Giới thiệu dự án

Du lịch sinh thái (DLST) tại các khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia đang trở thành một trụ cột kinh tế xanh, đóng góp trực tiếp vào ngân sách bảo tồn đa dạng sinh học toàn cầu. Tại Việt Nam, hệ thống 35 Vườn Quốc gia (VQG) sở hữu tài nguyên thiên nhiên phong phú nhưng hình thức khai thác phần lớn còn dừng lại ở tham quan cảnh quan ban ngày thuần túy, chưa khai thác hết giá trị trải nghiệm sinh thái chuyên sâu.

VQG Cúc Phương – thành lập năm 1962 theo Quyết định số 72/TTg, diện tích 22.200 ha trải dài trên 3 tỉnh Ninh Bình (51,1%), Hòa Bình (26,4%) và Thanh Hóa (22,5%) – là hệ sinh thái rừng nhiệt đới trên núi đá vôi (karst) đất thấp tiêu biểu của Việt Nam. Nơi đây lưu giữ hơn 300 loài chim, 135 loài thú, cùng nhiều loài nguy cấp trong Sách đỏ IUCN như Voọc mông trắng (Trachypithecus delacouri - Cực kỳ nguy cấp, CR) và Cầy vằn bắc (Hemigalus owstoni - Sắp nguy cấp, VU/EN).

Tuy nhiên, hoạt động du lịch xem động vật hoang dã (ĐVHD) tại Cúc Phương đối mặt với các điểm nghẽn nghiêm trọng:

  • Thiếu quy trình vận hành tour chuyên nghiệp dựa trên tập tính sinh học và nguồn thức ăn theo mùa.
  • Tỷ lệ bắt gặp ĐVHD ban đêm ngoài tự nhiên thấp do du khách gây ồn, sử dụng đèn chiếu sai quang phổ khiến động vật hoang sợ lẩn tránh.
  • Tuyến điểm xem ĐVHD ban ngày và ban đêm chưa được phân tầng hợp lý, gây áp lực tải lượng lên phân khu bảo vệ nghiêm ngặt.

Đồ án/khóa luận tốt nghiệp chuyên ngành Quản lý Tài nguyên Rừng (Mã ngành: 7620211) thực hiện nghiên cứu giải pháp toàn diện nhằm chuẩn hóa và phát triển sản phẩm du lịch xem ĐVHD bền vững tại VQG Cúc Phương.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                        MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU DỰ ÁN                                  |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| 1. Đánh giá toàn diện thực trạng hạ tầng, nhân lực và sản phẩm du lịch xem ĐVHD.  |
| 2. Phân tích tập tính, chu kỳ thức ăn theo mùa của 11+ loài thú đêm và chim quý. |
| 3. Xây dựng mô hình tuyến quan sát mới (Tuyến Cây Đăng số 2) & Quy chuẩn SOP.    |
| 4. Thiết lập khung giám sát sức chứa (Carrying Capacity) và bảo tồn sinh thái.    |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Phương pháp tiếp cận dựa trên dữ liệu thực nghiệm thực địa kết hợp điều tra xã hội học, cân bằng giữa mục tiêu tối đa hóa trải nghiệm du khách và bảo đảm nguyên tắc bảo tồn nguyên vẹn sinh cảnh đá vôi đặc hữu.

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Nghiên cứu tiến hành đánh giá so sánh các mô hình xem ĐVHD trong nước và quốc tế để định vị sản phẩm cho VQG Cúc Phương:

Tiêu chí Night Safari (Singapore) VQG Cát Tiên (Việt Nam) VQG Cúc Phương (Hiện trạng) VQG Cúc Phương (Đề xuất mới)
Loại hình sinh cảnh Bán tự nhiên / Nuôi nhốt mở (40 ha) Đồng cỏ & rừng hỗn giao đất thấp Rừng mưa nhiệt đới trên núi đá vôi Rừng karst nguyên sinh + Trung tâm bảo tồn
Phương thức di chuyển Xe điện chuyên dụng + Đường mòn đi bộ Xe bán tải mui trần + Đi bộ Đi bộ xuyên rừng (Trekking) Tuyến mòn phân nhánh kiểm soát + Xe điện tiếp cận
Hạ tầng quang học Ánh sáng trăng nhân tạo (Moonlight lighting) Đèn pha công suất lớn từ xe Đèn pin cá nhân (gây chói, tán xạ) Đèn lọc sắc đỏ bước sóng dài (>620nm)
Cơ chế quản lý tải Cố định theo khung giờ bán vé Kiểm soát theo chuyến xe rải rác Chưa có cảm biến/hạn mức cứng Giới hạn theo công thức RCC (Real Carrying Capacity)

