Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Xem Động Vật Hoang Dã Tại Vườn Quốc Gia Cúc Phương

Khám phá du lịch sinh thái xem động vật hoang dã tại vườn quốc gia Cúc Phương, Ninh Bình. Trải nghiệm thiên nhiên hoang dã tuyệt vời.

• Tác giả: Quách Đình Huy
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lưu Quang Vinh
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Rừng
• Đề tài: Phát Triển Loại Hình Du Lịch Sinh Thái Xem Động Vật Hoang Dã Tại Vườn Quốc Gia Cúc Phương
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG I: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1.1. Du lịch sinh thái
• 1.1.2. Du lịch xem động vật hoang dã
• 1.1.2.1. Dưới góc độ loại hình
• 1.1.2.2. Dưới góc độ sản phẩm du lịch
• 2. CHƯƠNG II: MỤC TIÊU, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.3.2. Phương pháp khảo sát thực địa
• 2.3.3. Phương pháp điều tra xã hội học
• 2.3.4. Phương pháp phân tích SWOT
• 3. CHƯƠNG III: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.2. Vị trí địa lý
• 3.3. Khí hậu thủy văn
• 3.4. Điều kiện kinh tế, xã hội
• 4. CHƯƠNG IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Cơ cấu tổ chức và hiện trạng cơ sở hạ tầng vật chất kỹ thuật phục vụ hoạt động du lịch xem động vật hoang dã
• 4.1.1. Cơ cấu tổ chức
• 4.1.2. Cơ sở hạ tầng
• 4.1.3. Cơ sở vật chất kỹ thuật
• 4.2. Hiện trạng hoạt động xem động vật hoang dã tại VQG Cúc Phương
• 4.3. Các hoạt động xem động vật hoang dã
• 4.4. Đánh giá loại hình xem động vật hoang dã
• 4.4.1. Kết quả điều tra xã hội học (Phỏng vấn)
• 4.4.2. Đánh giá loại hình DLST xem ĐVHD tại VQG Cúc Phương
• 4.5. Một số đề xuất góp phần phát triển loại hình DLST xem ĐVHD tại VQG Cúc Phương
• 4.5.1. Đề xuất tuyến mới (cây đăng cổ thụ thứ 2)
• 4.5.2. Bài thuyết trình trên tuyến cây đăng cổ thụ thứ 2
• 4.5.3. Một số giải pháp phát triển DLST ở Cúc Phương
• 5. CHƯƠNG V: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC TRANG WEB THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khám Phá Du Lịch Sinh Thái Tại Vườn Quốc Gia Cúc Phương

Vườn Quốc Gia Cúc Phương là một trong những điểm đến nổi bật cho những ai yêu thích du lịch sinh thái và muốn khám phá động vật hoang dã. Với diện tích 22.000 ha, nơi đây không chỉ là một khu bảo tồn thiên nhiên mà còn là một kho tàng đa dạng sinh học. Hệ sinh thái phong phú của Cúc Phương bao gồm nhiều loài động thực vật quý hiếm, tạo điều kiện lý tưởng cho các hoạt động du lịch sinh thái. Du khách có thể tham gia vào các tour khám phá thiên nhiên, tìm hiểu về các loài động vật và hệ sinh thái rừng núi độc đáo.

1.1. Tổng Quan Về Vườn Quốc Gia Cúc Phương

Vườn Quốc Gia Cúc Phương nằm ở huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình, là khu rừng nguyên sinh đầu tiên của Việt Nam. Nơi đây có hơn 300 loài chim và nhiều loài động vật quý hiếm như Voọc quần đùi trắng. Cúc Phương không chỉ thu hút du khách bởi cảnh quan thiên nhiên mà còn bởi giá trị bảo tồn đa dạng sinh học.

1.2. Lợi Ích Của Du Lịch Sinh Thái Tại Cúc Phương

Du lịch sinh thái tại Cúc Phương không chỉ mang lại trải nghiệm thú vị cho du khách mà còn góp phần bảo tồn động vật hoang dã. Các hoạt động du lịch giúp nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường và khuyến khích cộng đồng địa phương tham gia vào việc bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Tại Cúc Phương

Mặc dù có nhiều tiềm năng, du lịch sinh thái tại Vườn Quốc Gia Cúc Phương vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Sự gia tăng lượng khách du lịch có thể gây áp lực lên hệ sinh thái, dẫn đến tình trạng ô nhiễm và suy giảm chất lượng môi trường. Ngoài ra, việc bảo tồn các loài động vật hoang dã cũng gặp khó khăn do sự xâm lấn của con người và biến đổi khí hậu.

2.1. Tác Động Của Du Lịch Đến Hệ Sinh Thái

Sự gia tăng du khách có thể dẫn đến việc phá hủy môi trường sống tự nhiên của các loài động vật. Việc xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch cũng có thể làm giảm diện tích rừng và ảnh hưởng đến sự phát triển của các loài động vật hoang dã.

2.2. Biện Pháp Bảo Tồn Động Vật Hoang Dã

Để bảo tồn động vật hoang dã, cần có các biện pháp quản lý du lịch hiệu quả. Việc giáo dục du khách về tầm quan trọng của bảo tồn và khuyến khích họ tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường là rất cần thiết.

III. Phương Pháp Khám Phá Động Vật Hoang Dã Tại Cúc Phương

Các tour du lịch tại Vườn Quốc Gia Cúc Phương thường được thiết kế để mang lại trải nghiệm gần gũi với thiên nhiên. Du khách có thể tham gia vào các hoạt động như đi bộ đường dài, quan sát động vật vào ban đêm và tham gia các chương trình giáo dục môi trường. Những hoạt động này không chỉ giúp du khách hiểu rõ hơn về hệ sinh thái rừng mà còn tạo cơ hội để họ trải nghiệm cuộc sống hoang dã một cách an toàn.

3.1. Tour Quan Sát Động Vật Ban Đêm

Tour quan sát động vật ban đêm là một trong những hoạt động hấp dẫn nhất tại Cúc Phương. Du khách sẽ được hướng dẫn viên đưa đi khám phá cuộc sống của các loài động vật hoang dã trong môi trường tự nhiên của chúng, từ đó hiểu rõ hơn về tập tính và sinh cảnh sống của chúng.

