Khai Thác Tài Sản Địa Phương Trong Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Tại Ấp Cồn Chim, Trà Vinh

Khai thác tài sản địa phương là một trong những phương pháp hiệu quả để phát triển du lịch cộng đồng tại… 96 trang · Đại Học Quốc Gia Thành Phố Hồ Chí Minh.

• Tác giả: Lê Ngọc Kim Tiền
• Người hướng dẫn: TS. Trương Thị Thu Hằng
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Khoa Nhân Học
• Đề tài: Khai Thác Tài Sản Địa Phương Để Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Tại Ấp Cồn Chim, Trà Vinh
• Loại tài liệu: Đề Tài Nghiên Cứu Khoa Học Sinh Viên Cấp Trường
• Năm xuất bản: 2019 - 2020
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 0.2.1. Nghiên cứu du lịch ở Trà Vinh
• 0.2.2. Nghiên cứu về phát triển du lịch cộng đồng
• 0.2.2.1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 0.2.2.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 0.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN VỀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm du lịch cộng đồng
• 1.2. Phát triển du lịch cộng đồng
• 1.3. Cơ sở hình thành và phát triển của du lịch cộng đồng
• 1.4. Mục tiêu phát triển du lịch cộng đồng
• 1.5. Các nguyên tắc phát triển du lịch dựa vào cộng đồng
• 1.6. Xu hướng phát triển du lịch cộng đồng hiện nay
• 1.7. Tiếp cận phát triển cộng đồng dựa vào nội lực – ABCD
• 1.8. Tổng quan địa bàn nghiên cứu
• 1.8.1. Đặc điểm địa lý tự nhiên
• 1.8.2. Đặc điểm kinh tế văn hoá xã hội
• 1.9. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG TẠI ẤP CỒN CHIM XÃ HÒA MINH HUYỆN CHÂU THÀNH TỈNH TRÀ VINH
• 2.1. Chiến lược phát triển du lịch của tỉnh Trà Vinh
• 2.2. Sự hình thành hoạt động du lịch tại ấp Cồn Chim
• 2.3. Các dịch vụ du lịch tại ấp Cồn Chim
• 2.4. Đặc điểm vận hành du lịch ở Cồn Chim
• 2.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: KHAI THÁC CÁC LOẠI TÀI SẢN CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH TẠI CỒN CHIM
• 3.1. Tài sản Cá nhân
• 3.2. Tài sản câu lạc bộ/ hội nhóm
• 3.3. Tài sản vật chất
• 3.4. Mạng lưới kết nối
• 3.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH PHÁT TRIỂN DU LỊCH DỰA VÀO NỘI LỰC CỦA CỘNG ĐỒNG TẠI ẤP CỒN CHIM TỪ PHÂN TÍCH SWOT
• 4.1. Phân tích SWOT về nội lực và tiềm năng phát triển du lịch dựa vào cộng đồng tại ấp Cồn Chim
• 4.2. Thách thức
• 4.3. Đề xuất mô hình phát triển du lịch dựa vào nội lực của cộng đồng tại ấp Cồn Chim
• 4.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 4
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khai Thác Tài Sản Địa Phương Tại Cồn Chim

Khai thác tài sản địa phương là một trong những phương pháp hiệu quả để phát triển du lịch cộng đồng tại ấp Cồn Chim, Trà Vinh. Vùng đất này không chỉ nổi bật với cảnh quan thiên nhiên tươi đẹp mà còn chứa đựng nhiều giá trị văn hóa độc đáo. Việc phát triển du lịch cộng đồng tại đây không chỉ giúp bảo tồn văn hóa mà còn nâng cao đời sống của người dân địa phương.

1.1. Đặc Điểm Địa Lý Và Văn Hóa Cồn Chim

Cồn Chim nằm giữa dòng sông Cổ Chiên, với diện tích 60 ha, là nơi sinh sống của nhiều dân tộc. Đặc điểm văn hóa phong phú của cộng đồng nơi đây là một trong những tài sản quý giá cho phát triển du lịch.