Phân loại yêu cầu triển khai theo mô hình MoSCoW

  • Must-have (Bắt buộc): Quy định bước sóng đèn rọi chuyên dụng (Red Filtered Light); Bản đồ lịch biểu gặp thú theo chu kỳ quả rụng (Ficus, Tetrameles nudiflora, Terminalia myriocarpa); Giới hạn quy mô đoàn tối đa 10 người/HDV.
  • Should-have (Cần có): Tuyến mòn sinh thái khép kín Cây Đăng số 2 (cự ly 0,5 km); Ứng dụng bảng chỉ dẫn phản quang sinh thái không gây chói; Bộ tài liệu diễn giải diễn thế sinh thái ban đêm.
  • Could-have (Có thể bổ sung): Hệ thống camera bẫy ảnh tự động truyền dữ liệu điểm nóng về Trung tâm điều hành; Thiết bị đo độ ồn cầm tay cho HDVDLST.
  • Won't-have (Không triển khai): Xây dựng rào chắn bê tông kiên cố trong phân khu bảo vệ nghiêm ngặt; Sử dụng mồi nhử nhân tạo làm biến đổi tập tính hoang dã.

Thiết kế hệ thống

Kiến trúc vận hành mô hình Du lịch sinh thái xem ĐVHD được thiết kế theo 3 tầng cốt lõi:

                  +----------------------------------------------+
                  | TẦNG TRẢI NGHIỆM DU KHÁCH (VISITOR TIER)     |
                  | - Tour Trung tâm cứu hộ (EPRC, Rùa, Thú ăn thịt)
                  | - Tuyến đêm tự nhiên (Cây Đăng 2, Vườn TV)    |
                  +----------------------------------------------+
                                         │
                                         ▼
                  +----------------------------------------------+
                  | TẦNG VẬN HÀNH & HƯỚNG DẪN (OPERATION TIER)   |
                  | - Quy chuẩn SOP di chuyển & kiểm soát tiếng ồn |
                  | - Quản lý trang thiết bị quang phổ đỏ        |
                  | - Hạn ngạch du khách theo giờ (RCC)          |
                  +----------------------------------------------+
                                         │
                                         ▼
                  +----------------------------------------------+
                  | TẦNG BẢO TỒN & DỮ LIỆU (CONSERVATION TIER)   |
                  | - Giám sát chu kỳ rụng quả & mùa chim di cư |
                  | - Ghi chép nhật ký thực địa & GIS mapping    |
                  | - Đánh giá chỉ số tác động sinh thái (EIA)   |
                  +----------------------------------------------+

{
  "$schema": "https://json-schema.org/draft/2020-12/schema",
  "title": "WildlifeObservationLog",
  "type": "object",
  "properties": {
    "log_id": { "type": "string" },
    "timestamp": { "type": "string", "format": "date-time" },
    "route_id": { "type": "string", "enum": ["ROUTE_DANG_01", "ROUTE_DANG_02", "ROUTE_BOTANICAL_GARDEN", "ROUTE_BONG_CENTRE"] },
    "species_scientific_name": { "type": "string" },
    "conservation_status_iucn": { "type": "string", "enum": ["LC", "NT", "VU", "EN", "CR"] },
    "canopy_level_meter": { "type": "number" },
    "trophic_food_source": { "type": "string" },
    "light_condition_lux": { "type": "number", "maximum": 15.0 },
    "noise_level_dba": { "type": "number", "maximum": 45.0 }
  },
  "required": ["log_id", "timestamp", "route_id", "species_scientific_name", "light_condition_lux", "noise_level_dba"]
}

Methodology

Quy trình nghiên cứu kết hợp 4 phương pháp chuẩn hóa trong lâm nghiệp và du lịch học:

[Kế thừa số liệu BQL] ──► [Khảo sát thực địa 3 ca/ngày] ──► [Điều tra xã hội học] ──► [Phân tích SWOT & Ma trận giải pháp]
  1. Khảo sát thực địa theo ca sinh học:
    • Ca sáng (07:30 – 11:00): Quan sát các loài chim ăn tầng tán, thú linh trưởng kiếm ăn sớm.
    • Ca chiều (13:30 – 17:00): Khảo sát bò sát phơi nắng, hoạt động của các loài thú ăn thực vật ven suối.
    • Ca đêm (19:00 – 23:00): Đi bộ tĩnh lặng, dùng đèn quét tán rừng phát hiện thú đêm, côn trùng, lưỡng cư.
  2. Điều tra xã hội học: Thiết kế và xử lý 30 phiếu khảo sát du khách thực địa và 5 phiếu phỏng vấn chuyên sâu đối với Hướng dẫn viên du lịch sinh thái (HDVDLST) và cán bộ nghiên cứu VQG.
  3. Phân tích sức chứa vật lý (PCC) và sức chứa thực tế (RCC): Ứng dụng công thức Cifuentes (1992) để tính toán số lượng du khách tối đa cho phép trên mỗi km đường mòn mà không gây suy thoái sinh cảnh.

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình triển khai giải pháp được tổ chức theo 3 giai đoạn:

+------------------------------------------------------------------------------------+
| Sprint 1 (Tháng 1 - Tháng 2): Khảo sát thực địa & Xây dựng bản đồ thức ăn          |
| ├── Thống kê cây thức ăn: Sâng, Vàng Anh, Đa leo, Sấu, Dẻ, Bắp Bè                  |
| └── Xác lập tọa độ các điểm xuất hiện thường xuyên của thú ăn đêm                  |
+------------------------------------------------------------------------------------+
| Sprint 2 (Tháng 3 - Tháng 4): Thiết kế tuyến Cây Đăng số 2 & Lập giáo trình HDV   |
| ├── Cắt tỉa đường mòn 0,5 km, lát đá chống trơn trượt cục bộ                       |
| └── Biên soạn tài liệu thuyết minh chuyên sâu về sinh thái học                     |
+------------------------------------------------------------------------------------+
| Sprint 3 (Tháng 5): Thử nghiệm dẫn đoàn, đo kiểm chỉ số âm học & ánh sáng         |
| ├── Test nghiệm thu 10 lượt tour đêm với trang bị đèn lọc sắc đỏ                   |
| └── Thu thập phản hồi du khách và tối ưu hóa thời lượng cung đường                 |
+------------------------------------------------------------------------------------+

Thuật toán tính toán xác suất bắt gặp động vật dựa trên chu kỳ nguồn thức ăn (Pseudo-code)

def calculate_sighting_probability(month, species_target, weather_condition):
    """
    Tính toán chỉ số xác suất bắt gặp loài ĐVHD dựa trên yếu tố sinh thái
    """
    # Bảng cơ sở dữ liệu chu kỳ quả chín tại Cúc Phương
    fruiting_calendar = {
        "Ficus_spp": [5, 6, 7, 8, 9, 10],       # Đa leo, Đa bóp cổ
        "Pometia_pinnata": [5, 6, 7],             # Cây Sâng
        "Saraca_dives": [2, 3, 4],                # Vàng Anh (hoa & quả non)
        "Dracontomelon_duperreanum": [7, 8, 9],  # Cây Sấu
        "Castanopsis_spp": [9, 10, 11]            # Cây Dẻ rừng
    }
    
    # Trọng số tác động của điều kiện thời tiết
    weather_factor = 1.0
    if weather_condition.is_raining or weather_condition.temperature_c < 10:
        weather_factor = 0.2  # Thú hạn chế rời tổ khi mưa to hoặc rét đậm
    elif weather_condition.has_strong_wind:
        weather_factor = 0.5
        
    base_score = 0.3
    if species_target in ["Petaurista_petaurista", "Paguma_larvata", "Ratufa_bicolor"]:
        for plant, months in fruiting_calendar.items():
            if month in months:
                base_score += 0.25
                
    probability = min(base_score * weather_factor, 0.95)
    return round(probability * 100, 2)

Testing và validation

Nghiên cứu đã xác lập cơ sở dữ liệu phân bố và xác suất bắt gặp 11 loài thú đêm quý hiếm ghi nhận trên các tuyến:

                    TỶ LỆ BẮT GẶP THÚ ĐÊM THEO LOÀI TẠI THỰC ĐỊA
  +-----------------------------------------------------------------------------+
  | Cầy vòi mốc (Paguma larvata)      [████████████████████████░░░░] 78%        |
  | Sóc bay lớn (Petaurista petaurista)[██████████████████░░░░░░░░░░] 58%       |
  | Cu li nhỏ (Nycticebus pygmaeus)    [████████████████░░░░░░░░░░░░] 52%       |
  | Cầy giông (Viverra zibetha)        [████████████░░░░░░░░░░░░░░░░] 40%       |
  | Mèo rừng (Prionailurus bengalensis)[████████░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░] 26%       |
  | Cầy vằn bắc (Chrotogale owstoni)   [████░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░] 14%       |
  +-----------------------------------------------------------------------------+

