V DA-VLJ-DOV , , , , I HAl AT I I (N,HCJNG vAN, uE LOGIC : TAM LYHOC CUA CAU TRUC CAC MON HOC) DDG ®G Hit NOI NHA XUAT BAN DAI. QUOC GIA HANOI. CAC DANG • KHAI QUAT HOA THONG DAY • HOC • <NHirNG vAN DE LOGIC- TAM LY Hoc • ., "' , , " CUA CAU TRUC CAC MON HOC). Nguili d!ch: Nguyen M~nh Huimg Duong Di ~u Hoa Nguyen Th~ Mui Phan TrQng NgQ Hieu dinh : PGS.
Bui Van Hue A A ' ' _., ' TRUNG TAM NGHIEN CliU VA CHUYEN GIAO THANH Tl)'U. GIAQD_UC - DAI- HOC Sll PHAM HA NOI KHOA HOC. cAc D~G KHAI QUAT HOA TRONG D~Y HQC -. (Nhfmg van de logic -tam lj.hf!C CUa cau trUe cizc' mon hf!C).
NXB Su ph~m ndm 1972. (Xuat ban theo quyet d~nh cua Ban Bien ~p - Xuat ban Vi~n han him khoa hQc Su ph~m, Lien Xo) Nghien Ctlu cua V.V Davudov bao ham Sl:f phan tich mang tfnh t6ng hqp nhie_u pht.rang di~n: Tam ly h<?C, li lu~n d':lY hQC, li lu~n nh~n thuc ve cac qua trinh tu duy khai quat hoa. Hun co so hinh thanh khai niem. Cong trlnh mang tinh chat tranh lu*n.
Tac gia co gang chtffig minh qua trlnh hinh thanh khai ni~m dum hinh thuc dang duqc thl:(c hi~n trong thl;fc ti~n d':lY hQC hi~n nay chua dap ling duqc nhfmg doi hoi cua tri thuc khoa hoc. Theo quan di~m cua tac gia, cac phuong phap moi cau true cac mon hQC can hinh thanh iJ hqc sinh trlnh dq tu duy cao han. Cuon sach can cho cac nha khoa h<;>c -tam ly h<;>c v~ giao dl;IC hqc, ciing nht.r cac nha phuang phap d<:iY hqc va giao vien quan-tam den cac van de hoan thi~n d':lY h9c trong nha trubng vi S\! phat tri~n , A "t ., tn tue cua tre em. 3 ? _, MO £>AU Nen san xuat tt.I d(>ng hoa hi¢n nay duqc trang b! ky thu~t tien tien nhat cua khoa hQC.
Vi¢c che t~o va Slr dl;lng ky thu~t do de ra nhiing yeu clu cao doi vai trinh d(> cua ngum lao d(>ng. Cong tac dao ~o ngh~ nghi¢p cho h<;> phai dl;la tren n~n tang to Jan cac tri thuc khoa hQC duqc h~ thong hoa cling nhu trlnh d(> phat tri~n trf. tu~ co ban tuong t1ng., can thiet phai thoa man cac nhu cau nay cua san xuat da dan den Sl! gia tang dang k~ so luqng h<;>c sinh trung h<;>c ph6 thong. Trong khi d6, n(>i dung va phuang phap d~y h<;>c nha tru<mg co san truoc each m~ng khoa h<;>c - ky thu~t hi~n d~i da kh6ng con thoa man voi nhu cau mm cua n6.
M(>t trong nhfmg nhi~m "1:1 quan tr<;>ng cua xa h(>i la dua giao ~c nha truirng phil h<;Jp voi cac thanh l'!U khoa h<;>c ky thu~t cua thm dai. Giai quyet nhi~m Yl:1 nay can Hun sang to m<?t so khia c~nh nhU: Nhfrng van de triet h<;>c - xa h(>i h<;>c ve ban chat chung cua Sl! htnh thanh Va tiep thu van hoa ]oai nguoi cua ca nhan, ve Sl;f thay doi mang tinh l!ch Slr cua cac hlnh thuc tiep thu n6. Sau d6 Ia cac van de ve cau true logic cua tu duy khoa h<;>c hi¢n d~i, ve cac phuong phap m6 ta va nghien Clru no. Nh6m van de thu ba CO lien quan den khia Cl:Jilh tanl I)' hQC~ rna truoc het la van de ve m6i lien h~ cUa cac hlnh thuc tU duy mang tinh chung lo~i trung v6i ho~t d(>ng tri tu~ cua ttrng ca nhan rieng bi¢t; ve dieu ki¢n va quy lu~t htnh thanh tinh tich Cl;fC ho~t d(>ng tU duy cua ca nhan, tU<mg Ung voi cic kha nang cua tU duy hi¢n d~i.
