phần mở đầu, kết luận, luận văn đojợc trình ay 6 3 chojong sau: chojong 1: Lich sir van dé va cơ sở lý luận của luận văn. chojong 2: Dac diém cau ta0 thuat ngit du lich Héng Anh choJơng 3: cách chuyền dịch thuật ngữ tiếng Anh sang tiếng Việt 13 chŒJƠNHG 1 LỊch SỬ VÁIN ĐÈ VÀ eƠ SỞ LÝ LUẬN cỦA LUẬN VĂN 1. KhÁI HIỆM VÈ ThUẬT IGỮ Gia0 liếp giữa cá nhân với cá nhân, giữa dân lộc này với dân lộc khác, giữa quốc gia nọ với quốc gia kia đều phải cần dòng đến ngôn ngữ. IIgôn ngữ là phoJơng liện gia0 tiếp hữu hiệu nhất.
Tr0ng mọi lĩnh vực h0ạt động nói chung, lr0ng h0ạt động du lịch nói riêng, c0n ngojời đều phải dòng đến lừ ngữ để siểu đạt các khái niệm ngành, nghề nghiệp, chuyên môn. Hhững từ ngữ đó ngojời ta quen gọi là thuật ngữ. Vậy để hiểu một cách đầy đủ về thuật ngữ, la hãy đến với những quan niệm về thuật ngữ của các nhà nghiên cứu thuật ngữ trên thế giới và ở Việt am. Hhững quan niệm về thuật ngữ tên thế giới Thuật ngữ ra đời vốn rất sớm ở châu Âu và châu Mỹ, sởi ở đó có nền kh0a học kỹ thuật phái triển rất sớm lrên thế giới.
Đó là mảnh đất lốt để những thuật ngữ kh0a học ra đời. Thuật ngữ có từ rất lâu nhơing mãi đến thế kỷ XX ngơời la mới chính thức nghiên cứu về nó nhơi một ngành kh0a học. IIghiên cứu đầu liên về thuật ngữ phải nói đến các nhà ngôn ngữ Anh, Đức, Mỹ đặc siệt là những nhà nghiên cứu ngôn ngữ học Xô Viết. Khi nghiên cứu về thuật ngữ, họ đã đi sâu và0 phân tích sản chất, chức năng khái niệm và tìm định nghĩa ch0 thuật ngữ kh0a học.
Vin0cua chỉ ra rằng: “Thuat ngit- đó không phải là một từ đặc oiệt mà chỉ là từ có chức năng đặc piệP' [70, tr6] cu- do- kin lai chi ra rang:“cé hinh thức và nội dung không tìm thấy anh giới thực nàO0 giữa từ thông thưởng, lừ phi chuyên môn với lừ qia 14 vốn kỹ thuật. Đường eanh giới hiện thực khách quan giữa hai l0qi tir nay về thực chát là mội đgờng canh giới ngUài ngôn ngữ. liễu như tir thong thường, lừ phi chuyên môn ứng với đối lượng thông dụng thì lừ qia vốn kỹ thuật lại lgơng 15 ứng với đối lgợng chuyên môn mà chỉ đó mội số lgợng hạn hẹp đác chuyên gia oiết đến ”. Gerd, nhà ngôn ngữ học Xô Viết đã nêu loIơng đối đầy đủ về khái miệm thuật ngữ: “Thuật ngữ là một don vi tue vựng ngữ nghĩa có chức năng định nghĩa và được khu oiệt một cách nghiêm ngặt voi cac đặc lang nha tinh hệ thống, lính đơn nghĩa.
Thuậi ngữ không (ó lính đồng nghĩa hay đồng âm le0ng phạm vi cia mél kh0a học hUặc lĩnh vực tei thiec cu thé”. Tr0ng định nghĩa này, tác giả nhấn mạnh và0 đặc điểm cơ bản của thuật ngữ. Thuật ngữ là đơn vị từ vựng ngữ nghĩa của một hệ thống ngôn ngữ đơojợc đặc trong sởi lính hệ thống, lính đơn nghĩa. IIho vậy chức năng của thuật ngữ là định nghĩa.
