Khái Quát Về Quan Hệ Kinh Tế Việt Nam - Trung Quốc

Quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Trung Quốc đã hình thành từ rất sớm, với lịch sử kéo dài khoảng 2200 năm. 114 trang · Trường Đại Học Ngoại Thương · 2008.

• Tác giả: Hoàng Thị Quỳnh Phương
• Người hướng dẫn: ThS. Đào Thị Thu Giang
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Kinh Tế Đối Ngoại
• Đề tài: Khái Quát Quan Hệ Kinh Tế Việt Nam - Trung Quốc
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT QUAN HỆ KINH TẾ THƯƠNG MẠI VIỆT NAM – TRUNG QUỐC
• 1.1. VÀI NÉT VỀ LỊCH SỬ QUAN HỆ VIỆT NAM TRUNG QUỐC
• 1.1.1. Quan hệ kinh tế thương mại Việt Nam – Trung Quốc trước khi hai nước giành được độc lập
• 1.1.2. Quan hệ kinh tế thương mại Việt Nam – Trung Quốc kể từ khi hai nước giành được độc lập
• 1.1.3. Quan hệ kinh tế thương mại Việt Nam – Trung Quốc kể từ khi bình thường hóa quan hệ đến nay
• 1.2. CƠ SỞ CHO SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ THƯƠNG MẠI VIỆT NAM – TRUNG QUỐC
• 1.2.1. Cơ sở hạ tầng
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUAN HỆ KINH TẾ THƯƠNG MẠI VIỆT NAM - TRUNG QUỐC
• 2.1. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG XUẤT NHẬP KHẨU
• 2.1.1. Thực trạng hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa Việt Nam – Trung Quốc trong những năm gần đây (năm 2001 đến nay)
• 2.1.2. Cơ cấu hàng xuất nhập khẩu của Việt Nam sang Trung Quốc
• 2.1.3. Phân tích khả năng cạnh tranh của hàng hóa xuất nhập khẩu
• 2.2. THỰC TRẠNG MỘT SỐ QUAN HỆ KINH TẾ KHÁC
• 2.2.1. Thực trạng quan hệ đầu tư trực tiếp
• 2.2.2. Thực trạng hoạt động hợp tác khoa học công nghệ
• 2.2.3. Quan hệ du lịch Việt Trung
• 2.3. ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ CÁC HOẠT ĐỘNG KINH TẾ THƯƠNG MẠI VIỆT NAM – TRUNG QUỐC TRONG THỜI GIAN QUA
• 2.3.1. Những tồn tại
• 2.3.2. Nguyên nhân của những tồn tại
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN QUAN HỆ KINH TẾ THƯƠNG MẠI VIỆT NAM - TRUNG QUỐC ĐẾN NĂM 2015
• 3.1. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUAN HỆ KINH TẾ THƯƠNG MẠI VIỆT NAM – TRUNG QUỐC TỪ NAY ĐẾN NĂM 2015
• 3.1.1. Nhân tố toàn cầu
• 3.1.2. Nhân tố khu vực: Tác động của việc hình thành Khu vực mậu dịch tự do ASEAN - Trung Quốc (ACFTA)
• 3.1.3. Nhân tố Trung Quốc
• 3.1.4. Nhân tố Việt Nam
• 3.2. QUAN ĐIỂM VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ THƯƠNG MẠI VIỆT NAM – TRUNG QUỐC
• 3.2.1. Định hướng phát triển quan hệ kinh tế thương mại Việt Nam – Trung Quốc đến năm 2015
• 3.3. MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN QUAN HỆ HỢP TÁC KINH TẾ THƯƠNG MẠI VIỆT NAM – TRUNG QUỐC ĐẾN NĂM 2015
• 3.3.1. Tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý cho hợp tác kinh tế thương mại Việt Nam – Trung Quốc
• 3.3.2. Thu hút đầu tư từ Trung Quốc và các nước khác để phát triển sản xuất thay thế nhập khẩu
• 3.3.3. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế để tận dụng lợi thế cạnh tranh trong thương mại với Trung Quốc
• 3.3.4. Nâng cao khả năng tiếp cận thị trường của các doanh nghiệp Việt Nam
• 3.3.5. Mở rộng các hình thức hợp tác kinh tế thương mại với Trung Quốc
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái Quát Quan Hệ Kinh Tế Việt Nam Trung Quốc Tổng Quan và Lịch Sử

Quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Trung Quốc đã hình thành từ rất sớm, với lịch sử kéo dài khoảng 2200 năm. Hai nước có nhiều điểm tương đồng về văn hóa và lịch sử, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển quan hệ thương mại. Từ những năm đầu thế kỷ 10, Việt Nam đã bắt đầu giao lưu kinh tế với Trung Quốc và các nước Đông Nam Á. Đến thế kỷ 17, quan hệ này đã phát triển mạnh mẽ với sự hình thành các đô thị thương mại lớn như Kinh Kỳ và Hội An.

1.1. Lịch Sử Quan Hệ Kinh Tế Việt Nam Trung Quốc Trước Độc Lập

Trước khi hai nước giành được độc lập, quan hệ kinh tế chủ yếu dựa vào cống nạp và giao thương dân gian. Các triều đại phong kiến Việt Nam đã duy trì mối quan hệ buôn bán với các triều đại Trung Quốc, tạo nền tảng cho sự phát triển sau này.

1.2. Quan Hệ Kinh Tế Sau Khi Hai Nước Độc Lập

Sau năm 1945, quan hệ giữa Việt Nam và Trung Quốc được thiết lập chính thức, mở ra thời kỳ mới cho sự phát triển kinh tế. Hai nước đã ký nhiều hiệp định thương mại, tạo điều kiện cho việc giao thương qua biên giới.

II. Thực Trạng Quan Hệ Kinh Tế Thương Mại Việt Nam Trung Quốc Hiện Nay

Hiện nay, quan hệ kinh tế thương mại giữa Việt Nam và Trung Quốc đang ở giai đoạn phát triển mạnh mẽ. Kim ngạch xuất nhập khẩu giữa hai nước đã tăng đáng kể trong những năm qua, với nhiều mặt hàng chủ lực. Việt Nam chủ yếu xuất khẩu nông sản và hàng tiêu dùng, trong khi Trung Quốc cung cấp nhiều hàng hóa công nghiệp và nguyên liệu.