                      CHU KỲ DU LỊCH THEO MÙA VÀ TÀI NGUYÊN QUAN SÁT
  Tháng:  T1   T2   T3   T4   T5   T6   T7   T8   T9   T10  T11  T12
  Chim:  [========== MÙA XEM CHIM ===========]              [=== DI CƯ ==]
  Thú:                       [========= MÙA XEM THÚ ĐÊM =========]
  Bò sát:                 [========== BÒ SÁT & LƯỠNG CƯ ========]
  Khí hậu:[--- KHÔ LẠNH ---][---- MÙA BƯỚM / ĐẸP ----][-- MƯA BÃO --][LẠNH]

Kết quả đạt được

  • Quy hoạch tuyến Cây Đăng số 2: Tuyến mòn mới cách trục đường nhựa chính 0,5 km, thời lượng quan sát 1,5 – 2 giờ, tối ưu cho đoàn khách gia đình và khách chuyên đề sinh thái.
  • Dữ liệu phân tích điều tra xã hội học:
    • 100% du khách đánh giá VQG Cúc Phương có tiềm năng đa dạng sinh học vượt trội.
    • 83,3% du khách sẵn sàng chi trả thêm từ 150.000 – 300.000 VNĐ/người cho tour xem thú đêm có HDV chuyên nghiệp và thiết bị chuyên dụng.
    • 93,3% ủng hộ việc áp dụng quy chế yên lặng tuyệt đối và cấm sử dụng đèn flash máy ảnh trên tuyến.

Đổi mới và đóng góp

Cải tiến kỹ thuật và phương pháp luận

  1. Chuyển dịch từ tour tự phát sang Tour định hướng sinh thái (Bio-guided Tours): Thay thế việc đi tìm thú ngẫu nhiên bằng bản đồ định vị dựa trên chu kỳ rụng hạt của các loài cây gỗ lớn như Cây Đăng (Tetrameles nudiflora), Cây Sấu (Dracontomelon duperreanum), và Cây Chò xanh ngàn năm (Terminalia myriocarpa cao 45m, đường kính 5m).
  2. Quy chuẩn chiếu sáng sinh thái (Ecological Illumination Protocol): Ứng dụng nguồn sáng bước sóng dài (>620nm) hạn chế tác động kích ứng lên võng mạc của nhóm linh trưởng mắt lớn (Nycticebus pygmaeus) và nhóm thú ăn thịt nhỏ (Paguma larvata, Prionailurus bengalensis), nâng tỷ lệ quan sát kéo dài thêm 45% thời gian tại chỗ.
  3. Mô hình kết nối trung tâm bảo tồn và tự nhiên: Kết hợp thuyết minh tại Trung tâm Cứu hộ Linh trưởng Nguy cấp (EPRC - nơi chăm sóc hơn 150 cá thể của 15 loài), Trung tâm Bảo tồn Rùa và Chương trình Cứu hộ Thú ăn thịt & Tê tê trước khi cho khách trải nghiệm tuyến đêm tự nhiên, giúp tỷ lệ tiếp thu thông điệp bảo tồn đạt 96,7%.

Ứng dụng thực tế và triển khai

Lịch trình tour tiêu chuẩn hóa

+-----------------------------------------------------------------------------------+
| LỊCH TRÌNH TOUR ĐẶC TRƯNG: KHÁM PHÁ THẾ GIỚI HOANG DÃ CÚC PHƯƠNG (2 NGÀY 1 ĐÊM)  |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| NGÀY 1: TRẢI NGHIỆM GIÁO DỤC BẢO TỒN VÀ KHÁM PHÁ THÚ ĐÊM                          |
| 09:00 - 11:30 | Tham quan EPRC, Trung tâm Bảo tồn Rùa, nghe diễn giải tập tính.   |
| 11:30 - 14:00 | Nhận phòng tại Khu Hồ Mạc/Khu Cổng, ăn trưa ẩm thực bản địa.      |
| 14:30 - 17:00 | Khảo sát Động Người Xưa, di chuyển vào Trung tâm Bống.            |
| 19:30 - 22:00 | Vận hành Tour Đêm Tuyến Cây Đăng 2 & Tuyến Vườn thực vật.         |
|               | - Trang bị: Đèn pin quang phổ đỏ, ống nhòm nhìn đêm.              |
|               | - Mục tiêu: Quan sát Sóc bay, Cu li, Cầy vòi mốc, Cú mèo.         |
| 22:30         | Nghỉ đêm tại Nhà sàn sinh thái Trung tâm Bống.                    |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| NGÀY 2: BẢN HÒA CA ĐẦU NGÀY VÀ QUAN SÁT CHIM RỪNG NGUYÊN SINH                    |
| 06:00 - 08:00 | Đi bộ quan sát chim: Phường chèo đỏ lớn, Giẻ cùi, Khướu đá hoa.    |
| 08:30 - 10:30 | Trekking chiêm ngưỡng Cây Chò ngàn năm tuổi.                       |
| 11:30         | Trả phòng, mua sắm lưu niệm thủ công bản địa Mường, kết thúc tour.|
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Đánh giá sức chứa và hiệu quả kinh tế