3.2. Các Hoạt Động Giáo Dục Môi Trường

Các hoạt động giáo dục môi trường tại Cúc Phương giúp du khách nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của việc bảo tồn thiên nhiên. Những chương trình này thường bao gồm các buổi thuyết trình, hội thảo và các hoạt động thực địa, giúp nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho cộng đồng.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Du Lịch Sinh Thái Tại Cúc Phương

Nghiên cứu về du lịch sinh thái tại Vườn Quốc Gia Cúc Phương cho thấy rằng loại hình du lịch này đang ngày càng thu hút sự quan tâm của du khách trong và ngoài nước. Số lượng khách du lịch đến Cúc Phương đã tăng đáng kể trong những năm gần đây, cho thấy tiềm năng phát triển mạnh mẽ của loại hình du lịch này. Tuy nhiên, cần có các biện pháp quản lý hiệu quả để đảm bảo sự phát triển bền vững.

4.1. Sự Tăng Trưởng Của Lượng Khách Du Lịch

Theo số liệu thống kê, lượng khách du lịch đến Cúc Phương đã tăng gấp đôi trong vòng 5 năm qua. Điều này cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn của du khách đối với du lịch sinh thái và động vật hoang dã.

4.2. Đánh Giá Chất Lượng Dịch Vụ Du Lịch

Chất lượng dịch vụ du lịch tại Cúc Phương cũng được cải thiện đáng kể. Các tour du lịch được tổ chức chuyên nghiệp hơn, giúp du khách có những trải nghiệm tốt nhất khi khám phá thiên nhiên và động vật hoang dã.

V. Kết Luận Về Du Lịch Sinh Thái Tại Cúc Phương

Du lịch sinh thái tại Vườn Quốc Gia Cúc Phương không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo tồn động vật hoang dã và nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường. Với những nỗ lực trong việc phát triển bền vững, Cúc Phương có thể trở thành một trong những điểm đến hàng đầu cho du lịch sinh thái tại Việt Nam trong tương lai.

5.1. Tương Lai Của Du Lịch Sinh Thái Tại Cúc Phương

Với sự phát triển của du lịch sinh thái, Cúc Phương có tiềm năng lớn để thu hút nhiều du khách hơn. Cần có các chính sách hỗ trợ và đầu tư để phát triển bền vững loại hình du lịch này.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Các Nhà Quản Lý

Các nhà quản lý cần chú trọng đến việc bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và phát triển các sản phẩm du lịch mới, đồng thời nâng cao chất lượng dịch vụ để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của du khách.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Phát triển loại hình du lịch sinh thái xem động vật hoang dã tại Vườn Quốc Gia Cúc Phương, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình" được thực hiện bởi sinh viên Quách Đình Huy, chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng (mã số: 7620211), Khoa Quản lý tài nguyên rừng và môi trường, Trường Đại học Lâm nghiệp Hà Nội (năm 2021), dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Lưu Quang Vinh và Th.S Trần Thị Thanh Thủy.

Vườn Quốc gia (VQG) Cúc Phương được thành lập năm 1962 (khu rừng cấm đầu tiên của Việt Nam theo Quyết định số 72/TTg) và chính thức chuyển thành VQG theo Quyết định 18/QĐ-VN năm 1996. Đây là một trong số ít các khu bảo tồn thiên nhiên trên núi đá vôi đất thấp với diện tích 22.200 ha nằm trên địa giới ba tỉnh Ninh Bình, Hòa Bình và Thanh Hóa. VQG sở hữu tính đa dạng sinh học cao với hơn 300 loài chim (bao gồm các loài đặc hữu Đông Nam Á như Thầy Chùa Đít Đỏ Megalaima lagrandieri, Đuôi Cụt Bụng Vằn Pitta elliotii, Khướu Đá Hoa Napothera crispifrons), cùng nhiều loài động vật nguy cấp như Voọc quần đùi trắng (Trachypithecus delacouri - mức CR) và Cầy vằn (Hemigalus owstoni - mức VU).

Trong bối cảnh du lịch sinh thái (DLST) tại các vườn quốc gia và khu bảo tồn Việt Nam đang phát triển, sản phẩm xem động vật hoang dã (ĐVHD) đã bắt đầu hình thành tại các khu vực như Cát Tiên, Yok Đôn, Cát Bà và Cúc Phương. Tuy nhiên, loại hình này vẫn còn mới mẻ và tồn tại nhiều hạn chế kỹ thuật: làm thế nào để thu hút động vật xuất hiện cho du khách quan sát mà không làm biến đổi tập tính tự nhiên, đồng thời kiểm soát các tác động tiêu cực từ tiếng ồn, mùi hóa chất xua đuổi côn trùng và hoạt động của con người đối với sinh cảnh rừng.

Khóa luận xác định hai mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Đánh giá thực trạng hoạt động du lịch xem ĐVHD tại VQG Cúc Phương.
2. Đề xuất một số giải pháp góp phần phát triển loại hình du lịch sinh thái xem ĐVHD tại VQG Cúc Phương.

Nhiệm vụ nghiên cứu được phân định thành ba nội dung:

1. Đánh giá cơ cấu tổ chức và hiện trạng cơ sở hạ tầng, vật chất kỹ thuật phục vụ hoạt động du lịch xem ĐVHD tại VQG Cúc Phương.
2. Phân tích hiện trạng hoạt động xem ĐVHD tại VQG Cúc Phương (ngoài tự nhiên và tại các trung tâm cứu hộ).
3. Nghiên cứu đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển loại hình DLST xem ĐVHD tại VQG Cúc Phương.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động du lịch sinh thái xem ĐVHD; tài nguyên động vật rừng; cơ sở vật chất kỹ thuật, nhân lực và đối tượng khách du lịch, cán bộ quản lý, hướng dẫn viên du lịch sinh thái (HDVDLST).
• Phạm vi không gian: Địa bàn VQG Cúc Phương (tập trung tại huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình và các tuyến rừng đặc dụng liên kết).
• Phạm vi thời gian: Khóa luận thực hiện năm 2021; dữ liệu thứ cấp về lượng khách du lịch thu thập giai đoạn 2015 - 2020; số liệu theo dõi đoàn tuyến có hướng dẫn viên phân tích giai đoạn 2006 - 2009.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của đề tài dựa trên các định nghĩa kinh điển về du lịch (Hội nghị Liên Hợp Quốc tại Roma, 1963; Trần Đức Thanh, 2005) và du lịch sinh thái (Hector Ceballos-Lascurain, 1987; David Western; định nghĩa tại Hội thảo quốc gia về Chiến lược phát triển Du lịch sinh thái ở Việt Nam). Khóa luận áp dụng mô hình cấu thành sản phẩm du lịch của Nguyễn Văn Bình, phân chia sản phẩm thành hai nhóm yếu tố: yếu tố sẵn có (tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn) và yếu tố tự tạo (dịch vụ vận chuyển, lưu trú, ăn uống, hướng dẫn, giải trí và cơ sở vật chất kỹ thuật).

Cơ sở phân loại hoạt động du lịch xem ĐVHD được xem xét dưới các tiêu chí: môi trường tài nguyên (du lịch tự nhiên), mục đích chuyến đi (du lịch thuần túy khám phá hoặc kết hợp nghiên cứu/bảo tồn), phương tiện giao thông (đi bộ trekking, xe đạp, ô tô, xe máy), hình thức lưu trú (cơ sở lưu trú đơn giản, nhà sàn, cắm trại lều trong rừng), và độ dài chuyến đi (tour ngắn ngày từ 1 đến 3 ngày). Nghiên cứu kế thừa các quy định tại Luật Du lịch năm 2017 (Điều 5, khoản 4 về chính sách khuyến khích phát triển sản phẩm du lịch sinh thái), các nghị định bảo vệ động vật hoang dã (Nghị định 06/2019/NĐ-CP, Nghị định 48/2002/NĐ-CP), Sách đỏ Việt Nam (2007) và Sách đỏ thế giới (IUCN 2020, 2021). Ngoài ra, tác giả phân tích các mô hình thực tiễn quốc tế (công viên Night Safari - Singapore thành lập năm 1993 rộng 40 ha, công viên quốc gia Dorrigo - Australia rộng 1.173 ha với hệ thống Skywalk trên cao 70m) và các mô hình trong nước (VQG Cát Tiên, VQG Tràm Chim).

Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Phương pháp thu thập và kế thừa số liệu: Thu thập tài liệu thứ cấp từ Ban quản lý VQG Cúc Phương, Trung tâm Du lịch sinh thái và Giáo dục môi trường (DVDLST&GDMT), các báo cáo khoa học và tài liệu quy hoạch liên quan.
• Phương pháp khảo sát thực địa: Tiến hành khảo sát theo ba khung giờ trong ngày: sáng (7h30 - 11h00), chiều (13h30 - 17h00), tối (19h00 - 23h00) nhằm quan sát môi trường sống, tiếng kêu và hành vi của các loài động vật hoang dã.
• Phương pháp điều tra xã hội học: Thiết kế và phát 30 phiếu phỏng vấn khách tham quan; 5 phiếu phỏng vấn hướng dẫn viên du lịch sinh thái. Kết hợp phỏng vấn định hướng các cán bộ Phòng Khoa học và Hợp tác quốc tế, cán bộ quản lý du lịch; tham gia quan sát trực tiếp các đoàn khách đi tour ban đêm để ghi nhận tâm lý và hành vi thực tế. Xử lý dữ liệu định lượng bằng phần mềm Microsoft Excel để tính tỷ lệ phần trăm.
• Phương pháp phân tích SWOT: Đánh giá tổng hợp điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của loại hình du lịch xem ĐVHD tại VQG Cúc Phương.

Nội dung chính theo từng chương

Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương tổng quan hệ thống hóa cơ sở lý luận về du lịch sinh thái và du lịch xem ĐVHD dưới góc độ loại hình và sản phẩm du lịch. Điểm nhấn của chương là phân tích kinh nghiệm quốc tế và trong nước:

• Mô hình Night Safari (Singapore): Khai thác tour xem thú đêm kết hợp tàu điện (45 phút) và đường đi bộ qua 8 phân khu địa lý, thiết kế hệ thống ánh sáng mô phỏng ánh trăng nhằm hạn chế ảnh hưởng đến tập tính tự nhiên của thú; giá vé người lớn 22 USD Singapore, trẻ em 11 USD Singapore (vé trọn gói kết hợp Vườn thú Singapore là 30 USD/15 USD).
• Vườn quốc gia Dorrigo (Australia): Bảo tồn 30 loài động vật quý hiếm và 120 loài chim, khai thác tuyến đường trên cao Skywalk cao 70m, hỗ trợ lối tiếp cận cho người khuyết tật.
• Các mô hình tại Việt Nam: Khảo sát kinh nghiệm tổ chức tuyến xem thú đêm tại VQG Cát Tiên và tour ngắm chim nước, Sếu đầu đỏ mùa khô tại VQG Tràm Chim (Đồng Tháp).

Chương II: Mục tiêu, nội dung, phương pháp nghiên cứu

Chương này cụ thể hóa 2 mục tiêu nghiên cứu và 3 nội dung công việc chính. Thiết lập quy trình khảo sát thực địa theo các khung giờ sinh học của động vật hoang dã, xây dựng mẫu phiếu điều tra xã hội học (30 phiếu khách, 5 phiếu hướng dẫn viên) và xác lập khung phân tích ma trận SWOT để làm căn cứ đánh giá hiện trạng tại Chương IV.