1.2. Lợi Ích Của Du Lịch Cộng Đồng Tại Cồn Chim

Du lịch cộng đồng không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho người dân mà còn giúp bảo tồn các giá trị văn hóa và môi trường tự nhiên. Điều này tạo ra một mô hình phát triển bền vững cho địa phương.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Tại Cồn Chim

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc phát triển du lịch cộng đồng tại Cồn Chim cũng gặp phải nhiều thách thức. Những vấn đề này cần được nhận diện và giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.1. Thiếu Hạ Tầng Và Dịch Vụ Du Lịch

Hạ tầng giao thông và dịch vụ du lịch tại Cồn Chim còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng thu hút khách du lịch. Cần có các giải pháp cải thiện hạ tầng để phát triển du lịch hiệu quả hơn.

2.2. Nhận Thức Của Cộng Đồng Về Du Lịch

Nhiều người dân địa phương chưa nhận thức đầy đủ về lợi ích của du lịch cộng đồng. Việc nâng cao nhận thức và đào tạo kỹ năng cho cộng đồng là rất cần thiết.

III. Phương Pháp Khai Thác Tài Sản Địa Phương Để Phát Triển Du Lịch

Để phát triển du lịch cộng đồng tại Cồn Chim, cần áp dụng các phương pháp khai thác tài sản địa phương một cách hiệu quả. Các phương pháp này sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao giá trị du lịch.

3.1. Tận Dụng Tài Nguyên Thiên Nhiên

Cồn Chim có nhiều tài nguyên thiên nhiên phong phú như sông nước, cây cối. Việc khai thác những tài nguyên này để phát triển các hoạt động du lịch sinh thái là rất khả thi.

3.2. Phát Triển Các Hoạt Động Văn Hóa Địa Phương

Các hoạt động văn hóa như lễ hội, ẩm thực địa phương có thể được tổ chức để thu hút khách du lịch. Điều này không chỉ tạo ra trải nghiệm độc đáo mà còn bảo tồn văn hóa bản địa.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Nghiên Cứu Tại Cồn Chim

Nghiên cứu về khai thác tài sản địa phương tại Cồn Chim đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn có thể áp dụng để phát triển du lịch cộng đồng. Những kết quả này có thể làm cơ sở cho các chính sách phát triển du lịch trong tương lai.

4.1. Mô Hình Hợp Tác Giữa Cộng Đồng Và Chính Quyền

Mô hình hợp tác giữa cộng đồng và chính quyền địa phương là rất quan trọng. Sự hỗ trợ từ chính quyền sẽ giúp cộng đồng có thêm nguồn lực để phát triển du lịch.

4.2. Kết Quả Đạt Được Từ Các Hoạt Động Du Lịch

Các hoạt động du lịch đã mang lại lợi ích kinh tế cho người dân, đồng thời nâng cao nhận thức về bảo tồn văn hóa và môi trường. Những kết quả này cần được duy trì và phát triển hơn nữa.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Du Lịch Cộng Đồng Tại Cồn Chim

Tương lai của du lịch cộng đồng tại Cồn Chim rất hứa hẹn nếu được khai thác đúng cách. Việc phát triển bền vững sẽ giúp bảo tồn tài sản địa phương và nâng cao đời sống của người dân.

5.1. Định Hướng Phát Triển Du Lịch Bền Vững

Cần có các chiến lược phát triển du lịch bền vững, tập trung vào bảo tồn tài nguyên và phát huy giá trị văn hóa địa phương. Điều này sẽ giúp Cồn Chim trở thành điểm đến hấp dẫn hơn.

5.2. Khuyến Khích Sự Tham Gia Của Cộng Đồng

Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động du lịch là rất quan trọng. Điều này không chỉ giúp nâng cao ý thức bảo vệ tài sản địa phương mà còn tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân.

Nội dung chính

KHAI THÁC TÀI SẢN ĐỊA PHƯƠNG TRONG PHÁT TRIỂN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG: NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP ẤP CỒN CHIM, TRÀ VINH

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

Nghiên cứu "Khai thác tài sản địa phương trong phát triển du lịch cộng đồng tại ấp Cồn Chim, xã Hòa Minh, huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh" tập trung giải quyết câu hỏi nghiên cứu cốt lõi: Làm thế nào để nhận diện, kiểm kê và chuyển hóa tối ưu các nguồn tài sản nội lực sẵn có của cộng đồng thành chuỗi giá trị du lịch bền vững mà không làm xáo trộn hệ sinh thái bản địa?