2.1. Kim Ngạch Xuất Nhập Khẩu Giữa Hai Nước

Kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Trung Quốc đã đạt mức cao, với nhiều mặt hàng đa dạng. Việt Nam xuất khẩu chủ yếu là nông sản, trong khi Trung Quốc cung cấp hàng hóa công nghiệp.

2.2. Cơ Cấu Hàng Hóa Xuất Nhập Khẩu

Cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu giữa hai nước đang có sự chuyển biến tích cực. Việt Nam đang nỗ lực nâng cao giá trị gia tăng cho các sản phẩm xuất khẩu, trong khi Trung Quốc tiếp tục là nguồn cung cấp nguyên liệu quan trọng.

III. Thách Thức Trong Quan Hệ Kinh Tế Việt Nam Trung Quốc

Mặc dù quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Trung Quốc đang phát triển, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Sự cạnh tranh gay gắt từ hàng hóa Trung Quốc đang gây áp lực lớn lên các ngành sản xuất trong nước. Ngoài ra, các vấn đề về chính sách thương mại và rào cản kỹ thuật cũng cần được giải quyết.

3.1. Cạnh Tranh Từ Hàng Hóa Trung Quốc

Hàng hóa Trung Quốc có sức cạnh tranh cao về giá cả và mẫu mã, gây khó khăn cho các sản phẩm nội địa. Việt Nam cần có chiến lược rõ ràng để nâng cao năng lực cạnh tranh.

3.2. Rào Cản Kỹ Thuật và Chính Sách Thương Mại

Các rào cản kỹ thuật và chính sách thương mại giữa hai nước cần được tháo gỡ để tạo điều kiện thuận lợi cho việc giao thương. Việc cải cách chính sách sẽ giúp tăng cường hợp tác kinh tế.

IV. Giải Pháp Phát Triển Quan Hệ Kinh Tế Việt Nam Trung Quốc

Để phát triển quan hệ kinh tế bền vững, Việt Nam cần tập trung vào việc cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao chất lượng sản phẩm. Đồng thời, việc tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực như đầu tư và công nghệ cũng rất quan trọng.

4.1. Cải Thiện Cơ Sở Hạ Tầng

Cải thiện cơ sở hạ tầng sẽ giúp tăng cường khả năng kết nối và giao thương giữa hai nước. Việc đầu tư vào hạ tầng giao thông và logistics là cần thiết.

4.2. Nâng Cao Chất Lượng Sản Phẩm

Nâng cao chất lượng sản phẩm xuất khẩu sẽ giúp Việt Nam tăng cường sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Cần có các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp trong việc cải tiến công nghệ.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Về Quan Hệ Kinh Tế

Nghiên cứu về quan hệ kinh tế Việt Nam - Trung Quốc đã chỉ ra nhiều cơ hội và thách thức. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc tăng cường hợp tác sẽ mang lại lợi ích cho cả hai bên. Cần có các chính sách hỗ trợ để thúc đẩy sự phát triển này.

5.1. Các Kết Quả Nghiên Cứu Quan Trọng

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc hợp tác kinh tế sẽ giúp cả hai nước phát triển bền vững. Các lĩnh vực như thương mại, đầu tư và công nghệ cần được chú trọng.

5.2. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Nghiên Cứu

Các ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu sẽ giúp cải thiện chính sách và chiến lược phát triển kinh tế. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng.

VI. Kết Luận và Tương Lai Của Quan Hệ Kinh Tế Việt Nam Trung Quốc

Tương lai của quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Trung Quốc hứa hẹn sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ. Cần có các chính sách hợp tác hiệu quả để tận dụng tối đa tiềm năng của cả hai nước. Việc duy trì mối quan hệ tốt đẹp sẽ mang lại lợi ích cho cả hai bên.

6.1. Triển Vọng Tương Lai

Triển vọng tương lai của quan hệ kinh tế Việt Nam - Trung Quốc rất sáng sủa. Cần có các chiến lược dài hạn để phát triển bền vững.

6.2. Các Chính Sách Hợp Tác Hiệu Quả

Các chính sách hợp tác hiệu quả sẽ giúp tăng cường mối quan hệ giữa hai nước. Cần có sự đồng thuận và phối hợp chặt chẽ trong các lĩnh vực kinh tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hoàng Thị Quỳnh Phương (ngành Kinh tế đối ngoại, Khoa Kinh tế & Kinh doanh Quốc tế, Trường Đại học Ngoại thương) được hoàn thành vào tháng 6 năm 2008 dưới sự hướng dẫn của ThS. Đào Thị Thu Giang. Đề tài tập trung vào mối quan hệ kinh tế thương mại song phương Việt Nam – Trung Quốc trong bối cảnh hai quốc gia có đường biên giới chung trên đất liền dài khoảng 1.350 km (chạy qua các tỉnh biên giới phía Bắc Việt Nam và các tỉnh Vân Nam, Quảng Tây của Trung Quốc). Quan hệ hai nước đã trải qua gần 2.200 năm lịch sử với nhiều thăng trầm, từ buôn bán qua biên giới truyền thống đến giai đoạn bình thường hóa quan hệ ngoại giao vào tháng 11 năm 1991.

Bối cảnh thực tiễn của nghiên cứu gắn liền với việc cả hai nước cùng đẩy mạnh công cuộc cải cách, đổi mới và hội nhập sâu rộng vào nền kinh tế toàn cầu. Đặc biệt, việc Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào năm 2001 và Việt Nam chính thức trở thành thành viên WTO vào năm 2007, cùng lộ trình thực thi Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN – Trung Quốc (ACFTA), đã tạo ra những bước ngoặt lớn về cơ hội và thách thức trong cán cân thương mại.

Văn bản xác định rõ các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa những kiến thức và vấn đề lý luận, thực tiễn chung nhất về quan hệ kinh tế thương mại Việt Nam – Trung Quốc trong giai đoạn lịch sử và hiện tại.
2. Đưa ra các phân tích, nhận định thực chứng về thực trạng mậu dịch hai chiều, cơ cấu mặt hàng, hoạt động biên mậu và xu hướng vận động của mối quan hệ này.
3. Dự báo các nhân tố tác động và đề xuất hệ thống quan điểm, giải pháp phát triển quan hệ hợp tác kinh tế thương mại song phương bền vững đến năm 2015.