Chương III: Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội khu vực nghiên cứu

Chương III trình bày hồ sơ địa lý và môi trường tự nhiên của VQG Cúc Phương:

• Vị trí địa lý: Tọa độ từ 21º14' vĩ độ Bắc và từ 105º29' đến 105º44' kinh độ Đông; cách Hà Nội 120 km về phía Tây Nam. Tổng diện tích 22.200 ha, gồm 11.350 ha (51,1%) thuộc tỉnh Ninh Bình, 5.850 ha (26,4%) thuộc tỉnh Hòa Bình và 5.000 ha (22,5%) thuộc tỉnh Thanh Hóa.
• Địa hình: Chiếm 3/4 diện tích là núi đá vôi địa hình karst với độ cao trung bình 300 - 400m, đỉnh cao nhất là Mây Bạc (656m). Hệ thống hang động tiêu biểu gồm Động Người Xưa, Động Phò Mã, Động Chúa, Động Trăng Khuyết, Động Sơn Cung.
• Khí hậu và thủy văn: Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa. Nhiệt độ trung bình năm tại Trạm Bống (trung tâm rừng) là 20,6ºC (nhiệt độ cực trị từ 0,7ºC đến 39,5ºC); tại Trạm Đang là 21ºC; tại Trạm Nho Quan ngoài vùng đệm là 22,7ºC. Lượng mưa trung bình năm đạt 2.138 mm (biến động 1.800 - 2.400 mm), mùa khô kéo dài từ tháng 12 đến tháng 3. Thủy văn gồm sông Bưởi, sông Ngang ở phía Bắc và hệ thống khe suối cạn chảy ngầm qua các lỗ hút karst.
• Điều kiện kinh tế - xã hội: Vùng đệm gồm 15 xã thuộc 4 huyện với khoảng 51.000 dân. Trong đó có 4 xã nằm sát ranh giới với khoảng 4.000 người, chủ yếu là đồng bào dân tộc Mường (xã Cúc Phương - Ninh Bình; xã Thạch Lâm - Thanh Hóa; xã Ân Nghĩa và Yên Nghiệp - Hòa Bình). Đời sống người dân phụ thuộc vào nông nghiệp và khai thác lâm sản, gây áp lực lên tài nguyên rừng qua việc làm nương rẫy, săn bắt động vật và thả rông gia súc. Các chương trình hỗ trợ sinh kế đã được triển khai như dự án nuôi ong mật (DSE tài trợ), dự án nghiên cứu kinh tế - xã hội (FFI tài trợ), và các Chương trình 327, 661.

Chương IV: Kết quả nghiên cứu

Chương kết quả tập trung các dữ liệu thực chứng về nguồn lực, cơ sở hạ tầng, hoạt động du lịch và đa dạng sinh học:

1. Cơ cấu tổ chức và nhân lực Trung tâm DVDLST&GDMT: Trước dịch Covid-19, tổng số cán bộ viên chức và người lao động là 49 người (10 cán bộ viên chức, 39 lao động hợp đồng). Về trình độ: 10 đại học/cao đẳng, 16 trung cấp, 11 sơ cấp, 11 lao động phổ thông/tập huấn. Có 2/3 lao động giao tiếp được bằng tiếng Anh (8 người thành thạo). Cơ cấu gồm: Giám đốc (1), Phó Giám đốc (1), Kế toán (1), Thủ quỹ (1), Tổ trưởng (6), Hướng dẫn viên (7), Lễ tân (2), Soát vé (2), Nhân viên phục vụ (28). Dưới ảnh hưởng của dịch Covid-19, số lượng HDVDLST trực tiếp giảm xuống còn 5 người do chuyển đổi vị trí công việc.

2. Cơ sở vật chất kỹ thuật và lưu trú: Vườn phân bổ dịch vụ tại 3 khu vực:

• Khu cổng Vườn: Phòng đôi lớn (1.000.000 - 1.200.000 đồng/ngày); phòng đôi vừa (600.000 - 800.000 đồng/ngày); nhà luồng (450.000 - 500.000 đồng/ngày); nhà sàn tập thể 20 - 30 người (1.000.000 - 1.200.000 đồng/ngày).
• Khu Hồ Mạc: Nhà luồng (450.000 - 500.000 đồng/ngày); nhà sàn tập thể (1.000.000 - 1.200.000 đồng/ngày); phòng họp 200 - 300 chỗ.
• Khu trung tâm (Bống): Nhà hai tầng (khoảng 350.000 đồng/phòng 4 giường đơn); nhà sàn tập thể (1.000.000 - 1.200.000 đồng/ngày).

Bảng tổng hợp giá các dịch vụ hỗ trợ:

STT	Tên dịch vụ	Đơn vị tính	Đơn giá (VND)	Ghi chú
1	Văn nghệ dân tộc	Buổi diễn	3.000.000	1 - 2 giờ
2	Loa đài	Bộ	1.000.000
3	Loa đài, đàn oóc	Bộ	2.000.000
4	Củi lửa trại	Đống	200.000
5	Hiện trường chụp ảnh cưới	Máy/buổi	300.000
6	Thuyền kayak	Chiếc/giờ	50.000
7	Xe đạp địa hình	Chiếc/ngày	150.000
8	Xe máy	Chiếc/ngày	250.000
9	Máy chiếu Projector	Chiếc/ngày	500.000
10	Xe điện	Chuyến	200.000
11	Phòng hội thảo 40 chỗ	Ngày/buổi	1.000.000	Tại Trung tâm du khách
12	Phòng hội thảo 200 chỗ	Ngày/buổi	2.000.000	Tại Hồ Mạc
13	Phòng hội thảo 100 chỗ	Ngày/buổi	4.000.000	Tại nhà bảo tàng

3. Hiện trạng lượng khách du lịch và hoạt động tour: Giai đoạn 2015 - 2020, tổng lượng khách du lịch đến Cúc Phương có biến động lớn:

Năm	2015	2016	2017	2018	2019	2020
Số lượng khách (người)	71.500	82.000	96.500	125.000	105.000	55.500

Lượng khách tăng trưởng mạnh từ năm 2015 đến đỉnh điểm 125.000 lượt (2018), sau đó suy giảm nghiêm trọng vào năm 2020 (55.500 lượt) do ảnh hưởng trực tiếp của đại dịch Covid-19 và việc tạm đóng cửa vườn.