Về mặt phương pháp, tác giả vận dụng khung lý thuyết Phát triển cộng đồng dựa vào nội lực (Asset-Based Community Development - ABCD) kết hợp phương pháp điền dã dân tộc học (quan sát tham dự, phỏng vấn sâu), phương pháp lập bản đồ văn hóa (Cultural Mapping) tích hợp công cụ GIS & Google Earth Pro, cùng ma trận phân tích SWOT.

Kết quả nghiên cứu đã phân loại và đánh giá chi tiết 5 nhóm tài sản nội lực tại Cồn Chim: (1) Tài sản cá nhân & tri thức bản địa, (2) Tổ chức chính trị - xã hội, (3) Câu lạc bộ/Hội nhóm, (4) Tài sản vật chất sinh thái, và (5) Mạng lưới liên kết. Phát hiện quan trọng chỉ ra rằng mô hình sinh kế nông nghiệp "thuận thiên" (con tôm ôm cây lúa) cùng cấu trúc vận hành dịch vụ phân tán "mỗi hộ một sản phẩm" chính là chìa khóa tạo nên nét độc bản cho du lịch Cồn Chim. Nghiên cứu mang lại hàm ý thực tiễn sâu sắc trong việc chuyển đổi tư duy từ "trợ cấp, trông chờ bên ngoài" sang phát huy năng lực tự thân của cư dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Trong bức tranh tổng thể của ngành du lịch Việt Nam thập kỷ qua, nhu cầu của du khách trong và ngoài nước đang dịch chuyển mạnh mẽ từ du lịch đại chúng (mass tourism) sang các loại hình du lịch trải nghiệm văn hóa, du lịch sinh thái và "du lịch chậm" (slow travel). Xu hướng này thúc đẩy mô hình Du lịch dựa vào cộng đồng (Community-Based Tourism - CBT) trở thành hướng đi chiến lược nhằm xóa đói giảm nghèo và bảo tồn di sản văn hóa.

Tuy nhiên, tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) nói chung và tỉnh Trà Vinh nói riêng, các nghiên cứu trước đây chủ yếu tiếp cận theo hướng du lịch tâm linh, văn hóa Khmer hoặc đánh giá công tác quản lý nhà nước từ trên xuống (top-down). Cách tiếp cận truyền thống dựa trên nhu cầu (needs-based approach) thường chỉ tập trung vào những thiếu hụt về cơ sở hạ tầng, nguồn vốn đầu tư bên ngoài mà bỏ quên nguồn vốn xã hội, tri thức bản địa và tính chủ động của cư dân nông thôn. Khoảng trống nghiên cứu (research gap) đặt ra là sự thiếu vắng một công trình phân tích chuyên sâu dưới lăng kính nhân học du lịch về cách thức cộng đồng tự nhận diện và khai phóng tài sản nội tại.

Cù lao Cồn Chim (xã Hòa Minh, huyện Châu Thành) nổi lên như một điểm sáng thích ứng biến đổi khí hậu khi sở hữu diện tích 60 ha biệt lập giữa dòng sông Cổ Chiên. Ra mắt mô hình du lịch cộng đồng từ tháng 9/2019, Cồn Chim đối mặt với bài toán vừa khai thác kinh tế vừa bảo tồn lối sống nguyên sơ Nam Bộ. Do đó, nghiên cứu này mang tính thời sự cấp thiết, không chỉ bổ sung luận cứ khoa học cho địa phương mà còn cung cấp một điển hình thực chứng về mô hình du lịch thích ứng sinh thái cho các dải cù lao ven biển ĐBSCL.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Nghiên cứu được thiết kế theo định hướng tiếp cận liên ngành giữa Nhân học du lịch và Phát triển cộng đồng, sử dụng khung lý thuyết ABCD (Asset-Based Community Development) làm nền tảng phân tích cấu trúc tài sản địa phương.