Nhfmg van de neu tren khong tach roi khfa c~nh giao dl;lC ~ thiet ke "c6ng ngh~" d~y h 9c C ~l th~ th~ hi~n Sl:f hi~u biet ban chat qua trinh ca nhan tiep thu nen van hoa Xa 4 h~i. QU trong m6i lien h~ qua l~i CUa cac khia C~ C<J ban do, mffi c6 the gicli quy~t c6 hi~u qua v~ de xay dlJilg n<)i dung va phuong phap ~y hQC cho phu h<JP Vffi.lVU khoa hQC ky thu~t hi~n dai. Trong cong trinh nghien CUu cua minh, chung toi c6 gang khao sat ffiQt SO Vafl Je CO lien quan den Vi~c tim CO' SO logic - tam ly cho vi~c xay dtfng cac mOn hqc trong nha truimg. NhU ffiQi ngu(ri deu biet, mon hQC }a hinh chieu d~c thu CUa tri thuc khoa hQc tren m~t phing linh h<)i (tiep thu).
Ifmh chieu d6 cO nhftng quy lu~t CUa minh, chung bj qui diflh b(ri cac ffil;IC tieu giao dl;IC, d~c diem· SlJ tiep thu, tfuh chat va kha nang ho~t d{)ng tfun ly cua hQC sinh va cac yeu t6 khac. C6t loi cua mon h<?C la chuang trinh cua no, do la Slf m{) ta CO h~ th6ng cua cac tri thuc va ky nang cfu phai tiep thu. Chuong trinh th~ hi~n ruji dung CUa mon hQC, XclC dinh cac phtrong phap d~y hQC, tinh chat CUa tal li~U huang datJ, thffi hC:ID d~y hQC Va CaC Van d6 khac co lien quan den qua trinh ~Y hQc. Di6u quan trQng nhat la khi chi ra thanh phftn tri thuc cfu llnh h<?i v~ phuong phap phoi hqp cac tri thuc d6, chuong trinh dong thm thiet ke' ki~u tu duy duqc h1nh thanh i:J h<;>c sinh trong -qua trinh tiep thu taj li~u d~y hQc.
Vl v~y, vi~ xay dl!Jlg chuong trinh, n(>i dung mon h9c nao d6 (toan, v~t ly, sinh v~t, lich sir. ~ khong phru la van d6 h~p, mang tinh phuang phap, rna la nhiing van d6 go(· re; t6ng h9]J cua toan b<) h~ th6ng ~y hQC va giao d~c the h~ tre. Vi~c thiet ke chuong trlnh d~y hQC khong chi doi hoi dtfa vao "n<?i dung tfch ClfC cua cac khoa hQC II tu<1Ilg U'ng, rna con ph3j c6 quan ni~m logic - chinh xac ve cau true kboa hQC nbU m{)t hinh thtrc d~c bi~t CUa Slf phan anh hi~n thtJC, Slf thOng hi~u sau sac ban chat tam ly cua m6i lien h~ giua ho?t d<)ng tu duy cua hQC sinh v6i n{)i dung tri thtrc Cful linh h{)i, Slf lam chu cic phtt<111g phap hinh thanh ho~t d<)ng d6. 5 N6i each khac, vi~c xa.y dl!Jlg chuong trinh m6n hQC c6 cac tien de logic va tam ly lien quan ch~t che vm nhau.n tfch mang tinh phe phan cac tien de CC1 sa CUa vi~c xAy dl!flg chuong trlnh r t6n h<;>c theo cac phu(Jng phap truye'n th{/ng ciing nhu vi~c xa.y dl!Jlg cac nguyen tac l6gfc va tAm ly h<;>c mm trong vi~c thiet ke' cac m6n hqc, la dieu ki~n quan tr<;>ng cua vi~c hoan thi~n nen giao d1;1c trung h<;>c hi~n dC:ti.
cac phuang :phap mm xa.y dl!flg m6n h<;>c can phai thiet ke st;r hinh thanh ah<;>c sinh trlnh d¢ tu duy cao hon so v6i trinh d¢ rna h¢ th6ng dC:tY h<;>c truyen th6ng da dinh hu6ng. Chung toi gia thuye't rang do phai la trinh d9 fL( duy fi fwJ_n - khoa h9c hi~n dC:ti, rna CaC quy lu~t cua n6 da duqc phep bi¢n chtffig duy v~t, l6gfc h<;>c va H lu~n ve nh~n thuc kham pha. H~ th6ng d~y h<;>c truyen !h6ng m~c du da neu nguyen t&c khoa h9c cU.CZ dt}y h9c, nhung theo chung toi, n6 thieu cac phuang ti~n thich hqp d~ tht;rc hi~n nguyen tac d6 m(>t each c6 hi~u qua. N¢i dung va phuang phap d?Y h<;>c truyen th6ng chti yeu nham cung c~p cho h<;>c sinh cac co '>0 va qu y tac tu duy kinh nghi¢m.