Thống kê đoàn tuyến có hướng dẫn viên giai đoạn 2006 - 2009:

Năm	Tuyến ERCP	Tuyến Xem thú đêm	Tuyến Xuyên rừng ngủ bản	Tuyến Cây Đăng	Tuyến Mây Bạc	Tuyến Xem chim	Tuyến Thực vật	Tuyến Thông thường	Tuyến Trong ngày	Tổng số đoàn
2006	1	22	9	18	44	18	17	374	2.042	2.579
2007	11	91	12	27	48	27	10	524	2.512	3.328
2008	6	66	17	25	94	25	5	416	2.383	3.314
2009 (3 tháng)	3	43	7	12	15	12	5	92	562	776
Tổng	21	222	45	82	201	82	37	1.406	7.499	9.797

Tuyến xem thú đêm tăng từ 22 đoàn với 41 khách (năm 2006) lên 91 đoàn với 277 khách (năm 2007), tăng 675% về lượt khách và 222% về số đoàn. Năm 2008 sụt giảm xuống 66 đoàn do dịch cúm gia cầm và hạn chế về kinh nghiệm hướng dẫn viên.

4. Dữ liệu thành phần loài động vật hoang dã ghi nhận: Khóa luận thống kê 11 loài thú đêm quý hiếm đã bắt gặp trong các tour:

1. Sóc bay lớn (Petaurista petaurista) - VU (SĐVN), II (NĐ 06/2019)
2. Sóc bay xám (Hylopetes phayrei) - VU (SĐVN)
3. Sóc bay lông tai (Belomys pearsoni) - CR (SĐVN)
4. Sóc đen (Ratufa bicolor) - VU (SĐVN), II (NĐ 06/2019)
5. Sóc bụng đỏ đuôi hoe (Callosciurus erythraeus)
6. Cầy vòi mốc (Paguma larvata) - II (NĐ 06/2019)
7. Cầy giông (Viverra zibetha) - II (NĐ 06/2019)
8. Cầy vằn bắc (Chrotogale owstoni) - VU (SĐVN), II (NĐ 06/2019), EN (IUCN)
9. Cu li nhỏ (Nycticebus pygmaeus) - VU (SĐVN), I (NĐ 06/2019)
10. Mèo rừng (Prionailurus bengalensis) - II (NĐ 06/2019)
11. Cầy mực (Arctictis binturong) - EN (SĐVN), I (NĐ 06/2019), VU (IUCN)

Các loài chim tiêu biểu: Phường chèo đỏ lớn (Pericrocotus flammeus), Giẻ cùi (Urocissa erythroryncha), Cắt nhỏ bụng trắng (Microhierax melanoleucos), Gà lôi trắng (Lophura nycthemera). Nhóm bò sát, lưỡng cư: Cóc núi (Ophryophryne pachyproctus), Nhông emma (Calotes emma), Thằn lằn bóng hoa, Rắn ráo (Ptyas korros - Nhóm IIB theo NĐ 48/2002/NĐ-CP).

Lịch biểu quan sát động vật ngoài thực địa theo mùa:

• Chim: Quan sát thích hợp từ tháng 7 năm trước đến hết tháng 3 năm sau (mùa chim di cư và chim bản địa).
• Thú đêm: Quan sát thích hợp từ tháng 6 đến hết tháng 11, phụ thuộc vào mùa ra quả của các loài cây thức ăn: Đa leo, Đa bóp cổ (tháng 6 - 8), Sâng, Vàng Anh (tháng 2 - 5), Dẻ, Sấu chín (tháng 8 - 11).
• Bò sát: Quan sát từ tháng 4 đến tháng 11.
• Lưỡng cư và côn trùng: Xuất hiện nhiều từ tháng 4 đến tháng 8, đặc biệt sau các cơn mưa rừng.

Chương V: Kết luận và khuyến nghị

Chương tổng kết khẳng định giá trị đa dạng sinh học của VQG Cúc Phương là nguồn lực cơ bản để phát triển sản phẩm du lịch xem ĐVHD. Tác giả kiến nghị Vườn cần nâng cấp cơ sở vật chất khu vực trung tâm Bống, chuẩn hóa nghiệp vụ quan sát động vật cho đội ngũ hướng dẫn viên, kiểm soát quy mô khách đi đêm để tránh gây xáo trộn sinh cảnh, và tăng cường chia sẻ lợi ích với cộng đồng vùng đệm.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả cụ thể dựa trên số liệu thực tế:

• Lập bảng danh mục chi tiết 11 loài thú đêm có nguy cơ đe dọa kèm tình trạng bảo tồn (theo Sách đỏ Việt Nam 2007, Nghị định 06/2019/NĐ-CP và IUCN 2021), cùng các loài chim, bò sát, ếch nhái hay gặp trên các tuyến đường mòn.
• Xác lập cơ sở sinh thái học cho hoạt động du lịch: Lập bảng tương quan giữa mùa ra hoa kết quả của các loài thực vật rừng (Đa, Sâng, Vàng Anh, Dẻ, Sấu) với tần suất xuất hiện của các loài thú ăn quả và gặm nhấm (sóc bay, cầy vòi mốc, cầy giông).
• Đề xuất mở tuyến du lịch mới: Tuyến Cây Đăng cổ thụ thứ 2 (Tetrameles nudiflora), nằm cách đường ô tô 0,5 km, qua Động Người Xưa 2 km. Tuyến có độ dài vừa phải, mức độ tiếp cận an toàn hơn tuyến Cây Đăng thứ 1 (vốn dài 3 km và phải vượt qua 5 dốc đá gồ ghề).
• Soạn thảo bài thuyết minh mẫu cho tuyến Cây Đăng cổ thụ thứ 2, tích hợp kiến thức thực vật học, sinh thái rừng và quy tắc giữ yên tĩnh quan sát động vật ban đêm.
• Đóng góp khoa học: Khóa luận là công trình nghiên cứu chuyên biệt đầu tiên tại Khoa Quản lý tài nguyên rừng tổng hợp dữ liệu điều hành tour thú đêm thực tế (giai đoạn 2006 - 2009) kết hợp số liệu khách du lịch (2015 - 2020) và đặc tính sinh học mùa vụ của động vật để phục vụ quản lý sản phẩm du lịch sinh thái đặc thù tại VQG Cúc Phương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận tồn tại một số hạn chế do điều kiện nghiên cứu thực tế được tác giả nêu ra:

• Dung lượng mẫu điều tra xã hội học còn khiêm tốn (30 phiếu khách du lịch và 5 phiếu hướng dẫn viên du lịch sinh thái) do thời gian nghiên cứu tại hiện trường bị giới hạn và ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19 khiến lượng du khách sụt giảm mạnh.
• Dữ liệu chi tiết về số lượng đoàn tuyến có hướng dẫn viên mới chỉ dừng lại ở thống kê giai đoạn 2006 - 2009, chưa cập nhật được chuỗi số liệu đoàn tuyến liên tục trong các năm gần đây.
• Khả năng bắt gặp động vật hoang dã cỡ lớn ngoài tự nhiên còn rất thấp do tính nhút nhát của thú và thói quen sử dụng thuốc chống côn trùng (có mùi lạ) của du khách.

