách báo, tài liệu.

Nhà thơ: Người chuyên sáng tác thơ, có tài năng và có tác phẩm giá trị được thừa nhận. Nhà văn: Người chuyên sáng tác văn xuôi, có tài năng và có tác phẩm giá trị được thừa nhận. Nhà xuất bản: Cơ quan biên tập, xuất bản sách, báo, tranh ảnh. Phát hành: Đem bán hoặc phân phối tài liệu, sách báo.

Sách: Tập hợp gồm những tờ giấy có chữ in với nội dung nào đó, đóng góp lại thành quyển. Sách công cụ: Sách chuyên dùng để tra cứu. Sách giáo khoa: Sách soạn theo chương trình để dạy và học trong nhà trường phổ thông. Sách đỏ: Sách do nhà nước công bố để khuyến cáo, ngăn cấm sự xâm phạm đến đối tượng, phạm vi nào 10 đó, có bìa đỏ.

Sách đen: Sách do chính phủ hay bộ ngoại giao công bố trước dư luận quốc tế những tội ác, những xâm phạm của nước khác đối với đất nước, nhân dân của mình, thường có bìa đen (Ngoài ra, sách đen còn mang nghĩa khác là sách có nội dung độc hại). Sách trắng: Sách do chính phủ hay bộ ngoại giao công bố trước dư luận quốc tế về những tội ác, những xâm phạm của nước khác đối với đất nước, nhân dân của mình, thường có bìa màu trắng. Tác gia: Người viết ra những tác phẩm văn nghệ hay công trình khoa học có tiếng. Tác giả: Người viết ra một tác phẩm văn nghệ hay công trình khoa học nào đó.

Tác phẩm: Công trình do nghệ sĩ, các nhà văn hóa, khoa học tạo nên. Tái bản: In lại cuốn sách. Thơ: Hình thức nghệ thuật dùng ngôn ngữ giàu hình ảnh, có nhịp điệu, vần điệu để thể hiện ý tưởng và cảm xúc của tác giả một cách hàm súc. Thơ ca: Các sáng tác văn học bằng văn vần.

Tiểu thuyết: Truyện dài bằng văn xuôi có dung lượng khá lớn, phản ánh những phạm vi lịch sử, xã hội rộng lớn. Trang: Từng mặt của tờ giấy trong sách, báo, vở. Truyện: Tác phẩm văn học kể chuyện bằng hình tượng, bằng hư cấu nghệ thuật. Truyện dài: Truyện bằng văn xuôi có dung lượng lớn, miêu tả nhiều nhân vật với hàng loạt sự kiện khác nhau trong một phạm vi không gian và thời gian tương đối lớn.

Truyện kí: Truyện ghi lại đời sống và sự nghiệp của một người nổi tiếng trong lịch sử, trong xã hội. Truyện ngắn: Truyện bằng văn xuôi, có dung lượng nhỏ, miêu tả những khía cạnh nhất định trong cuộc đời của nhân vật. Tùy bút: Thể kí ghi lại một cách tương đối tự do cảm nghĩ của người viết trong sự kết hợp nhuần nhuyễn với việc phản ảnh thực tế khách quan. Xuất bản: Chuẩn bị bản thảo rồi in ra thành sách, báo, tranh ảnh và phát hành.

Xuất bản phẩm: Ấn phẩm xuất bản nói chung [15, tr. Những nhân tố tác động 1. Hoạt động xuất bản sách ở miền Bắc Việt Nam giai đoạn 1945-1954 Trong lịch sử xã hội loài người, kể từ khi chữ viết được sử dụng để giao tiếp, lưu 11 giữ, lan truyền các mối quan hệ xã hội, kinh nghiệm cuộc sống, duy trì đạo lý gia phong…thì hoạt động xuất bản sách cũng manh nha xuất hiện. Đến xã hội hiện đại, khi sách chính thức trở thành phương tiện, công cụ truyền bá các giá trị văn hóa, phổ biến kiến thức, nâng cao dân trí, duy trì sự ổn định xã hội.

thì hoạt động xuất bản đã hiện hữu đầy đủ các công đoạn xuất bản, in và phát hành. Ở Việt Nam, trong nửa đầu thế kỷ XX, hoạt động xuất bản sách đã có những bước tiến cơ bản. “Năm 1922, trong số 199 đầu sách có 147 cuốn tiếng Việt và 52 cuốn tiếng Pháp. Năm 1923 con số đó đã là 245 (147 tiếng Việt, 98 tiếng Pháp).