Phương pháp thu thập dữ liệu

• Điền dã dân tộc học (Ethnographic Fieldwork): Tác giả thực hiện lưu trú, cùng ăn, cùng ở và trực tiếp tham gia vào các hoạt động sinh hoạt thường nhật cũng như chuỗi dịch vụ du lịch (câu cua, chèo bè, vò lá sương sâm, đổ bánh xèo, làm bánh lá mơ). Kỹ thuật quan sát tham dự giúp ghi nhận chân thực hành vi, cảm xúc của du khách và sự tương tác giữa chủ nhà với khách vãng lai.
• Phỏng vấn sâu (In-depth Interviews): Thực hiện phỏng vấn bán cấu trúc và phỏng vấn chiến lược với các bên liên quan: đại diện chính quyền xã Hòa Minh, cán bộ ban ngành văn hóa - du lịch, doanh nghiệp lữ hành (Công ty Du lịch Đại Hưng) và các chủ hộ gia đình nòng cốt tham gia chuỗi dịch vụ du lịch (cô Bích Vân, chú Năm Lương, cô Sáu Giàu, cô Tư Pha...).
• Lập bản đồ văn hóa (Cultural Mapping): Vận dụng hướng dẫn của Young et al. (1995) kết hợp phần mềm Google Earth Pro & GIS để định vị không gian, kiểm kê trực quan các tài nguyên hữu hình (đường đan, rặng dừa, bến phà, vườn cây) và tài nguyên vô hình (ký ức cộng đồng, công thức ẩm thực, bí quyết đan lát).

Phân tích và độ tin cậy

Dữ liệu định tính được phân loại và xử lý theo 5 nhóm tài sản của khung ABCD, sau đó tích hợp vào Ma trận SWOT để đánh giá tương quan giữa điểm mạnh, điểm yếu nội tại với cơ hội và thách thức từ môi trường bên ngoài. Tính tin cậy (reliability) và giá trị thực chứng (validity) của nghiên cứu được đảm bảo thông qua kỹ thuật đối chiếu chéo (triangulation) giữa quan sát trực tiếp, lời kể nhân chứng và tài liệu lưu trữ của địa phương.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Nghiên cứu mang lại 4 phát hiện quan trọng về cấu trúc vận hành và tiềm năng khai phóng tài sản địa phương tại Cồn Chim:

1. Nền tảng sinh kế "Thuận thiên" – Con tôm ôm cây lúa

Người dân Cồn Chim sở hữu tri thức canh tác thích ứng tự nhiên xuất sắc: 6 tháng nước ngọt trồng lúa hữu cơ kết hợp bắt tôm cá tự nhiên, 6 tháng nước mặn nuôi tôm cua sinh thái không hóa chất. Mô hình này không chỉ giúp cộng đồng đứng vững trước hiện tượng xâm nhập mặn khắc nghiệt ở ĐBSCL mà còn cung cấp nguồn thực phẩm sạch tuyệt đối tại chỗ, tạo nên giá trị cốt lõi cho thương hiệu du lịch sinh thái nông nghiệp.

2. Chuỗi giá trị dịch vụ phân tán "Mỗi nhà một món"

Khác với sự cạnh tranh trùng lặp thường thấy ở các điểm du lịch nông thôn, Cồn Chim tổ chức chuỗi cung ứng dịch vụ chuyên biệt hóa theo thế mạnh từng hộ:

• Nhà cô Tư Pha: Trải nghiệm câu cua giải trí trong vuông sinh thái.
• Bếp xưa Nam Bộ (nhà cô Vân): Không gian nhà xưa, thưởng thức nước lá sương sâm, chèo bè trên rạch.
• Bánh lá cô Ba Sữa: Trải nghiệm quy trình làm bánh lá mơ truyền thống.
• Bánh xèo cô Sáu Giàu: Tráng bánh xèo giòn rụm từ gạo sạch và rau vườn.
• Tiệm cơm Chú Năm Lương: Phục vụ bữa cơm gia đình Nam Bộ với nguyên liệu đánh bắt tại cồn.
• Đặc sản quê cô Hai Ửng: Cung cấp quà lưu niệm thủ công từ lá dừa và nông sản sấy khô.

3. Vốn xã hội và tri thức bản địa là tài sản vô giá

Tài sản cá nhân không chỉ dừng lại ở tay nghề đan lát hay kỹ năng chế biến ẩm thực mà nằm ở tính cách hào sảng, thật thà, trọng nghĩa tình của người Nam Bộ xưa. Sự liên kết xóm giềng "tối lửa tắt đèn có nhau" tạo nên bầu không khí an toàn, thân thiện, giúp du khách hòa mình trọn vẹn vào nếp sống làng quê.