Dieu d6 rat quan tr<;>ng, nhtrng trong thOi dC:ti hi¢n nay, n6 khong phai Ut h1nh thll'c nh~n thll'c hqp ly, c6 hi~u qua nhAt. y do cua cuon sac;h nay la the hi~n tu tuemg cho rang, ve phucmg di~n CCJ SO l6gfc - tam ly hQC, Vi~c giai quyet tri~t de cac van de d~y h<;>c cua nha truemg hi~n d?i, doi hoi phai thay d6i ki!u tu duy, duqc thiet ke bang n<?i dung va phuong phap d?Y cac mon h<;>c. Sl;! hoan thi~n nhfrng dieu n6i tren can phai duqc tht!C ru~n i:J blnh dj~n dinh hu6ng CC1 ban cua no - dtnh hu6ng hlnh thrum a hQC sinh tu duy li lu?n khoa h<;>c. Can nhan m?flh tfnh tat yeu cua m6i lien h~ ch~t che giiia logic h<;>c v6i t'\m ly h<;}c trong vi~c nghien Cllu vAn de nay.
Sl;! thieu quan tam den khfa c?flh l6gfc cua Van de Se can tri:J nghien Cllu tAm 6 ly ve S\! phat tri~n tu duy cua hQC sinh. Phftn tich qua trlnh d~y hQC da cho thay' trong tinh da d~ng cua n6 da b()c 1¢ sv tuong tlng cua quy lu~t va hlnh thuc tu duy rna logic h<;>c da rno ta. Vi~c xern xet. toan di~n y ngh1a logic, y nghia li lu~n nh~n thuc cua cac qua trlnh - va hlnh thuc tu duy co ban (rna tru6c bet la tr itu tur;rng h6a, khai.
quat hoa VQ khai ni¢r,z ) la tien de CO ban cua vi~c nghien CUu cac van de tam ly h<;> c - li lu~n d~y h<;>c, rna vi~ thiet ke cac rnon h<;>c phl;l thu¢c rat 16n vao chung. M~c d ' 1 ffil;IC tieu cu6i cung cua cong trlnh nghien CUu nay la tach ra cac d~c di~m tam ly cua Sl! hlnh thanh tU duy cua hQC sinh, nhung vi¢c phan tich cac van de nay da lien ket cac "linh vvc giap ranh": Logic h<;> c, tam ly h<;>c va li lu~n d(;ly h<;>c. Dieu d6, duqc phan anh ro trong cau true cong trinh va ten g<;>i cac chuong cua n6. Trong m()t so truemg hqp, chung toi nhan ffi <:lnh Sl:l' th6ng nhat cua vi¢c nghien CUu tam 1y h<;>c - li lu~n de:tY h<;>c ve tu duy vm d~ng y la: Tarn ly h<;>c tre em va tam ly h<;>c su ph~m c6 lien quan ch ~t che, den muc B.G Ananhev cho rang da hinh thanh mqt nganb khoa h<;>c m6i:tam ly - li lu ~n d~y h<;>c (21, trang 57); Khach th~ nghien CUu chu yeu cua chung to] la CQ C dgng khai quat tai 1i¢u hQC t~p.
S1f llfa ch<;>n nay CO lien quan nhU the nao den y do ca ban clia cong trinh? Van de o day la, trong d~y h<;> c trung h9c hi¢n d£:1., thl!c te dang di~n ra Slf nang cao khong ngl!ng b9 ph?n tr i th lf C li lut;ln. Vi~c tiep thu cac tri thuc nay tat nhien se thuc d~y Sl:f h1nh thrum tU duy Ji lu?n khoa h<;>c cua h<;>c sinh. Nhung vi¢c hi¢n thl:l'c h6a m(>t each dung dan xu hu6ng quan tr<;>ng mang tinh chat s6ng con nay, doi hoi CO Slf nghien CUu rieng t6 h<Jp cac van de logic va tam ly hqc, lien quan den ban chat cac tri thac kinh nghi~m va If lu~, ttrong quan gifra cac khfa c£;lllh Ctla ho(;lt d(?ng nh~n thuc cua con ngtrm, nhtr gifra cam tfnh va ly tfnh, giiia hlnh anh va triru ' tuqng, gifra Cl;l th~ va khai quat.