Đối tượng nghiên cứu là tổng thể mối quan hệ kinh tế thương mại song phương giữa Việt Nam và Trung Quốc, trọng tâm là hoạt động thương mại hàng hóa. Phạm vi nghiên cứu về không gian tập trung vào hoạt động trao đổi thương mại song phương, các khu vực cửa khẩu biên giới phía Bắc Việt Nam giáp hai tỉnh Vân Nam và Quảng Tây (Trung Quốc), cùng các tuyến hành lang kinh tế kết nối. Phạm vi thời gian tập trung khảo sát giai đoạn từ khi bình thường hóa quan hệ năm 1991 đến năm 2007 (trọng tâm là chuỗi số liệu 2001–2007), từ đó xây dựng định hướng phát triển đến năm 2015.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng các lý thuyết thương mại quốc tế căn bản, tiêu biểu là lý thuyết về lợi thế so sánh tĩnh và lợi thế so sánh động trong việc phân định cơ cấu xuất nhập khẩu hàng hóa giữa hai nền kinh tế có trình độ phát triển chênh lệch. Tác giả kết hợp khung phân tích về hội nhập kinh tế khu vực thông qua cơ chế thành lập Khu vực mậu dịch tự do ASEAN – Trung Quốc (ACFTA), Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT/WTO), đặc biệt là nguyên tắc không phân biệt đối xử và các ngoại lệ thương mại biên giới theo Điều XXIV của GATT.

Khung pháp lý song phương và đơn phương được tác giả trích dẫn và phân tích chi tiết làm nền tảng pháp lý nghiên cứu:

• Các văn bản song phương: Hơn 30 hiệp định hợp tác được ký kết kể từ năm 1991, trong đó có Hiệp định thương mại (1991), Hiệp định tạm thời về giải quyết các công việc trên vùng biên giới (1991), Hiệp định hợp tác kinh tế kỹ thuật (1992), Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư (1992), Hiệp định thanh toán và hợp tác ngân hàng (1993, sửa đổi ngày 16/10/2003), Hiệp định biên giới trên bộ (30/12/1999), Hiệp định phân định Vịnh Bắc Bộ (25/12/2000), cùng các thỏa thuận chuyên ngành về kiểm dịch thực vật gạo và kiểm tra vệ sinh an toàn thực phẩm thủy sản ký tháng 10/2004.
• Văn bản quy phạm pháp luật của Việt Nam: Nghị định 99/HĐBT (1992) và Chỉ thị 98/CT (1992); Nghị định số 34/NĐ-CP (2000) về quy chế khu vực biên giới đất liền; Quyết định số 53/2001/QĐ-TTg về chính sách đối với khu kinh tế cửa khẩu; Quyết định số 252/2003/QĐ-TTg về quản lý buôn bán hàng hóa qua biên giới; Quyết định số 689/2004/QĐ-NHNN hướng dẫn quy chế thanh toán biên mậu; Nghị định số 99/2004/NĐ-CP và Thông tư số 16/2004/TT-BTC về lộ trình thực hiện Chương trình thu hoạch sớm (EHP) của ACFTA.
• Chính sách của Trung Quốc: Thông tư 844 (năm 2001) của Bộ Kinh mậu Trung Quốc quy định cơ chế ưu đãi thuế biên mậu (miễn thuế nhập khẩu và VAT cho cư dân dưới 3.000 Nhân dân tệ/ngày; giảm 50% thuế suất nhập khẩu và VAT cho doanh nghiệp biên mậu); Công hàm số 888 (2002) về kiểm nghiệm thủy sản; các quy định về chứng nhận xuất xứ Mẫu E (C/O Form E).

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng chủ yếu là phương pháp lịch sử kết hợp logic để tái hiện tiến trình quan hệ thương mại; phương pháp thống kê mô tả và phân tích số liệu thứ cấp nhằm đánh giá tốc độ tăng trưởng, tỷ trọng và cơ cấu mặt hàng; phương pháp so sánh đối chiếu cán cân thương mại.

Nguồn dữ liệu của đề tài được thu thập từ Niên giám thống kê của Tổng cục Thống kê Việt Nam, Báo cáo số liệu xuất nhập khẩu của Tổng cục Hải quan, Báo cáo chuyên đề của Bộ Công Thương (Vụ Châu Á – Thái Bình Dương), dữ liệu thống kê của Trung tâm Thương mại Thế giới (ITC), Báo cáo chỉ số kinh tế của Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB Key Indicators, 2006) và điều tra của Economist Intelligence Unit (EIU, 2006).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khái quát quan hệ kinh tế thương mại Việt Nam – Trung Quốc

Chương 1 hệ thống hóa lịch sử giao thương hai nước và phân tích nền tảng hạ tầng, pháp lý cho sự phát triển thương mại song phương. Về mặt lịch sử, quan hệ giao thương đã xuất hiện cách đây khoảng 2.200 năm; từ thế kỷ X, XI đã có giao lưu buôn bán và đến thế kỷ XVII phát triển sầm uất tại Thăng Long, Phố Hiến và Hội An. Dưới các triều đại phong kiến, thương mại biên giới duy trì dưới hai hình thức chủ yếu là cống nạp và dân gian. Thời kỳ cận đại, hai nước ký Điều ước Việt Nam (1885) và Chương trình hợp tác biên giới (1896) quy định 25 điểm đồn trú kiêm điểm họp chợ.

Từ năm 1950 đến trước thời kỳ Đổi mới, quan hệ kinh tế trải qua 5 giai đoạn: 1950–1954 (ký hiệp định mậu dịch và tiền tệ 1951, mở cửa khẩu Lào Cai 1953); 1954–1964 (khánh thành đường sắt Hà Nội – Mục Nam Quan năm 1955, thành lập các công ty xuất nhập khẩu chuyên trách); 1965–1975 (Trung Quốc viện trợ kinh tế, kỹ thuật, hàng hóa và hỗ trợ chuyển tải hàng xuất khẩu của Việt Nam qua các cảng miền Nam Trung Quốc); 1976–1978 (duy trì mậu dịch nhỏ lẻ tự phát); 1978–1988 (giai đoạn gián đoạn mậu dịch biên giới do quan hệ căng thẳng).

Từ khi bình thường hóa quan hệ vào tháng 11/1991, hợp tác kinh tế thương mại phát triển vượt bậc. Kim ngạch hai chiều từ 32 triệu USD (1991) đã tăng lên 2,8 tỷ USD (2001), gấp 87 lần. Tính đến giai đoạn nghiên cứu, trên tuyến biên giới đất liền hình thành 25 cặp cửa khẩu (5 cặp cửa khẩu quốc tế, 7 cửa khẩu chính/quốc gia, 13 cửa khẩu phụ/tiểu ngạch), cùng 59 lối mở đường mòn và 13 chợ biên giới. Về đầu tư trực tiếp, Trung Quốc có 107 dự án còn hiệu lực tại Việt Nam với tổng vốn đăng ký đạt 214,1 triệu USD (vốn thực hiện 68,7 triệu USD), xếp thứ 22 trong các đối tác FDI.