4. Vai trò bảo trợ của tổ chức và mạng lưới kết nối

Hệ thống đoàn thể chính trị - xã hội (Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Hội Thanh niên) cùng dự án đồng quản lý lưu vực sông của Tổ chức Oxfam đã trang bị nhận thức bảo vệ môi trường vững chắc cho người dân. Đồng thời, liên kết chiến lược với Công ty Du lịch Đại Hưng giúp điều phối luân phiên các đoàn khách, đảm bảo tính công bằng trong phân chia lợi ích kinh tế giữa các hộ dân.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

• Về mặt lý luận: Công trình là một trong những nghiên cứu nhân học tiên phong tại Việt Nam ứng dụng thành công khung lý thuyết ABCD (Asset-Based Community Development) vào du lịch nông nghiệp nông thôn. Nghiên cứu chứng minh rằng năng lực nội sinh và vốn văn hóa bản địa có thể thay thế hiệu quả các nguồn vốn tài chính cơ học từ bên ngoài trong giai đoạn khởi tạo điểm đến.
• Về mặt phương pháp luận: Kết hợp sáng tạo phương pháp điền dã dân tộc học truyền thống với Lập bản đồ văn hóa (Cultural Mapping) trên nền tảng kỹ thuật số (GIS/Google Earth). Cách tiếp cận trực quan hóa này cung cấp một công cụ kiểm kê tài sản khoa học, dễ ứng dụng cho các nghiên cứu nhân học du lịch tiếp theo.
• Ý nghĩa thực tiễn & Chính sách: Cung cấp mô hình tham chiếu thực tế cho chính quyền địa phương và các nhà quản lý du lịch ĐBSCL trong việc xây dựng sản phẩm du lịch nông nghiệp "thuận thiên". Nghiên cứu khuyến nghị chính sách tập trung vào bảo tồn tri thức dân gian, đào tạo vệ sinh an toàn thực phẩm và hỗ trợ người dân làm chủ chuỗi cung ứng thay vì bê tông hóa cảnh quan sông nước.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

Nghiên cứu mang lại giá trị thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Giới học thuật & Sinh viên: Các nhà nghiên cứu thuộc chuyên ngành Nhân học, Văn hóa học, Du lịch học, Xã hội học và Kinh tế tài nguyên có thêm tài liệu tham khảo thực chứng về phương pháp tiếp cận nội lực cộng đồng.
• Doanh nghiệp lữ hành & Quản lý điểm đến: Các nhà phát triển tour tìm thấy gợi ý xây dựng sản phẩm du lịch sinh thái, "du lịch chậm", kết nối tour trải nghiệm văn hóa nông nghiệp gắn với trách nhiệm xã hội (CSR).
• Nhà hoạch định chính sách & Cơ quan quản lý: Cán bộ quản lý nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới và xúc tiến du lịch các tỉnh miền Tây có cơ sở thực tiễn để ban hành các đề án phát triển kinh tế nông thôn bền vững.
• Cộng đồng cư dân địa phương: Nhận thức rõ giá trị của các kỹ năng sinh hoạt đời thường, từ đó chủ động tham gia và gìn giữ tài nguyên sinh thái của quê hương.

---

FAQ - Các câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của nghiên cứu là gì?

Điểm cốt lõi là mô hình du lịch "thuận thiên" thích ứng biến đổi khí hậu gắn liền với cơ chế "mỗi hộ một sản phẩm", giúp phân bổ chuỗi giá trị đồng đều, triệt tiêu sự cạnh tranh nội bộ và biến nếp sống nông thôn thành tài sản du lịch độc bản.

2. Phương pháp nghiên cứu có điểm gì đặc biệt?

Nghiên cứu tích hợp phương pháp Lập bản đồ văn hóa (Cultural Mapping) trên nền tảng GIS với điền dã nhân học, giúp chuyển hóa các tài sản văn hóa vô hình thành bản đồ tài nguyên trực quan phục vụ quy hoạch du lịch.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) không?

Hoàn toàn có thể. Khung tiếp cận ABCD và mô hình phân bổ dịch vụ tại Cồn Chim có thể nhân rộng sang các khu vực cù lao, miệt vườn ven sông có điều kiện sinh thái và văn hóa tương đồng tại ĐBSCL.

4. Những bước tiếp theo cần triển khai cho hướng nghiên cứu này?

Cần mở rộng nghiên cứu định lượng về sức chứa môi trường (carrying capacity), mức độ hài lòng của du khách và cơ chế xây dựng hợp tác xã du lịch tự quản khi quy mô khách tăng cao.

5. Ứng dụng thực tế tức thì của đề tài là gì?