các nhà nghiên cứu thuật ngữ nhơi: E Wusler(Đức), WE.br0wn (Mỹ) ng0ài việc định nghĩa về thuật ngữ, nêu sản chất, khái niệm của chúng các lác giả còn nêu liêu chuẩn cụ thể của thuật ngữ.Sager (Mỹ) viết: “Thuậi ngữ phải đqợc hình thành một dách hệ thống, chú teọng lới đặc lính về mặt hình thái, œ pháp, ngữ nghĩa, ngữ dụng đa ngôn ngữ lạ0 thành chúng. Thuật ngữ phải luân the0 qác quy góc chung về hình vị, chữ viễ! và phái âm đia ngôn ngữ tạ0 thành chúng. Một khi thuật ngữ được chấp nhận sử dụng sông cãi thì nó không thể oị thay đổi nếu nhơ không có lí d0 bắI piỘ€ và sự khẳng định chắc chắn sằng thuật ngữ mới thay thể nó sẽ đảm đương h0àn l0àn vị lei qìa nó và sẽ đgợc nhanh chóng chấp nhận. liễu thuật ngữ mới chỉ tuyên đại đgợc phần nàO đó qia thuậi ngữ đang dòng thi sẽ gây ea nhằm lẫn và le0ng những lgờng họp đó, dẫn sử dụng đến khái niệm đồng nghĩa.
llhq vậy mới có thể giới thiệu thuậi ngữ mới”. 16 cuốn lừ điển thuật ngữ ngôn ngữ học của lác giả 0. Ac- khma- nôva cũng đã định nghĩ về thuật ngữ nhơi sau:“7huá! ngữ là từ h0Oặc cụm tir cia 17 ngôn ngữ chuyên môn được sáng lạ0 ea dé oiểu thị chính xác các khái niệm chuyên môn và oiểu thị qác đối lợng chuyên môn”. Tho vậy có khá nhiều định nghĩa về thuật ngữ.
Qua các định nghĩa đó, la thấy đojợc sức tranh l0àn cảnh về thuật ngữ. Iló giúp ta có cái nhìn xác đáng hơn về thuật ngữ. Quan niệm về thuật ngữ le0ng tiếng Việt O Viét Mam nghiên cứu về thuật ngữ chỉ mới sắt đầu và0 giữa thế kỷ XX. Đầu liên phải kế đến cuốn “Danh từ kh0a học” của h0àng Xuân hãn, xuất sản 1942.
h0àng Xuân hãn đã định nghĩa thuật ngữ nhọi sau: “7uậ? ngữ hay danh từ kh0Ủa học là những lừ ngữ oiểu thị một khái niệm xác định thuộc hệ thống những khái niệm dủa một ngành KhÚa học nhất định”. HhoIng vấn đề nghiên cứu thuật ngữ nhơi một ngành kh0a học thực sự thì phải là sau cách mạng Tháng § năm 1945. [lim 1965, héi nghi trong cau ý kiến về vấn đề xây dựng thuật ngữ kh0a học d0 Iguyễn Khánh TUàn làm chủ lịch đã ra đời. Tháng 6 năm 1966 Viện Kh0a học Xã hội Việt Iam đã công số áp dụng lạm Thời sản: “Quy lắc lhuật ngữ kh0a học nojớc ngÖài gốc An- Au”.
Tho vậy, vấn đề thuật ngữ đã trở thành đề lài lớn ch0 các nhà ngôn ngữ nghiên cứu. Từ đó có rất nhiều nhà kh0a học Việt [lam nhọ IIguyễn Văn Tu, Đỗ hữu châu, Lê Khả Kế, Lơu Văn Lăng, IIhoi Ý, IIguyễn Thiện Giáp, IIguyễn Văn Khang. đã đi sâu nghiên cứu thuật ngữ ở Việt Ilam. có thể nói, những ý kiến của các nhà nghiên cứu đơja ra về thuật ngữ là khá 10an diện, cụ thê.
Tr0ng cuốn “Khái luận ngôn ngữ học” IIguyễn Văn Tu đã định nghĩa: “Thuật ngữ là từ h0ặc nhóm lừ dòng te0ng ngành kh0a học kỹ thuật, chính fei, ng0ại gia0, nghệ thuật. và đó một ý nghĩa đặc biệt biểu 18 thị chính xác qác khái niệm và lên các sự vật thuộc ngành nói lên” [35, tr 176]. Và ông cũng đoỊa ra nhận định liếp the0: “Thuật ngữ là những từ hUặc qm từ đó định để chỉ những khái niệm qủa một ngành kh0a hoc nad đó, ngành sản xuái 19 và ngành văn h0á nà0 đó. Đặc điểm qa thuật ngữ là những từ chỉ cb mot nghĩa, không (đó lừ đông nghĩa, không đó sắc thái lình cam, @ thé đó lính chát quốc lế tuỳ lừng ngành” [36, tr 114].