Tác giả phân tích cơ sở hạ tầng giao thông và chỉ ra nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng:

• Đường sắt: Có 2 tuyến liên vận quốc tế gồm Hà Nội – Đồng Đăng – Nam Ninh (418 km) và Hà Nội – Lào Cai – Côn Minh (761 km). Tuyến Hà Nội – Lào Cai bị quá tải với công suất chạy tàu cao gần gấp đôi năng lực thiết kế, thường xuyên ách tắc do sạt lở đồi núi; điểm nghẽn kỹ thuật lớn là khổ đường ray Việt Nam là 1.000 mm, trong khi phía Trung Quốc sử dụng khổ ray tiêu chuẩn 1.435 mm, buộc phải chuyển tải hàng hóa gây phát sinh chi phí và thời gian.
• Đường bộ: Tuyến hành lang Nam Ninh – Bằng Tường – Đông Hưng phía Trung Quốc đã hoàn thành đường cao tốc, trong khi các tuyến kết nối của Việt Nam (như Quốc lộ 70 Lào Cai – Hà Nội dài 345 km) đường hẹp, độ dốc lớn, bán kính cong nhỏ và tải trọng cầu đường thấp.
• Đường thủy và hàng không: Tuyến vận tải đường thủy sông Hồng (dài 1.145 km) đang nghiên cứu thử nghiệm thông tàu đoạn Man Hao – Yên Bái; đường hàng không mới khai thác đường bay Hà Nội – Côn Minh và dự kiến lập quy hoạch sân bay Lào Cai đến năm 2012.
• Cảng biển và khu kinh tế cửa khẩu: Cảng Hải Phòng đóng vai trò đầu mối thông qua 8 triệu tấn hàng/năm, kết hợp với cảng Cái Lân phục vụ chuyển tải cho vùng Tây Nam Trung Quốc. Việc xây dựng 10 khu kinh tế cửa khẩu biên giới (trong đó có 4 khu giáp Trung Quốc) còn chậm chạp, thiếu đồng bộ do Luật Ngân sách sửa đổi đã điều tiết toàn bộ thuế xuất nhập khẩu về trung ương, làm giảm nguồn lực tái đầu tư hạ tầng tại địa phương.

Chương 2: Thực trạng quan hệ kinh tế thương mại Việt Nam - Trung Quốc

Chương 2 cung cấp bức tranh thực nghiệm định lượng về thương mại hàng hóa giai đoạn 2001–2007. Tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu bình quân đạt 27,4%/năm trong giai đoạn 2001–2006. Trung Quốc trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam từ năm 2004. Năm 2007, tổng kim ngạch hai chiều đạt 15,858 tỷ USD, tăng 52,2% so với năm 2006.

Năm	Tổng kim ngạch XNK (Triệu USD)	Tăng trưởng (%)	Xuất khẩu (Triệu USD)	Tăng trưởng XK (%)	Nhập khẩu (Triệu USD)	Tăng trưởng NK (%)	Cán cân thương mại (Triệu USD)
2001	3.023,6	14,1	1.417,4	-	1.606,2	-	-188,8
2002	3.677,1	21,6	1.518,3	7,1	2.158,8	34,4	-640,5
2003	5.021,7	36,6	1.883,1	24,0	3.138,6	45,4	-1.255,5
2004	7.192,0	43,2	2.735,5	45,3	4.456,5	36,8	-1.721,0
2005	8.739,9	21,5	2.961,0	8,2	5.778,9	29,7	-2.817,9
2006	10.420,0	19,2	3.030,0	19,2	7.390,0	27,9	-4.360,0
2007	15.858,6	52,2	3.356,6	10,8	12.502,0	69,2	-9.145,4

Số liệu phản ánh xu hướng nhập siêu tăng nhanh: mức thâm hụt thương mại tăng từ 188,8 triệu USD năm 2001 lên 4.360 triệu USD năm 2006 và đạt đỉnh 9.145,4 triệu USD vào năm 2007. Việt Nam trở thành thị trường mà Trung Quốc xuất siêu lớn, trong khi thương mại với Trung Quốc chiếm khoảng 12% tổng kim ngạch ngoại thương của Việt Nam thì ngược lại, thị trường Việt Nam chỉ chiếm 0,78% ngoại thương của Trung Quốc (Việt Nam đứng thứ 27 trong số các đối tác thương mại của Trung Quốc).

Về thương mại biên mậu qua 6 tỉnh phía Bắc, tỷ trọng đóng góp của biên mậu trong tổng kim ngạch song phương có xu hướng giảm sút rõ rệt, từ mức xấp xỉ 90% trong thập niên 1990 xuống còn khoảng 10–15% vào năm 2005.

Tỉnh biên giới	Năm 2001 (Triệu USD)	Năm 2002 (Triệu USD)	Năm 2003 (Triệu USD)	Năm 2004 (Triệu USD)	Năm 2005 (Triệu USD)
Lạng Sơn	894,20	486,00	400,70	427,83	-
Quảng Ninh	618,50	270,40	229,40	303,00	378,50
Hà Giang	28,66	51,11	59,39	62,40	81,12
Cao Bằng	46,10	80,00	38,10	70,00	39,77
Lào Cai	209,90	254,60	279,30	273,00	242,81
Lai Châu	0,90	14,87	38,00	36,00	56,30

Phân tích sâu về cơ cấu hàng hóa bộc lộ sự bất đối xứng về chất lượng trao đổi mậu dịch:

• Cơ cấu hàng xuất khẩu của Việt Nam: Nhóm hàng nhiên liệu, khoáng sản thô chiếm trên 60% kim ngạch xuất khẩu. Dầu thô từng chiếm 50% kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc (đạt đỉnh 1.471 triệu USD năm 2004, giảm xuống còn 281,3 triệu USD năm 2007); than đá tăng từ 17,3 triệu USD (2001) lên 650,6 triệu USD (2007); cao su tăng mạnh từ 51,6 triệu USD (2001) lên 851,8 triệu USD (2006) và đạt 838,8 triệu USD (2007). Ngược lại, nhóm nông thủy sản sụt giảm nghiêm trọng: thủy sản giảm từ 253,0 triệu USD (2001) xuống 67,7 triệu USD (2007); rau củ quả giảm từ 145,0 triệu USD xuống 27,2 triệu USD do không đáp ứng được tiêu chuẩn kiểm dịch thực vật SPS, vướng thủ tục hạn mức cấp phép 500 tấn/chuyến của Tổng cục Kiểm nghiệm – Kiểm dịch Trung Quốc, và chịu sự cạnh tranh từ rau quả Thái Lan được miễn thuế theo hiệp định song phương Thái – Trung từ tháng 10/2003. Một số sản phẩm chế biến có dấu hiệu tăng trưởng nhưng quy mô còn nhỏ: máy vi tính và linh kiện điện tử (119,6 triệu USD năm 2007), sản phẩm gỗ (167,7 triệu USD), giày dép (66,0 triệu USD), dệt may (43,6 triệu USD).
• Cơ cấu hàng nhập khẩu từ Trung Quốc: Hơn 85% kim ngạch là tư liệu sản xuất phục vụ công nghiệp hóa và tiêu dùng. Các mặt hàng dẫn đầu năm 2007 gồm: máy móc, thiết bị, phụ tùng (2.394 triệu USD), sắt thép (2.335,6 triệu USD), vải may mặc (1.346,8 triệu USD), xăng dầu tái chế (464,6 triệu USD), linh kiện ô tô (352,4 triệu USD), phụ liệu may mặc, giày dép (304,8 triệu USD), hóa chất (303,5 triệu USD), thuốc trừ sâu (169,5 triệu USD). Theo điều tra của EIU (2006), đồ gỗ Trung Quốc chiếm tới 53% thị phần nội thất tại Việt Nam.

Tác giả đánh giá những tồn tại cốt lõi: cán cân thương mại thâm hụt nghiêm trọng; cơ cấu xuất khẩu dựa vào tài nguyên thô không thể tái tạo; doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn bị động trước sự thay đổi chính sách biên mậu của Trung Quốc (như việc Quảng Tây hủy bỏ ưu đãi thuế biên mậu từ ngày 01/01/2004 và áp dụng "ưu đãi biên mậu nửa vời" thông báo miệng để hút nguyên liệu thô).

Chương 3: Quan điểm và một số giải pháp phát triển quan hệ kinh tế thương mại Việt Nam - Trung Quốc đến năm 2015

Chương 3 chỉ ra các nhóm nhân tố tác động:

1. Nhân tố toàn cầu: Quy tắc WTO bắt buộc bãi bỏ các trợ cấp phi lý, giảm thuế quan và mở cửa thị trường dịch vụ, tạo sức ép cạnh tranh trực diện.
2. Nhân tố khu vực: Hiệp định ACFTA triển khai Chương trình thu hoạch sớm (EHP) và lộ trình cắt giảm thuế trên 7.000 dòng sản phẩm thông thường từ 01/7/2005 khiến hàng công nghiệp Trung Quốc tràn ngập thị trường Việt Nam.
3. Nhân tố nội tại hai nước: Nền kinh tế Trung Quốc tăng trưởng nóng thúc đẩy nhu cầu nguyên liệu đầu vào; trong khi Việt Nam bước vào giai đoạn đẩy mạnh công nghiệp hóa nên phụ thuộc nặng nề vào máy móc, thiết bị và nguyên phụ liệu giá rẻ từ Trung Quốc.

Từ đó, luận văn đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp chiến lược đến năm 2015:

• Tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý song phương, đàm phán giải quyết các tranh chấp kỹ thuật (SPS, TBT), đơn giản hóa thủ tục cấp giấy chứng nhận kiểm dịch và xuất xứ C/O Form E.
• Thu hút dòng vốn FDI từ Trung Quốc và các quốc gia phát triển vào các ngành công nghiệp phụ trợ, sản xuất nguyên phụ liệu thay thế hàng nhập khẩu.
• Quy hoạch và tái cơ cấu các ngành sản xuất trong nước, hạn chế xuất khẩu quặng thô và năng lượng chiến lược, phát triển công nghiệp chế biến nông - lâm - thủy sản để tạo lợi thế so sánh động.
• Nâng cao năng lực xúc tiến thương mại của doanh nghiệp Việt Nam, chủ động thâm nhập sâu vào các tỉnh Tây Nam Trung Quốc qua các hội chợ thường niên (Côn Minh, Nam Ninh) thay vì chỉ giao dịch thụ động tại biên giới.
• Mở rộng hợp tác đa phương thức trong khuôn khổ "Hai hành lang, một vành đai kinh tế" (Côn Minh – Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng; Nam Ninh – Lạng Sơn – Hà Nội – Hải Phòng và Vành đai kinh tế Vịnh Bắc Bộ), nâng cấp khổ đường ray và đường bộ cao tốc đồng bộ.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp hệ thống số liệu kinh tế thương mại song phương qua chuỗi dữ liệu 2001–2007, chỉ rõ sự gia tăng nhập siêu từ mức 188,8 triệu USD (2001) lên tới 9.145,4 triệu USD (2007). Tác giả đã lượng hóa cơ cấu thương mại với bằng chứng cụ thể: hàng nguyên liệu thô chiếm trên 60% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam, trong khi 85% kim ngạch nhập khẩu từ Trung Quốc là máy móc thiết bị, sắt thép và vật tư đầu vào.

Luận văn đã nhận diện bản chất chính sách "ưu đãi biên mậu nửa vời" của chính quyền tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc) sau khi bãi bỏ ưu đãi biên mậu chính thức từ đầu năm 2004. Bằng cách áp dụng ưu đãi thuế VAT linh hoạt qua thỏa thuận miệng trong thời gian ngắn để gom quặng và cao su của Việt Nam rồi đột ngột dừng lại, chính sách này đặt các doanh nghiệp Việt Nam vào thế bị động, chịu rủi ro ép giá và thua lỗ.

Tác giả đề xuất giải pháp có tính hệ thống gắn với việc chuyển dịch cơ cấu thương mại từ tiểu ngạch sang chính ngạch, chuẩn bị các điều kiện pháp lý và logistics để thích ứng với lộ trình giảm thuế theo ACFTA và quy định kiểm dịch của WTO.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có giới hạn về chuỗi thời gian khảo sát khi dừng lại ở các số liệu thống kê năm 2007 (trong đó nhiều số liệu của năm 2007 mới là số liệu sơ bộ hoặc trích từ báo cáo thường niên). Do đó, nghiên cứu chưa phản ánh đầy đủ tác động thực tế của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 đối với mậu dịch hai nước, cũng như chưa kiểm chứng được toàn bộ tác động của việc hoàn tất lộ trình cắt giảm thuế quan theo Hiệp định ACFTA sau mốc 2010.