Đề xuất ma trận giải pháp SWOT giúp cư dân Cồn Chim nâng cấp chất lượng ẩm thực, cải thiện kỹ năng giao tiếp và hoàn thiện bảng biển chỉ dẫn văn hóa tại địa phương.

---

Kết luận (150 từ)

Đề tài nghiên cứu khoa học của tác giả Lê Ngọc Kim Tiền đã làm sáng tỏ giá trị bền vững của mô hình du lịch dựa vào nội lực tại ấp Cồn Chim, tỉnh Trà Vinh. Bằng việc định danh và kết nối 5 nguồn tài sản địa phương theo khung lý thuyết ABCD, công trình khẳng định vai trò trung tâm của người dân trong việc kiến tạo sinh kế xanh và bảo tồn văn hóa Nam Bộ.

Trong giai đoạn tới, các nghiên cứu chuyên sâu cần tiếp tục theo dõi biến động sinh thái và đánh giá tác động kinh tế dài hạn của du lịch cộng đồng. Đây là lời kêu gọi hành động thiết thực gửi đến các nhà quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng: Hãy phát triển du lịch từ chính cội nguồn văn hóa và sự tôn trọng thiên nhiên bản địa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương I giải thích từ ngữ thì: “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định”. 12 Ngày nay, theo tổ chức du lịch thế giới (WTO), khái niệm du lịch được mở rộng thêm rất nhiều: "Du lịch là hoạt động về chuyến đi đến một nơi khác với môi trường sống thường xuyên của con người và ở lại đó để thăm quan, nghỉ ngơi, vui chơi giải trí hay các mục đích khác ngoài các hoạt động để có thù lao ở nơi đến với thời gian liên tục ít hơn 1 năm". Dù có nhiều khái niệm với nhiều cách tiếp cận khác nhau nhưng nhìn chung có thể hiểu rằng du lịch là hoạt động di chuyển đến một địa điểm khác với nơi ở hàng ngày nhằm thỏa mãn mọi nhu cầu của con người như giải trí, nghỉ ngơi, hiểu biết,. của con người.

Đề tài của tôi vận dụng cách tiếp cận du lịch trong đó con người thực hiện các hoạt động di chuyển của mình đến một địa điểm mà tại đó chứa đựng các nguồn lực có thể đáp ứng các nhu cầu của con người như giải trí, tham quan, nghỉ ngơi, sức khỏe, công tác hoặc đó là địa điểm mà kích thích nhu cầu tìm hiểu, khám phá, quan tâm của khách du lịch đối với vùng đất này. Cộng đồng Tương tự với định nghĩa về du lịch, “cộng đồng” cũng được tiếp cận ở nhiều góc độ và có nhiều cách diễn giải khác nhau. Theo Keith và Ary (1988) cộng đồng trước hết là một nhóm người thường sinh sống trong một khu vực địa lý, tự xác định mình thuộc về một nhóm. Những người cùng sống trong một cộng đồng thường có quan hệ huyết thống hay hôn nhân và có thể thuộc cùng một tôn giáo, một tầng lớp chính trị.7-10] Theo Nguyễn Hữu Nhân (2005), cộng đồng có hai nghĩa: - Là một nhóm dân cư cùng sinh sống trong một địa phương nhất định, có cùng giá trị và tổ chức xã hội cơ bản.

- Là một nhóm dân cư có cùng mối quan tâm.7-10] Nhìn chung “cộng đồng” là một nhóm người cùng sinh sống gắn bó với nhau trong một môi trường và họ cùng nhau hướng đến mục tiêu chung. Đề tài tập trung nghiên cứu cộng 13 đồng dân cư sinh sống tại Cồn Chim trong đó chủ yếu là cộng đồng có tham gia vào hoạt động du lịch chính thức, họ cùng có mục tiêu chung là hướng tới sự phát triển du lịch và nâng cao đời sống của cá nhân nói riêng và địa phương nói chung. Theo Fichter cộng đồng bao gồm 4 yếu tố sau: (1) tương quan cá nhân mật thiết với nhau, mặt đối mặt, thẳng thắn chân tình, trên cơ sở các nhóm nhỏ kiểm soát các mối quan hệ cá nhân; (2) có sự liên hệ chặt chẽ với nhau về tình cảm, cảm xúc khi cá nhân thực hiện được các công việc hoặc nhiệm vụ cụ thể; (3) có sự hiến dâng về mặt tinh thần hoặc dấn thân thực hiện các giá trị xã hội được cả xã hội ngưỡng mộ; (4) có ý thức đoàn kết tập thể3. Các đặc điểm trên của một cộng đồng là yếu tố cần để thúc đẩy quá trình phát triển cộng đồng đó.