$$\text{PCC} = \frac{L}{d} \times \frac{T}{t}$$

Trong đó:

  • $L = 500\text{ m}$ (Chiều dài tuyến Cây Đăng số 2).
  • $d = 50\text{ m}$ (Khoảng cách an toàn tối thiểu giữa 2 đoàn để tránh giao thoa tiếng ồn).
  • $T = 3.5\text{ giờ}$ (Thời gian vận hành tour đêm: 19:30 – 23:00).
  • $t = 1.5\text{ giờ}$ (Thời gian trung bình mỗi lượt di chuyển).

$$\text{PCC} = \frac{500}{50} \times \frac{3.5}{1.5} \approx 23\text{ đoàn/đêm} \quad (\approx 230\text{ khách/đêm})$$

Áp dụng hệ số hiệu chỉnh giảm thiểu sinh thái $C_f = 0.35$ (do độ nhạy cảm của động vật ban đêm):

$$\text{RCC} = \text{PCC} \times C_f \approx 80\text{ khách/đêm}$$

Mức giới hạn này đảm bảo không gây xáo trộn hành vi tự nhiên của quần thể động vật rừng.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                  BẢNG DỰ TOÁN KINH TẾ VÀ ROI DỰ KIẾN (CHO 01 NĂM)                 |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| DANH MỤC CHI PHÍ ĐẦU TƯ BAN ĐẦU:                                                  |
| 1. Cải tạo tuyến mòn Cây Đăng 2, biển báo phản quang sinh thái:   80.000.000 VNĐ  |
| 2. Mua sắm 50 bộ đèn pin lọc ánh sáng đỏ chuyên dụng:            25.000.000 VNĐ  |
| 3. Tổ chức khóa tập huấn chuyên sâu cho 10 HDVDLST & Kiểm lâm:     35.000.000 VNĐ  |
| TỔNG CHI PHÍ ĐẦU TƯ:                                             140.000.000 VNĐ  |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| DỰ TOÁN DOANH THU THUẦN (Ước tính 6.000 lượt khách tour đêm/năm):                 |
| - Phí dịch vụ HDV và vé tuyến đêm: 100.000 VNĐ/khách        = 600.000.000 VNĐ/năm |
| - Thuê trang bị chuyên dụng: 30.000 VNĐ/bộ                 = 180.000.000 VNĐ/năm |
| TỔNG DOANH THU:                                                  780.000.000 VNĐ  |
| THỜI GIAN THU HỒI VỐN ĐẦU TƯ (ROI TIMELINE):                      ~ 3,5 THÁNG     |
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Hạn chế và hướng phát triển

  • Hạn chế:
    • Địa hình Karst chia cắt mạnh, độ dốc lớn; thời tiết mùa mưa từ tháng 6 đến tháng 11 có độ ẩm cao, trơn trượt và nguy cơ vắt, muỗi rừng.
    • Số lượng cá thể thú lớn (Hươu, Nai, Mèo rừng) mật độ thấp, phân bố sâu trong vùng lõi, đòi hỏi tính kiên nhẫn cao từ du khách.
  • Hướng phát triển:
    • Tích hợp mạng lưới cảm biến âm thanh sinh thái (Bioacoustic Monitoring) và bẫy ảnh hồng ngoại truyền dữ liệu thời gian thực qua sóng LoRaWAN để dự báo vị trí kiếm ăn của động vật.
    • Xây dựng chòi quan sát tán rừng (Canopy Walkway) ở độ cao 20–30m tương tự mô hình Skywalk tại VQG Dorrigo (Úc).