Văn bản chưa đi sâu vào số liệu thực chứng của các kênh hợp tác kinh tế khác như đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), chuyển giao công nghệ và doanh thu du lịch mà chủ yếu mới dừng lại ở việc liệt kê sơ bộ các dự án đầu tư đến năm 2006. Hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung đánh giá tác động định lượng của ACFTA đối với từng nhóm ngành hàng công nghiệp chế tạo của Việt Nam và khảo sát chi tiết hiệu quả các dự án hạ tầng giao thông dọc "Hai hành lang, một vành đai kinh tế".

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh tế đối ngoại, Kinh doanh quốc tế, Thương mại quốc tế và Kinh tế phát triển khi nghiên cứu về quan hệ thương mại biên giới và cán cân thương mại Việt Nam – Trung Quốc.

Khóa luận cung cấp thông tin thực tiễn có giá trị cho các cán bộ quản lý thương mại, hải quan biên giới và các doanh nghiệp xuất nhập khẩu nông - thủy sản. Phần phân tích về cơ chế quản lý biên mậu của Trung Quốc (Thông tư 844, thủ tục hạn mức kiểm dịch 500 tấn/chuyến, các rào cản kỹ thuật SPS đối với rau quả, thủy sản và quy định C/O Form E) là những kinh nghiệm thực tế giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro khi tiếp cận thị trường Trung Quốc.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tình trạng nhập siêu của Việt Nam từ Trung Quốc trong giai đoạn 2001–2007 biến động ra sao?
Năm 2001 mức nhập siêu là 188,8 triệu USD, sau đó tăng liên tục: năm 2002 là 640,5 triệu USD; năm 2003 là 1.255,5 triệu USD; năm 2004 là 1.721,0 triệu USD; năm 2005 là 2.817,9 triệu USD; năm 2006 lên mức 4.360,0 triệu USD và đến năm 2007 đạt mức kỷ lục 9.145,4 triệu USD.

2. Chính sách "ưu đãi biên mậu nửa vời" của tỉnh Quảng Tây được tác giả mô tả như thế nào?
Từ ngày 01/01/2004, Trung Quốc bỏ ưu đãi biên mậu đối với Quảng Tây. Để tiếp tục hút nguyên liệu (quặng, cao su) từ Việt Nam, chính quyền Quảng Tây áp dụng chính sách ưu đãi không văn bản, chỉ thông báo miệng qua hải quan: khi có nhu cầu thì cho hưởng ưu đãi thuế VAT trong một thời gian nhất định, khi đủ lượng hàng thì lập tức dừng ưu đãi, khiến doanh nghiệp Việt Nam bị động và dễ bị ép giá.

3. Tại sao kim ngạch xuất khẩu thủy sản và rau quả của Việt Nam sang Trung Quốc sụt giảm mạnh giai đoạn 2001–2007?
Kim ngạch thủy sản giảm từ 253 triệu USD (2001) xuống 67,7 triệu USD (2007); rau quả giảm từ 145 triệu USD xuống 27,2 triệu USD. Nguyên nhân do Trung Quốc gia nhập WTO và thắt chặt các tiêu chuẩn kiểm dịch thực phẩm (SPS), lập Tổng cục Kiểm nghiệm – Kiểm dịch (2003) áp hạn mức 500 tấn/giấy phép; đồng thời rau quả Việt Nam mất lợi thế trước rau quả Thái Lan do Thái Lan được miễn thuế nhập khẩu vào Trung Quốc từ tháng 10/2003.

4. Rào cản kỹ thuật lớn nhất trong vận tải đường sắt liên vận giữa hai nước là gì?
Tuyến đường sắt liên vận gặp trở ngại do hệ thống đường ray không đồng bộ: phía Việt Nam sử dụng khổ đường ray 1.000 mm, trong khi phía Trung Quốc sử dụng khổ đường ray tiêu chuẩn 1.435 mm. Sự khác biệt này buộc hành khách và toàn bộ hàng hóa phải bốc dỡ, chuyển toa tại cửa khẩu biên giới, làm tăng chi phí và thời gian vận chuyển.

5. Quyết định 53/2001/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ quy định chính sách tái đầu tư ngân sách cho khu kinh tế cửa khẩu như thế nào?
Đối với khu kinh tế cửa khẩu có thực thu ngân sách dưới 50 tỷ đồng/năm thì được ngân sách nhà nước đầu tư trở lại 100% để xây dựng cơ sở hạ tầng; khu thu từ 50 tỷ đồng trở lên được đầu tư trở lại 50 tỷ đồng cộng với 50% số thu còn lại; các khu đã hoạt động 5 năm có số thu trên 100 tỷ đồng/năm thì mức đầu tư trở lại không quá 50% số thực thu.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của Hoàng Thị Quỳnh Phương đã hệ thống hóa bức tranh toàn cảnh về quan hệ kinh tế thương mại Việt Nam – Trung Quốc giai đoạn 1991–2007 với điểm nhấn là tốc độ tăng trưởng kim ngạch nhanh chóng đi kèm sự mất cân đối cán cân thương mại. Luận văn đã phân tích cơ cấu xuất nhập khẩu mang tính bất lợi cho Việt Nam khi phụ thuộc vào xuất khẩu tài nguyên thô và nhập siêu tư liệu sản xuất, đồng thời bóc tách các rào cản kỹ thuật và hạn chế hạ tầng logistics biên giới. Các giải pháp đề xuất đến năm 2015 nhấn mạnh tính cấp thiết của việc chuyển đổi mậu dịch biên giới sang thương mại chính ngạch, tái cơ cấu sản phẩm xuất khẩu và xây dựng đồng bộ các tuyến hành lang kinh tế khu vực.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI MỞ ĐẦU Tính cấp thiết của đề tài: Việt Nam và Trung Quốc là hai nƣớc láng giềng "núi liền núi, sông liền sông". Về mặt lịch sử, dân tộc và văn hóa, giữa hai nƣớc Việt Nam và Trung Quốc cũng có những nét tƣơng đồng. Tất cả những điều kiện lịch sử và địa lý tự nhiên đó đã khiến cho nhân dân hai nƣớc từ rất sớm đã gắn bó với nhau tạo thành mối quan hệ hữu nghị truyền thống lâu đời. Trên cơ sở của mối quan hệ hữu hảo truyền thống đó, mối quan hệ kinh tế giữa hai nƣớc đã đƣợc hình thành và phát triển qua các thời kỳ lịch sử khác nhau từ thời cổ trung đại cho đến cận hiện đại và hiện đại.