Để khai thác và sử dụng có hiệu quả các đặc điểm của cộng đồng hơn nữa những nhà nghiên cứu đã đặt chúng vào bối cảnh của phát triển du lịch nói riêng đặc biệt là đặt vào mục tiêu chung cần hướng tới. Du lịch cộng đồng Từ những năm 1970, thuật ngữ “du lịch cộng đồng” (Community based tourism) xuất hiện và bắt nguồn từ loại hình du lịch làng bản. Xuất phát từ nhu cầu của khách du lịch là muốn tham quan làng bản, trải nghiệm các hoạt động, nét văn hóa của người dân đồng thời tận hưởng nét thiên nhiên hoang dã nơi đây. 45 Nicole Hausle và Wolffgang Strasdas (2009) cho rằng: “Du lịch cộng đồng là mô hình phát triển du lịch trong đó chủ yếu là người dân địa phương đứng ra phát triển và quản lý.

Lợi ích kinh tế có được từ du lịch sẽ đọng lại nền kinh tế địa phương”. Quan niệm trên nhấn 3 Cao Anh Đô (2014). Hoạt động tự quản của cộng đồng dân cư trong việc thực thi quyền lực nhà nước ở cơ sở. Viện Nhà nước và Pháp luật, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh 4 Nguyễn Công Thảo & Nguyễn Thị Thanh Bình (2019).

Du lịch cộng đồng trên thế giới: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn. Tạp chí Khoa học Xã hội Việt Nam. Truy xuất từ: https://vass.vn/UserControls/News/pFormPrint.aspx?UrlListProcess=/noidung/tintuc/Lists/KhoaHocCongN ghe&ListId=54cce737-f91c-4ee7-a6b7-a640c041b93b&SiteId=37596567-bc8d-47de- 878da9d5b872324b&ItemID=66&SiteRootID=4c750500-35ba-4ff2-bcd4-8e21529aba05 ( Ngày truy cập: 5 /06/2020). 14 mạnh đến vai trò chính của người dân địa phương trong vấn đề phát triển du lịch ngay trên địa bàn cư trú của họ.

Tương tự, theo Potjana Suansri (2003) Du lịch cộng đồng là du lịch lấy sự bền vững về môi trường, xã hội và văn hóa làm mục tiêu chính. Nó được quản lý và sở hữu bởi cộng đồng, cho cộng đồng, với mục đích cho phép khách nâng cao nhận thức của họ và tìm hiểu về cộng đồng và lối sống địa phương. Còn Tổ chức mạng lưới du lịch cộng đồng vì người nghèo đã nêu: “Du lịch cộng đồng là một loại hình du lịch bền vững thúc đẩy các chiến lược vì người nghèo trong môi trường cộng đồng. Các sáng kiến của DLCĐ nhằm vào mục tiêu thu hút sự tham gia của người dân địa phương vào việc vận hành và quản lý các dự án du lịch nhỏ như một phương tiện giảm nghèo và mang lại thu nhập thay thế cho cộng đồng.

Các sáng kiến của DLCĐ còn khuyến khích tôn trọng các truyền thống và văn hóa địa phương cũng như các di sản thiên nhiên”.9] Tại Việt Nam, du lịch cộng đồng được định nghĩa tại Khoản 15 Điều 3 Luật Du lịch 2017 (có hiệu lực từ ngày 01/01/2018) theo đó du lịch cộng đồng là loại hình du lịch được phát triển trên cơ sở các giá trị văn hóa của cộng đồng, do cộng đồng dân cư quản lý, tổ chức khai thác và hưởng lợi”. Tác giả Bùi Thị Hải Yến (2012) còn đề cập đến việc tham gia của cộng đồng địa phương, với cách nhìn về du lịch cộng đồng: “Du lịch cộng đồng có thể hiểu là phương thức phát triển bền vững mà ở đó cộng đồng địa phương có sự tham gia trực tiếp và chủ yếu trong các giai đoạn phát triển và mọi hoạt động du lịch. Cộng đồng nhận được sự hợp tác, hỗ trợ của các tổ chức, cá nhân trong nước và quốc tế; của chính quyền địa phương cũng như chính phủ và nhận được phần lớn lợi nhuận thu được từ hoạt động du lịch nhằm phát triển cộng đồng, bảo tồn khai thác tài nguyên môi trường du lịch bền vững, đáp ứng các nhu cầu du lịch phong phú, có chất lượng cao và hợp lý của du khách.32-33] Tóm lại, “du lịch cộng đồng” hay “du lịch dựa vào cộng đồng” theo nghĩa đen của nó chính là sự phát triển du lịch phụ thuộc vào cộng đồng, là mô hình du lịch có sự tham gia trực tiếp của người dân địa phương vào các hoạt động phát triển trong đó cộng đồng dân cư là 15 người cung cấp các sản phẩm dịch vụ cho khách du lịch. Cộng đồng dân cư cũng chính là người có trách nhiệm bảo vệ tài nguyên du lịch và họ được chia sẻ các nguồn lợi kinh tế do phát triển du lịch tạo ra.