Hướng nghiên cứu tiếp được xác định: Mở rộng điều tra tập tính thích nghi của các loài thú đêm đối với sự xuất hiện của ánh sáng đèn pin chuyên dụng; nghiên cứu ngưỡng sức chứa du lịch (carrying capacity) trên các tuyến đi bộ ban đêm để hạn chế tác động đến tập tính tìm kiếm thức ăn và sinh sản của động vật hoang dã.

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng, Lâm học, Du lịch sinh thái và Quản lý khu bảo tồn thiên nhiên trong việc thiết kế phương pháp khảo sát thực địa kết hợp điều tra xã hội học.
• Cán bộ quản lý du lịch, Trung tâm DVDLST&GDMT tại các Vườn quốc gia có điều kiện tương đồng (như Cát Tiên, Ba Bể, Phong Nha - Kẻ Bàng) tham khảo về cách thiết lập bảng lịch trình bắt gặp động vật theo mùa thức ăn thực vật.
• Hướng dẫn viên du lịch chuyên đề thiên nhiên: Tham khảo danh mục nhận dạng hình thái, sinh cảnh sống của các loài thú đêm, bò sát và khung bài thuyết minh tuyến đường mòn rừng nguyên sinh.

Câu hỏi thường gặp

1. Những loài thú đêm quý hiếm nào được ghi nhận có khả năng bắt gặp trong tour đêm tại Cúc Phương? Theo thống kê của khóa luận, có 11 loài thú đêm quý hiếm đã từng bắt gặp gồm: Sóc bay lớn (Petaurista petaurista), Sóc bay xám (Hylopetes phayrei), Sóc bay lông tai (Belomys pearsoni - CR), Sóc đen (Ratufa bicolor), Sóc bụng đỏ đuôi hoe, Cầy vòi mốc (Paguma larvata), Cầy giông (Viverra zibetha), Cầy vằn bắc (Chrotogale owstoni - VU/EN), Cu li nhỏ (Nycticebus pygmaeus - VU), Mèo rừng (Prionailurus bengalensis) và Cầy mực (Arctictis binturong - EN).

2. Diễn biến lượng khách du lịch tại VQG Cúc Phương giai đoạn 2015 - 2020 như thế nào? Lượng khách tăng liên tục từ 71.500 lượt (năm 2015) lên 82.000 lượt (năm 2016), 96.500 lượt (năm 2017) và đạt đỉnh 125.000 lượt (năm 2018). Đến năm 2019 giảm nhẹ xuống 105.000 lượt và năm 2020 giảm sâu xuống 55.500 lượt do bùng phát dịch Covid-19 khiến Vườn phải tạm ngừng đón khách trong thời gian dài.

3. Khung thời gian nào trong năm thích hợp nhất để quan sát các nhóm động vật hoang dã? Khóa luận xác định: tour xem chim thích hợp từ tháng 7 năm trước đến hết tháng 3 năm sau (mùa chim di cư và chim bản địa); tour xem thú thích hợp từ tháng 6 đến hết tháng 11 (trùng mùa quả chín của Đa bóp cổ, Sâng, Dẻ, Sấu); tour xem bò sát thích hợp từ tháng 4 đến tháng 11; xem lưỡng cư và côn trùng thích hợp từ tháng 4 đến tháng 8 (nhất là sau những trận mưa rào).

4. Khóa luận đề xuất tuyến tham quan mới nào cho sản phẩm xem động vật hoang dã? Tác giả đề xuất đưa vào khai thác tuyến Cây Đăng cổ thụ thứ 2 (Tetrameles nudiflora). Điểm xuất phát từ trục đường ô tô vào trung tâm (qua Động Người Xưa khoảng 2 km), rẽ phải đi bộ 0,5 km. Tuyến này có cự ly ngắn, địa hình thuận lợi hơn nhiều so với tuyến Cây Đăng thứ 1 (dài 3 km, phải vượt qua 5 dốc đá).

5. Cơ cấu nhân lực của Trung tâm DVDLST&GDMT VQG Cúc Phương có đặc điểm gì? Thời điểm trước dịch Covid-19, Trung tâm có 49 người (10 cán bộ viên chức, 39 lao động hợp đồng). Về trình độ: 10 người có trình độ đại học/cao đẳng, 16 trung cấp, 11 sơ cấp, 11 lao động phổ thông/tập huấn. Có 2/3 nhân sự giao tiếp được bằng tiếng Anh (8 người sử dụng thành thạo). Khi dịch bệnh xảy ra, số lượng hướng dẫn viên du lịch trực tiếp giảm xuống còn 5 người do phải luân chuyển công việc.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Quách Đình Huy đã đánh giá một cách có hệ thống thực trạng cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực và hoạt động tổ chức tour xem động vật hoang dã tại Vườn Quốc gia Cúc Phương. Nghiên cứu đã làm rõ tính mùa vụ của sinh cảnh động vật rừng thông qua việc xây dựng lịch biểu quan sát tương ứng với mùa thức ăn tự nhiên của các loài thú ăn đêm. Các đề xuất mở tuyến Cây Đăng cổ thụ thứ 2 cùng quy trình hướng dẫn chuyên biệt cung cấp giải pháp kỹ thuật cụ thể giúp nâng cao chất lượng sản phẩm du lịch sinh thái và hỗ trợ công tác bảo tồn đa dạng sinh học tại khu rừng đặc dụng đầu tiên của Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Du lịch sinh thái hiện nay là một trong những ngành có tiềm năng và nhiều thế mạnh nổi trội, nó góp phần vào bảo tồn tài nguyên thiên nhiên. Điều này thể hiện trong những năm qua du lịch sinh thái ở Việt Nam đã có những bƣớc tiến bộ cả về số lƣợng và đa dạng của sản phẩm du lịch. Đƣợc thể hiện là số lƣợng khách du lịch đến các Vƣờn quốc gia (VQG) và Khu bảo tồn (KBT) ngày càng tăng. Hơn nữa, trong thời gian gần đây đã xuất hiện một số sản phẩm du lịch sinh thái mới, thu hút đƣợc sự quan tâm của nhiều du khách, đó là chƣơng trình du lịch xem động vật hoang dã (ĐVHD) tại các VQG.