Quan hệ Việt-Trung trong gần 2200 năm lịch sử của nó đã trải qua nhiều thăng trầm biến đổi. Có những thời điểm quan hệ Việt Nam – Trung Quốc tƣởng chừng “đóng băng”, nhƣng hầu hết thời gian, Việt Nam – Trung Quốc có mối quan hệ giao thƣơng hữu hảo. Việt Nam và Trung Quốc có đƣờng biên giới chung trên đất liền dài chừng 1350 km chạy qua 6 tỉnh (31 huyện) của Việt Nam và 2 tỉnh gồm 6 thành phố, địa khu, châu (14 huyện) của Trung Quốc. Trên biên giới chung của hai nƣớc có 25 cửa khẩu (4 cặp cửa khẩu quốc tế, 7 cửa khẩu quốc gia và 14 cặp cửa khẩu tiểu ngạch).

Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho mối quan hệ hai nƣớc nói chung và mối quan hệ kinh tế, thƣơng mại nói riêng. Quan hệ buôn bán qua biên giới giữa Việt Nam và Trung Quốc đã đƣợc hình thành từ lâu, nhƣng thật sự phát triển mới 50 năm, đặc biệt là 10 năm sau khi hai nƣớc đƣợc bình thƣờng hoá. Do đó, chúng ta có đủ cơ sở để tin tƣởng rằng, bƣớc sang thế kỷ XXI - thế kỷ của Châu Á - Thái Bình Dƣơng, quan hệ hợp tác kinh tế nói chung và quan hệ buôn bán qua biên giới nói riêng giữa hai nƣớc vẫn còn nhiều tiềm năng để phát triển hơn nữa. Đặc biệt là khi Trung Quốc, tiếp đến là Việt Nam đã tham gia vào tổ chức thƣơng mại lớn nhất thế giới, WTO, mối quan hệ kinh tế thƣơng mại giữa hai nƣớc lại đƣợc nâng lên một i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khóa luận tốt nghiệp: Quan hệ Việt Nam – Trung Quốc và định hướng đến năm 2015 tầm cao mới.

Chính vì lẽ đó, việc nghiên cứu cẩn thận và sâu sắc về mối quan hệ hai nƣớc cũng nhƣ triển vọng hợp tác trong những năm tới là một yêu cầu cấp thiết. Xuất phát từ thực tế đó, trên cơ sở hệ thống lý luận đã đƣợc học tập nghiên cứu tại trƣờng đại học Ngoại Thƣơng, cùng sự giúp đỡ, hƣớng dẫn tận tình của Thạc sỹ Đào Thị Thu Giang, tôi chọn đề tài: “Quan hệ kinh tế thƣơng mại Việt Nam - Trung Quốc và định hƣớng đến năm 2015” với mong muốn đóng góp một phần nhỏ trong chƣơng trình nghiên cứu về quan hệ kinh tế thƣơng mại của Việt Nam và Trung Quốc. Mục tiêu nghiên cứu: Mục tiêu nghiên cứu của đề tài bao gồm hệ thống hóa những kiến thức chung nhất về quan hệ kinh tế thƣơng mại Việt Nam – Trung Quốc trong giai đoạn hiện nay, đồng thời đƣa ra một số nhận định về xu hƣớng phát triển mối quan hệ này trong thời gian tới, từ đó đƣa ra các giải pháp để phát triển quan hệ Việt – Trung. Mục đích cuối cùng là trang bị cho mình nền tảng kiến thức cần thiết phục vụ cho công việc sau này.

Phạm vi nghiên cứu: Dựa trên những tài liệu sƣu tầm đƣợc, tôi xin tập trung nghiên cứu mối quan hệ kinh tế thƣơng mại Việt Nam – Trung Quốc, đặc biệt là mối quan hệ thƣơng mại giữa hai nƣớc trong những năm gần đây (chủ yếu từ khi hai nƣớc bình thƣờng hóa quan hệ đến nay). Qua đó, xin đƣa ra một số nhân tố ảnh hƣởng đến mối quan hệ hai nƣớc trong tƣơng lai bao gồm các nhân tố toàn cầu, nhân tố khu vực và bản thân hai nƣớc. Cuối cùng tôi xin đƣợc đƣa ra quan điểm cũng nhƣ một số giải pháp nhằm phát triển quan hệ hợp tác giữa hai nƣớc đến năm 2015. ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khóa luận tốt nghiệp: Quan hệ Việt Nam – Trung Quốc và định hướng đến năm 2015 Nội dung của đề tài: Nội dung đề tài chủ yếu xoay quanh mối quan hệ kinh tế thƣơng mại Việt Nam – Trung Quốc.

Trƣớc tiên, tôi xin đƣa ra một cái nhìn khái quát quan hệ Việt Trung trong lịch sử, cơ sở pháp lý, cơ sở vật chất tạo tiền đề cho mối quan hệ này. Tiếp theo xin đƣợc đƣa ra những phân tích chi tiết quan hệ kinh tế thƣơng mại Việt Nam – Trung Quốc trong những năm gần đây ( từ khi bình thƣờng hóa quan hệ đến nay). Cuối cùng là những yếu tố ảnh hƣởng, định hƣớng phát triển và giải pháp nhằm phát triển mối quan hệ láng giềng hữu hảo Việt – Trung cho đến năm 2015. Theo bố cục đó, bài luận văn bao gồm ba phần: Chƣơng 1: Khái quát về quan hệ kinh tế thƣơng mại Việt Nam – Trung Quốc Chƣơng 2: Thực trạng quan hệ kinh tế thƣơng mại Việt Nam – Trung Quốc Chƣơng 3: Nhân tố tác động, quan điểm và giải pháp phát triển hợp tác kinh tế thƣơng mại Việt Nam – Trung Quốc đến năm 2015 Vì đối tƣợng nghiên cứu là một mối quan hệ kinh tế thƣơng mại lâu đời giữa hai nƣớc láng giềng hữu hảo, bài khóa luận không thể tránh khỏi những thiếu sót.