Phát triển du lịch cộng đồng sẽ tạo ra thêm công ăn việc làm và tăng thêm thu nhập cho cộng đồng dân cư bản địa, góp phần cho việc xóa đói giảm nghèo của địa phương. Phát triển du lịch cộng đồng 1. Cơ sở hình thành và phát triển của du lịch cộng đồng Trước hết, có thể thấy rằng “ Phát triển du lịch cộng đồng” là một nhánh của “ Phát triển cộng đồng” trong đó “phát triển cộng đồng” được hiểu là “Những tiến trình qua đó nỗ lực của dân chúng kết hợp với nỗ lực của chính quyền để cải thiện các điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội của các cộng đồng và giúp cộng đồng này hội nhập và đồng thời đóng góp vào đời sống quốc gia.”6 tức đều hướng đến sự tập trung nâng cao đời sống của người dân trong cộng đồng. Sự phát triển này trên tập trung vào sự tham gia của người dân, nhìn nhận khả năng của cộng đồng như là nguồn lực đặc biệt trong quá trình phát triển nói chung và phát triển du lịch cộng đồng nói riêng.

Bên cạnh đó còn tìm kiếm, huy động tài sản và thúc đẩy tiềm năng trong cộng đồng. Việc áp dụng cách tiếp cận ABCD vào phát triển du lịch cộng đồng đem lại lợi ích đáng kể cho người dân. Người dân vừa là nhà tổ chức, người hưởng thụ, vừa chủ động cung cấp các dịch vụ cho hoạt động du lịch – những điều mà trước đây người dân chưa từng làm vì vậy du lịch cộng đồng đã được cộng đồng đón nhận và ngày càng lan rộng. Từ những năm 1990 của thế kỷ XX, Liên Hợp Quốc đã khẳng định vai trò quan trọng của du lịch đối với các quốc gia nghèo đói trên thế giới, phát triển du lịch đang được xem như một công cụ hữu hiệu góp phần giảm nghèo trong đó du lịch cộng đồng được nhấn mạnh là mô hình phát triển theo triết lí của du lịch bền vững, phát triển du lịch nhưng vẫn đảm bảo về nguồn tài nguyên, bảo vệ môi trường, đảm bảo đời sống xã hội và sự tiến bộ của nền kinh tế địa phương.

Ở Việt Nam, du lịch cộng đồng góp phần giảm nghèo phát triển 6 United Nations (1972) Popular Participation. Emerging Trends in Community Development.2 16 vào cuối năm 1980 với nguồn khách đầu tiên từ khối Đông Âu cũ. Vào đầu năm 1990, thị trường du lịch bắt đầu mở cửa và nguồn khách từ Tây Âu tăng trưởng mạnh cùng với khách nội địa. Ở Bắc Bộ, Hòa Bình (Bản Lác ở Lai Châu) là nơi phát triển đầu tiên, còn ở Nam Bộ cù lao Thới Sơn và Vĩnh Long đón tiếp khách vào năm 1985.

Ngày nay vì những lợi ích từ du lịch cộng đồng nên địa bàn phát triển càng ngày mở rộng như Sa Pa, Hội An, cù lao Chàm và xuống các tỉnh Đồng Bằng Sông Cửu Long như An Giang, Bến Tre, Cần Thơ….7 Sự phát triển của du lịch gắn liền với công cuộc phát triển của nền văn minh, văn minh càng tiến bộ nhu cầu con người càng được nâng cao.