Sản phẩm này đã và đang phát triển ở các VQG nhƣ: Cát Tiên, YokĐôn, Cúc Phƣơng, Cát Bà,. Tuy nhiên, loại hình du lịch xem ĐVHD này mới xuất hiện ở nƣớc ta, vì thế vẫn còn nhiều hạn chế cần đƣợc cải thiện nhằm nâng cao chất lƣợng phục vụ du khách, khi tham quan các tour du lịch này ở các VQG nói chung và VQG Cúc Phƣơng nói riêng. Đồng thời vấn đề là làm thế nào để thu hút đƣợc các loài ĐVHD đến cho ngƣời xem và làm thế nào để các loài ĐVHD này quen đƣợc với sự có mặt của ngƣời xem mà không làm mất đi vẻ tự nhiên vốn có của nó là một trong những vấn đề cần đƣợc nghiên cứu kỹ. Là một trong số ít các khu bảo tồn rừng trên núi đá vôi đất thấp, VQG Cúc Phƣơng có hệ sinh thái đa dạng.

Vƣờn bao gồm 22.000 ha rừng trên núi đá vôi ở khu vực giữa ba tỉnh Ninh Bình, Hòa Bình và Thanh Hóa. Cho đến nay, có hơn 300 loài chim đƣợc ghi nhận tại VQG Cúc Phƣơng. Ngoài các loài chim rừng nhƣ gõ kiến, quạ và đớp ruồi. Cúc Phƣơng cũng ghi nhận sự xuất hiện của một số loài đặc hữu của khu vực Đông Nam Á nhƣ Thầy Chùa Đít Đỏ (Megalaima lagrandieri), Đuôi Cụt Bụng Vằn (Pitta elliotii), Khƣớu Đá Hoa (Napothera crispifrons).

Ngoài ra, Cúc Phƣơng là nơi sinh sống của nhiều loài ĐVHD, trong đó có Voọc quần đùi trắng (Trachypithecus delacouri) đƣợc xếp ở mức rất nguy cấp (CR) và Cầy vằn (Hemigalus owstoni) đƣợc liệt kê ở mức sắp nguy cấp (VU) theo sách đỏ của IUCN (IUCN, 2020). Cúc Phƣơng là một trong những trung tâm đa dạng sinh học lớn của cả nƣớc. Với lợi thế về nguồn 1 tài nguyên thiên nhiên và tài nguyên nhân văn, các hoạt động du lịch sinh thái tại Cúc Phƣơng đang ngày càng phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là hoạt động xem động vật hoang dã trong thời gian qua đã thu hút đƣợc sự chú ý của nhiều du khách trong và ngoài nƣớc. Với mong muốn tạo nên một số điểm mới cho sản phẩm này, làm phong phú thêm hệ thống sản phẩm của VQG Cúc Phƣơng, vậy nên tôi lựa chọn đề tài: “Phát triển loại hình du lịch sinh thái xem động vật hoang dã tại Vườn Quốc Gia Cúc Phương, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình”.

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.Du lịch Tại hội nghị Liên Hợp quốc về du lịch tại Roma năm 1963, các chuyên gia đƣa ra định nghĩa về du lịch: “Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ, hiện tượng và các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ các cuộc hành trình và lưu trú của cá nhân hay tập thể ở bên ngoài nơi ở thường xuyên của họ hay ngoài nước họ với mục đích hòa bình, nơi họ đến lưu trú không phải là nơi làm việc của họ”. Theo nhƣ định nghĩa trên thì du lịch đƣợc hiểu là: - Là sự di chuyển và lƣu trú tạm thời trong thời gian rảnh rỗi của các cá nhân hay tập thể ngoài nơi cƣ trú nhằm mục đích phục hồi sức khỏe, nâng cao tại chỗ nhận thức về thế giới xung quanh, có hoặc không kèm theo việc tiêu thụ một số giá trị tự nhiên, kinh tế, văn hóa và dịch vụ do các cơ sở chuyên nghiệp cung ứng (Trần Đức Thanh, 2005). - Là một lĩnh vực kinh doanh các dịch vụ nhằm thỏa mãn nhu cầu nảy sinh trong quá trình di chuyển và lƣu trú tạm thời trong thời gian rảnh rỗi của cá nhân hay tập thể ngoài nơi cƣ trú với mục đích phục hồi sức khỏe, nâng cao nhận thức tại chỗ về thế giới xung quanh. Du lich sinh thái Định nghĩa tƣơng đối hoàn chỉnh về DLST lần đầu tiên đƣợc Hector Ceballos-Laseurain đƣa ra năm 1987: “Du lịch sinh thái là du lịch đến những khu vực tự nhiên còn ít bị thay đổi, với mục đích đặc biệt: nghiên cứu, tham quan với ý thức trân trọng thế giới hoang dã và những giá trị văn hóa được khám phá”.