Tim 1962 tr0ng cuốn “Giá0 trình Việt ngữ, lập 2” Đỗ hữu châu đã nhấn mạnh đặc điểm của thuật ngữ không chỉ siêu thị kh0a học mà còn chỉ lên sự vật, mot hién tojong kh0a hoc nhất định: “Thuậi ngữ là những lừ chuyên môn đgọc sử dụng le0ng phạm vỉ một ngành kh0a học mội nghề nghiệo hUặc một ngành kỹ thuật nad đấy. q thuậi ngữ qia ngành vật lý, ngành h0á học t0án học thương mại, ng0ại gia0. Đặc tính da những lừ này là phải cỗ gắng chỉ đó mội nghĩa, oiểu thị mội khái niệm hay chỉ lên một sự vat, mot hién tqong kh0a học nhất định” [4, tr 167]. cing tqong ty nho nhận xét trên, nhà nghiên cứu Lơiu Văn Lăng, Hguyén Who Ý cũng đã định nghĩa về thuật ngữ nhơ| sau: “Tuệ? ngữ là bộ phận ngôn ngữ (lừ vựng) oiểu đạt qác khái niệm kh0a học kỹ thuật, chính fei, hức là ngững lĩnh vực xã hội đã đqợc lồ chức một dách có tí luệ” [20, tr 144].
có thể nói quan niệm về thuật ngữ của các nhà kh0a học Việt Ham cơ sản thống nhất với quan niệm về thuật ngữ của các nhà kh0a học trên thế giới. Đặc siệt lr0ng ý kiến của IIguyễn Văn Tu, ông còn phát hiện ra lính quốc lé của thuật ngữ. Điều đó thê hiện rất đúng tr0ng thời đại hiện nay- thời đại l0àn cầu h0á, lính quốc lế lr0ng ngôn ngữ không thẻ thiếu đơjợc. Tính quốc lế Ir0ng ngôn ngữ giúp ch0 quan hệ ng0Óại gia0, du lịch, thojong mại giữa các nojớc trở nên thuận liện.
Sau này các nhà nghiên cứu nhơi Đái Xuân Linh, IIguyễn Đức Dân, Hguyễn Quang và Vojơng TUàn đã nhấn mạnh lính chính xác của thuật ngữ: “Thuật ngữ là một lừ hUặc qm từ biểu đạt chính xác khái niém aia 20 một chuyên môn nàO đó. Thuật ngữ nằm le0ng hệ thong hit vung chung aia một ngôn ngữ nhang chỉ lần tai leOng mot hé thống thuậi ngữ dạ thể, nghĩa là nó chỉ được dòng le0ng ngôn ngữ chuyên môn. TUàn oộ cac thuật ngữ qia một 21 lĩnh vực sản xuất, h0ại động, loi thức lạ0 nên mội lớp từ đặc oiệt lạ0 thành một hệ thống thuật ngữ” [23, tr 64]. Tim 1983, h0àng Văn hành còn nêu thêm một đặc điểm của thuật ngữ: “Thuật ngữ là những lừ dòng để oiểu thị mội khái niệm xác định thuộc hệ thống thuật ngữ qìa đác ngành kh0a học hợp thành vốn thuật ngữ qia ngôn ngữ” [1Š, tr 26].
Ý kiến của IIguyễn Thiện Giáp cũng loIơng lự nhọ trên: “7á! ngữ là những 06 phận lừ ngữ đặc oiệt da ngôn ngữ. Hó sa0 gồm những lừ và cụm từ cố định, là lên goi chính xác aia qác lDại khái niệm và các đối lượng thuộc lĩnh vực chuyên môn cua cOn ngqoi” [ 12, tr 270). Tho, vay, quan niệm vé thuat ngit cua cdc wha nghién ciru ng6n ngit Việt Ilam cơ sản thống nhất với quan niệm thuật ngữ của các nhà nghiên cứu thuật ngữ lrên thế giới. Một vấn đề nữa mà các nhà nghiên cứu ngôn ngữ nói đến có liên quan đến thuật ngữ là danh pháp.
Phân iệt thuật ngữ và danh pháp. Để phân siệt thuật ngữ và danh pháp, Vin0cua, một nhà kh0a hoc Xô Viết đã chỉ ra rằng:“Khác với thuật ngữ, danh pháp mang lính leừu lượng, góc lệ, võ đ0án, và công dụng duy nhất đa nó là lạ0 ea những phương Tiện thuận lợi nhất về mặt thực tiễn để oiểu đạt những sự vái không có quan hệ tewc tiễn với những nhu cầu đa lq duy lí luận lấy sự vật làm can cr” [ 39, tr 8]. M6t nhà kh0a hoc ntra cua Lién X6, 6ng A.erfOrmatxki cting có một quan niệm †oJơng lự:“hệ thuật ngit teqoc hết gắn với một hệ thống khái niệm qia một khUa hoc cu thé, đòn danh pháp chỉ dán nhãn ch0 đối lượng da nó và pháp danh không có quan hệ i2ự€ liép voi khdi niém kh0a 22 học [73, tr 47].