Năm 1924 tăng vọt lên 355 cuốn với 198 cuốn tiếng Việt, 157 cuốn tiếng Pháp”[36, tr. Tuy nhiên, dưới sự cai trị của thực dân Pháp, chính quyền sử dụng chính sách “ngu dân” để quản lý xã hội nên hoạt động xuất bản sách bị kìm kẹp, kiểm duyệt chặt chẽ. Nội dung sách tập trung ca ngợi “nước mẹ Đại Pháp”, công cuộc khai hóa thuộc địa, tuyên truyền chính sách của nhà nước phong kiến nửa thực dân. Trên phạm vi thế giới, đầu năm 1945, cuộc chiến tranh thế giới lần thứ hai có nhiều thay đổi về cục diện với lợi thế nghiêng về phe Đồng minh.

Ngày 9 tháng 5 năm 1945, Hồng quân Liên Xô và các nước Đồng minh đã đánh đến sào huyệt của phát xít Đức, buộc quân Đức đầu hàng vô điều kiện, chiến tranh kết thúc ở châu Âu. Ngày 8 tháng 8 năm 1945, Hồng quân Liên Xô tiến công quân đội phát xít Nhật, đến ngày 14 tháng 8 năm 1945 quân Nhật đầu hàng vô điều kiện. Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc. Phong trào đấu tranh dân tộc trở thành một trong ba “dòng thác cách mạng” trên thế giới.

Nhiều nước thuộc địa sau nhiều năm bị đế quốc, thực dân xâm lược đã vùng lên đấu tranh giành quyền độc lập cho dân tộc mình như Ba Lan, Tiệp Khắc, Hung-ga-ri… Tình hình trong nước, những năm cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, các phong trào yêu nước theo hệ tư tưởng phong kiến, tư sản đều bị thực dân Pháp lần lượt đàn áp,“nhấn chìm trong biển máu”. Ngày 3 tháng 2 năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập, Đảng lấy học thuyết Chủ nghĩa Mác Lênin làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho mọi hành động, đây là một học thuyết tiên tiến phù hợp với xu thế của thời đại và nguyện vọng của toàn dân tộc Việt Nam. Vì vậy, chỉ sau 15 năm được thành lập với khoảng 5 nghìn đảng viên, Đảng Cộng sản Việt Nam (tháng 10 năm 1930 đổi tên thành Đảng Cộng sản Đông Dương) đã lãnh đạo toàn dân Việt Nam đứng lên giành độc lập độc lập dân 12 tộc, thống nhất Tổ quốc. Ngày 19 tháng 8 năm 1945, Cách mạng tháng Tám thành công.

Theo thoả thuận của Hội nghị Potsdam được tổ chức từ ngày 17 tháng 7 năm 1945 đến ngày 2 tháng 8 năm 1945 tại ngoại ô Beclin (Đức) về việc phân chia lại trật tự thế giới sau thế chiến lần thứ hai, quân đội Anh và Tưởng sẽ vào Việt Nam để giải giáp khí giới của quân đội Nhật. Tranh thủ thời cơ khi quân Đồng minh chưa tới, ngày 2 tháng 9 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời trịnh trọng tuyên bố trước quốc dân đồng bào và toàn thể thế giới về sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nhà nước công nông đầu tiên ở khu vực Đông Nam Á. Ngay sau khi ra đời, ngày 3 tháng 9 năm 1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chỉnh phủ lâm thời ban bố những việc cần làm ngay của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, trong đó có nội dung diệt giặc dốt. “Vấn đề thứ hai, nạn dốt-Là một trong những phương pháp độc ác mà bọn thực dân dùng để cai trị chúng ta.

Hơn chín mươi phần trăm đồng bào chúng ta mù chữ. Nhưng chỉ cần ba tháng là đủ để học đọc, học viết tiếng nước ta theo vần quốc ngữ. Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu. Vì vậy, tôi đề nghị mở một chiến dịch để chống nạn mù chữ” [39, tr.

Chấp hành chủ trương của Chính phủ, hoạt động xuất bản sách đã kịp thời hỗ trợ chiến dịch “bình dân học vụ”. Trước hết, Hội truyền bá quốc ngữ đã biên soạn lại cuốn “Vần quốc ngữ”, do Nha bình dân học vụ trực tiếp xuất bản vào cuối năm 1945.