Theo David Westem đã định nghĩa: “Du lịch sinh thái là sự tạo nên và thỏa mãn sự khao khát thiên nhiên, là sự khai thác tiềm năng du lịch cho bảo tồn và phát triển, và là sự ngăn ngừa các tác động tiêu cực lên sinh thái, văn hóa và thẩm mỹ”. Trong hội thảo quốc gia về “Xây dựng chiến lƣợc phát triển Du lịch sinh thái ở Việt Nam” đã đƣa ra định nghĩa về DLST ở Việt Nam, theo đó: “Du lịch 3 sinh thái là loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên và văn hóa bản địa, gắn giáo dục môi trường, có đóng góp cho nỗ lực bảo tồn và phát triển bền vững, với sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương”. Du lịch xem động vật hoang dã Du lịch xem động vật hoang dã là một trong những hình thức du lịch sinh thái đƣợc nhắc đến nhiều trong khoảng vài chục năm gần đây, là sản phẩm du lịch đƣợc khai thác chủ yếu tại các công viên, rừng, vƣờn quốc gia trên thế giới song mới xuất hiện ở nƣớc ta vài năm gần đây. Du lịch xem động vật hoang dã có thể hiểu một cách đơn giản là đi du lịch để quan sát và cảm nhận đời sống của những loài động vật hoang dã hoạt động.

Ở góc độ nghiên cứu sâu, có thể phân tích dƣới một số khía cạnh sau: 1. Dƣới góc độ loại hình Để đƣa ra những loại hình du lịch cần căn cứ vào các tiêu chí đƣa ra. Các tiêu chí hết sức đa dạng bởi nó phụ thuộc vào mục tiêu phân loại và sự nhìn nhận của mỗi nhà nghiên cứu. Dƣới đây, tôi xin mạnh dạn nhìn nhận “Du lịch sinh thái xem động vật hoang dã” dƣới góc nhìn phân loại đƣợc nhiều nhà nghiên cứu ủng hộ liên quan chặt chẽ tới mục đích nghiên cứu của đề tài tác giả đang thực hiện.

* Phân loại theo môi trƣờng tài nguyên Hoạt động du lịch đƣợc chia thành hai nhóm lớn: du lịch tự nhiên (dựa vào môi trƣờng tài nguyên tự nhiên) và du lịch văn hóa (dựa vào môi trƣờng tài nguyên nhân văn). Theo cách phân loại này “Du lịch xem động vật hoang dã” đƣợc xếp vào loại hình du lịch dựa vào tự nhiên bởi nó dựa chủ yếu vào thế mạnh tài nguyên tự nhiên đó là các loài động, thực vật. * Phân loại theo mục đích chuyển đi Theo mục đích của du khách, hoạt đông du lịch đƣợc chia thành hai nhóm lớn: du lịch thuần túy và du lịch kết hợp. Du lịch thuần túy bao gồm các loại hình du lịch tham quan ngắm cảnh (cảnh quan, di tích lịch sử, công trình kiến trúc.), du lịch giải trí, du lịch nghỉ dƣỡng (ở vùng biển, vùng núi, resort,.), du 4 lịch khám phá, du lịch thể thao, du lịch lễ hội.

Du lịch kết hợp gồm các loại hình du lịch nhƣ: du lịch tôn giáo, du lịch nghiên cứu, học tập, du lịch hội nghị, hội thảo, du lịch thể thao kết hợp, du lịch chữa bệnh, thăm ngƣời thân, du lịch công vụ, kinh doanh. Dựa trên tiêu chí phân loại này thì “Du lịch xem động vật hoang dã” có thể là du lịch thuần túy, bởi du khách đến tham quan các khu du lịch, điểm du lịch, các vƣờn quốc gia để tìm hiểu, khám phá cuộc sống của các loài động vật, tận mắt nhìn thấy chúng đi lại tự do trong rừng, cũng có thể là du lịch kết hợp khi đƣợc gắn kết với hoạt động nghiên cứu, bảo tồn. * Phân loại theo phƣơng tiện giao thông Căn cứ vào loại phƣơng tiện chuyên chở du khách di chuyển mà các loại hình du lịch nhƣ: du lịch đi bộ, du lịch xe đạp, du lịch ô tô, du lịch máy bay, du lịch tàu biển, du lịch tàu hỏa. Bên cạnh đó, còn có loại hình du lịch mà phƣơng tiện chuyên chở là các thú lớn nhƣ: voi, ngựa, lạc đà,.

Căn cứ vào cách phân loại này, du lịch xem động vật hoang dã sẽ là loại hình du lịch sử dụng nhiều loại phƣơng tiện, có thể là đi bộ vất vả (trekking) hoặc đi bằng phƣơng tiện chuyên dụng nhƣ xe đạp, xe ô tô, xe máy, thú lớn,. để phù hợp với địa hình miền núi, đƣờng xá đi lại còn khó khăn. * Phân loại theo hình thức lƣu trú Khách đi du lịch có nhu cầu chính là lƣu trú tại nơi du lịch để thƣởng ngoạn không khí, cuộc sống của dân địa phƣơng tại chuyến đi du lịch. Căn cứ vào hình thức này thì có các hình thức nhƣ khách sạn, camping, nhà trọ thanh niên, nhà nghỉ, làng du lịch,.

Nhƣ vậy du lịch xem động vật hoang dã, du khách thƣờng nghỉ tại các cơ sở lƣu trú thiếu tiện nghi nhƣ nhà sàn, nhà trọ hoặc là các lều trại ngủ qua đêm trong rừng để có điều kiện khám phá cuộc sống của các loài động vật hoang dã đi ăn. * Phân loại theo độ dài chuyến đi 5 Sự phân loại này dựa trên độ dài chuyến đi du lịch của du khách. Nếu dƣới 1 tuần thì đó là du lịch ngắn ngày (du lịch trong ngày và du lịch cuối tuần sẽ nằm trong loại hình du lịch này), trên 1 tuần tới dƣới 1 năm là du lịch dài ngày. Du lịch xem ĐVHD thƣờng là tour du lịch ngắn ngày, khách đi tranh thủ trong đêm hay lƣu lại 1-3 ngày, có khi tới 1 tuần nếu tour du lịch đó kết hợp du lịch với nghiên cứu, nghỉ dƣỡng, học tập, dự án,.

Dƣới góc độ sản phẩm du lịch Luật Du Lịch, 2017 định nghĩa sản phẩm du lịch. Sản phẩm du lịch là yếu tố cơ bản và quan trọng trong hoạt động kinh doanh du lịch. Tuy nhiên, Luật Du lịch 2005 còn thiếu các quy định nhằm phát triển sản phẩm du lịch.