Kính mong sự quan tâm của các thầy cô giáo và các bạn để bài khóa luận đƣợc hoàn thiện hơn. iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khóa luận tốt nghiệp: Quan hệ Việt Nam – Trung Quốc và định hướng đến năm 2015 CHƢƠNG 1: KHÁI QUÁT QUAN HỆ KINH TẾ THƢƠNG MẠI VỆT NAM – TRUNG QUỐC 1.1 VÀI NÉT VỀ LỊCH SỬ QUAN HỆ VIỆT NAM TRUNG QUỐC 1.1 Quan hệ kinh tế thƣơng mại Việt Nam – Trung Quốc trƣớc khi hai nƣớc giành đƣợc độc lập: Lịch sử quan hệ Việt Nam - Trung Quốc đã hình thành từ rất sớm, khoảng 2200 năm trƣớc đây. Và cũng từ ngày đó, quan hệ buôn bán giao thƣơng giữa thƣơng nhân hai quốc gia cũng đƣợc hình thành. Vào thế kỷ X, XI Việt Nam đã giao lƣu kinh tế với Trung Quốc và các nƣớc Đông Nam Á.

Đến thế kỷ XVII, giao lƣu kinh tế Việt nam với Trung Quốc và các nƣớc Đông nam á phát triển rộng. ở miền Bắc Việt Nam, tiêu biểu là hai đô thị: Kinh Kỳ (Thăng Long) và Phố Hiến (Hƣng Yên). ở miền Nam là Hội An (Faifo). Kinh Kỳ, Phố Hiến có thƣơng điếm của Trung quốc, Xiêm La (bên cạnh những thƣơng điếm của phƣơng tây: Anh, Hà Lan…), Hội An có thƣơng điếm của Trung Quốc, Nhật Bản, Xiêm la, Mã Lai, Miến Điện1… Tiếp theo các triều đại phong kiến Việt Nam: Lý, Trần, Lê, Nguyễn đã tiếp tục quan hệ buôn bán qua biên giới với các triều đại phong kiến Trung Quốc: Tống, Nguyên, Minh, Thanh.

Lúc bấy giờ buôn bán qua biên giới hai nƣớc Việt - Trung chỉ là sự thông thƣơng nhằm bổ sung cho nhau, với hai hình thức chủ yếu là cống nạp và dân gian. Bƣớc vào thời kỳ cận đại, Việt Nam trở thành thuộc địa, Trung Quốc trở thành nửa thuộc địa của tƣ bản phƣơng Tây, hai nƣớc Việt Nam và Trung Quốc đã ký "Điều ƣớc Việt Nam (năm 1885)" và "Chƣơng trình hợp tác biên giới (năm 1896)", trong đó, quy định 25 điểm đồn trú tuần tra dọc biên giới 1 http://www.vn/NHDLTNTQ/content/1010005_038.htm - truy cập ngày 16/4/2008 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khóa luận tốt nghiệp: Quan hệ Việt Nam – Trung Quốc và định hướng đến năm 2015 chung giữa hai nƣớc cũng chính là điểm họp chợ chung cho cƣ dân hai bờ biên giới. Nhìn chung, quan hệ buôn bán giữa Việt Nam Trung Quốc thời kỳ này chủ yếu là cống nạp và dân gian. Ƣu thế thƣơng mại nghiêng về các thƣơng nhân Trung Quốc.2 Quan hệ kinh tế thƣơng mại Việt Nam – Trung Quốc kể từ khi hai nƣớc giành đƣợc độc lập Năm 1945, sau khi kết thúc đại chiến thế giới lần thứ hai, nƣớc Việt Nam Dân chủ Cộng hoà (nay là CHXHCN Việt Nam) ra đời (2.1945) tiếp theo nƣớc Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa đƣợc thành lập (1.1949), và chỉ mấy tháng sau đó (18.1950) hai nƣớc Việt Nam Dân chủ Cộng hoà (dƣới đây gọi tắt là Việt Nam) và Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa (dƣới đây gọi tắt là Trung Quốc) đã thiết lập quan hệ ngoại giao.

Điều đó đã mở ra một thời kỳ mới trong quan hệ hai nƣớc về nhiều mặt, tạo điều kiện cho sự phát triển mạnh mẽ quan hệ kinh tế - buôn bán giữa hai nƣớc, trong đó có buôn bán qua biên giới Việt - Trung. Trong khoảng thời gian, từ những năm 50 đến những năm 70, trên tinh thần "Vừa là đồng chí, vừa là anh em", hai nƣớc đã ký các bản "Nghị định thƣ buôn bán tiểu ngạch biên giới Việt - Trung" (năm 1955) và "Nghị định thƣ trao đổi hàng hoá biên giới Việt - Trung (năm 1957)" đã quy định xây dựng 26 điểm giao dịch (19 điểm trên bộ và 7 điểm trên biển) trên biên giới chung của hai nƣớc. Trong khoảng thời gian (1956 - 1969), mức buôn bán qua biên giới giữa Việt Nam với Quảng Tây trị giá 44,94 triệu Nhân dân tệ. Trong khoảng thời gian 1966 - 1976, ở Trung Quốc đang tiến hành cuộc cách mạng văn hóa, hầu nhƣ đóng cửa hoàn toàn với thế giới bên ngoài nên đã ảnh 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Khóa luận tốt nghiệp: Quan hệ Việt Nam – Trung Quốc và định hướng đến năm 2015 hƣởng tới buôn bán qua biên giới giữa Trung Quốc với các nƣớc láng giềng, trong đó có Việt Nam1.

Từ khi 2 nƣớc giành đƣợc độc lập cho đến những năm 80 của thế kỷ 20, quan hệ kinh tế giữa hai nƣớc có thể chia ra làm 5 giai đoạn chính sau đây: Giai đoạn 1950-1954 Sau chiến thắng biên giới 1950, các tỉnh Cao Bằng, Bắc Cạn, Lạng Sơn đƣợc giải phóng tạo điều kiện thuận lợi cho giao lƣu buôn bán trao đổi hàng hóa của nhân dân hai bên biên giới. Tháng 9/1951, Chính phủ hai nƣớc Việt Trung đã ký các hiệp định về mậu dịch, Hiệp định về tiền tệ và hợp đồng xuất nhập khẩu. Đồng thời thành lập các ty quản lý xuất nhập khẩu ở Lạng Sơn, Cao Bằng, và các Đồng quản lý xuất nhập khẩu ở các cửa khẩu biên giới.