Đối tượng hưởng lợi

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                      CƠ CHẾ PHÂN PHỐI LỢI ÍCH ĐA BÊN                              |
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| DU KHÁCH & HỌC SINH SINH VIÊN:                                                    |
| └── Tiếp cận trải nghiệm thực địa chân thực, nâng cao nhận thức bảo tồn thiên nhiên.|
|                                                                                   |
| CỘNG ĐỒNG BẢN ĐỊA (Đồng bào Mường vùng đệm: Cúc Phương, Thạch Lâm, Ân Nghĩa):     |
| └── Tạo sinh kế thay thế (Homestay, dẫn đường, ẩm thực), giảm áp lực săn bắt gỗ/thú.|
|                                                                                   |
| BAN QUẢN LÝ VƯỜN QUỐC GIA CÚC PHƯƠNG:                                             |
| └── Tái đầu tư 30% doanh thu dịch vụ vào quỹ tuần tra bảo vệ rừng và cứu hộ ĐVHD. |
|                                                                                   |
| CÁC NHÀ KHOA HỌC & TỔ CHỨC BẢO TỒN (IUCN, FFI, Frankfurt Zoological Society):     |
| └── Thu thập dữ liệu giám sát quần thể liên tục từ nhật ký tour và hình ảnh du khách.|
+-----------------------------------------------------------------------------------+

Câu hỏi thường gặp

1. Du khách cần chuẩn bị trang thiết bị cá nhân gì khi tham gia tour xem thú đêm?

Trang phục dài tay sẫm màu (tránh màu sặc sỡ), giày trekking bám đá chống trơn, thuốc chống côn trùng (vắt, muỗi) loại không mùi nồng để tránh xua đuổi động vật. Tuyệt đối không tự ý mang đèn pin siêu sáng công suất lớn ánh sáng trắng.

2. Giới hạn số lượng khách mỗi đoàn là bao nhiêu để đảm bảo an toàn và tỷ lệ bắt gặp?

Mỗi đoàn đêm khống chế nghiêm ngặt tối đa từ 8 – 10 khách/1 HDV chuyên trách. Việc duy trì quy mô nhỏ giúp kiểm soát ngưỡng tiếng ồn dưới 45 dBA và không gây cản trở lối đi trên địa hình đèo dốc đá vôi.

3. Làm thế nào để đảm bảo an toàn khi gặp các loài động vật hoang dã nguy hiểm hoặc rắn độc?

Du khách bắt buộc phải bám sát theo chỉ dẫn của HDVDLST và nhân viên Kiểm lâm. Các tuyến tham quan đã được rà soát sinh cảnh định kỳ, HDV được trang bị bộ sơ cứu y tế chuẩn cứu thương rừng núi và thiết bị gậy dò đường chuyên dụng.

4. Thời điểm nào trong năm thích hợp nhất để trải nghiệm tour xem ĐVHD tại Cúc Phương?

Thời gian lý tưởng nhất để xem thú đêm và bò sát là từ tháng 4 đến tháng 11 (thời tiết ấm, nguồn quả rừng dồi dào). Đối với du khách chuyên quan sát chim rừng (Bird watching), thời điểm vàng là từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau (mùa chim bản địa sinh sản và đón các đàn chim di cư).

5. Dự án đóng góp thế nào vào việc giải quyết xung đột giữa bảo tồn và sinh kế người dân vùng đệm?

Dự án ưu tiên tuyển dụng và đào tạo người dân địa phương (đặc biệt là thanh niên dân tộc Mường tại các xã vùng đệm) trở thành người dẫn đường (local guide), nhân viên hỗ trợ an toàn và cung cấp chuỗi dịch vụ lưu trú bản địa, chuyển đổi sinh kế trực tiếp từ khai thác rừng sang kinh doanh dịch vụ bảo tồn.

Kết luận

Đề tài khóa luận "Phát triển loại hình du lịch sinh thái xem động vật hoang dã tại Vườn Quốc Gia Cúc Phương" đã giải quyết hài hòa bài toán giữa khai thác kinh tế du lịch và bảo tồn đa dạng sinh học nguyên vẹn của hệ sinh thái rừng nhiệt đới trên núi đá vôi. Bằng cách tiếp cận khoa học, định lượng hóa lịch trình xuất hiện của động vật theo chu kỳ sinh dưỡng, thiết kế tuyến Cây Đăng số 2 tối ưu và chuẩn hóa quy tắc tác nghiệp quang học/âm học, đề tài mở ra một hướng đi thực tiễn, bền vững cho hệ thống các vườn quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên tại Việt Nam.