CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG 1. Tổng quan về tiền lương và các khoản trích theo lương trong các doanh nghiệp 1. Tiền lương, vai trò và ý nghĩa của tiền lương 1. Khái niệm Tiền lương là số lượng tiền tệ mà người sử dụng lao động trả cho người lao động theo giá trị sức lao động đã hao phí.
Sức lao động là một loại hàng hóa, giá trị của sức lao động chính là công sức của người lao động kết tinh trong hàng hóa. Tiền lương là một phạm trù kinh tế gắn liền với lao dộng, tiền tệ và nền sản xuất hàng hóa. Trong nền kinh tế hiện nay, với sự chuyên môn hóa cao của tư liệu sản xuất mà hình thành nên một nền kinh tế đa dạng đa ngành nghề. Do vậy tùy vào các đặc thù riêng trong việc sử dụng sức lao động của từng khu vực kinh tế mà các quan hệ thuê mướn, mua bán sức lao động cũng khác nhau.
Sự đánh giá một cách chính xác giá trị của sức lao động sẽ đưa ra được số tiền lương hợp lý mà người sử dụng sức lao động có thể trả. Tiền lương là khoản thu nhập chính đối với người lao động do vậy nó phải mang đầy đủ giá trị giúp họ có thể tái sản xuất lại sức lao động đã mất trong quá trình lao động, đồng thời nó cũng phải đáp ứng được giá trị tinh thần cơ bản của người lao động trong cuộc sống để có thể làm động lực thúc đẩy người lao động trong công việc. Không những thế, tiền lương còn là chi phí đầu vào bắt buộc của các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, do đó tiền lương có ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp tới kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp thông qua việc tạo động lực, khuyến khích người lao động làm việc đạt năng suất cao hơn. Trong tất cả mọi hình thái kinh tế xã hội, con người luôn đóng vai trò trung tâm chi phối quyết định mọi quá trình sản xuất kinh doanh.
Để sản xuất ra của cải vật chất, con người phải hao phí sức lao động. Để có thể tái sản xuất và duy trì sức lao động đó, người lao động sẽ nhận được những khoản bù đắp được biểu hiện dưới dạng tiền lương. Tiền lương chính là biểu hiện bằng tiền của giá trị sức lao động mà người lao động được sử dụng để bù đắp hao phí lao động của mình trong quá trình sản xuất nhằm tái sản xuất sức lao động. Như vậy bản chất của tiền lương chính là giá cả sức lao động, được xác định dựa trên cơ sở giá trị của sức lao động đã hao phí để sản xuất ra của cải vật chất, được người lao động và người sử dụng lao động thoả thuận với nhau.
Sinh viên Lê Thị Thanh Huyền Lớp K17KTD Khóa luận tốt nghiệp 5 Học viện Ngân hàng 1. Các nhân tố ảnh hưởng đến tiền lương Tiền lương là giá cả của sức lao động mà các doanh nghiệp trả cho người lao động. Đối với các doanh nghiệp thì tiền lương là một khoản chi phí trong chi phí sản xuất kinh doanh, để kinh doanh có hiệu quả thì họ phải tối thiểu hóa chi phí này. Đồng thời, các doanh nghiệp phải sử dụng tiền lương như một đòn bẩy kinh tế để khai thác tối đa nguồn lực con người.
Đối với người lao động thì tiền lương là nguồn thu nhập chủ yếu nên họ chỉ tận tâm làm việc khi họ được trả công xứng đáng. Đối với xã hội thì tiền lương là căn cứ để đóng thuế thu nhập, trên cơ sở đó mà phân phối lại thu nhập của xã hội. Ngược lại có rất nhiều nhân tố tác động làm ảnh hưởng đến tiền lương của người lao động. Có thể chia các yếu tố ảnh hưởng đến tiền lương làm 5 nhóm như sau: - Nhóm 1: Các yếu tố thuộc về bản thân công việc Công việc là yếu tố quyết định và ảnh hưởng tới lương.
Hầu hết các công ty đều phải chú ý đến giá trị thực của từng công việc cụ thể. Có nhiều phương pháp đánh giá công việc, nhưng sử dụng các công cụ như bản mô tả công việc, phân tích công việc để đánh giá công việc là cách làm khoa học và hiệu quả. + Sự phức tạp của công việc: Các công việc càng phức tạp, đòi hỏi trình độ và kỹ năng càng cao đòi hỏi phải trả lương càng cao. Thông thường các công việc phức tạp gắn liền với những yêu cầu về đào tạo, kinh nghiệm và như vậy sẽ ảnh hưởng đến mức lương.
Sự phức tạp của công việc phản ánh mức độ khó khăn và những yêu cầu cần thiết để thực hiện công việc. Sự phức tạp đó được phản ánh qua các khía cạnh: yêu cầu về trình độ học vấn và đào tạo của người làm, yêu cầu các kỹ năng cần thiết để hoàn thành công việc, các phẩm chất cá nhân cần có, trách nhiệm đối với công việc, tầm quan trọng của công việc. + Mức hấp dẫn của công việc: công việc có sức hấp dẫn cao thu hút được nhiều lao động. Khi đó doanh nghiệp sẽ không bị nhiều sức ép tăng lương.
Ngược lại với công việc kém hấp dẫn để thu hút được lao động doanh nghiệp phải có biện pháp đặt mức lương cao hơn. + Tầm quan trọng của công việc: Phản ánh giá trị của công việc, các công việc có tầm quan trọng cao sẽ có ảnh hưởng mạnh mẽ đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, do vậy người làm công việc này đòi hỏi có mức lương cao hơn và ngược lại. + Điều kiện để thực hiện công việc: Các điều kiện làm việc khó khăn nguy hiểm đương nhiên sẽ được hưởng mức lương cao hơn so với điều kiện bình thường. Sự phân biệt điều kiện làm việc nhằm để bù đắp những hao tổn sức lực và tinh thần cho người lao động cũng như động viên họ kiên trì, gắn bó với công việc.
Sinh viên Lê Thị Thanh Huyền Lớp K17KTD Khóa luận tốt nghiệp 6 Học viện Ngân hàng - Nhóm 2: Các yếu tố thuộc về bản thân nhân viên + Trình độ lành nghề của người lao động: Với những lao động có trình độ cao thì sẽ có được thu nhập cao hơn so với lao động có trình độ thấp hơn bởi để có được trình độ đó người lao động phải bỏ ra một khoản chi phí tương đối cho việc đào tạo đó. Những lao động càng lành nghề thường được trả mức lương cao hơn những lao động với tay nghề còn non kém, chưa có kinh nghiệm. Điều này được thể hiện rõ ở cả cách trả lương theo thời gian hay trả lương theo sản phẩm. + Kinh nghiệm của bản thân người lao động: Kinh nghiệm được coi như một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến lương thưởng của cá nhân.
Hầu hết các cơ quan, tổ chức đều dựa vào yếu tố này để tuyển chọn và trả lương. Khi tuyển dụng những người lao động có kinh nghiệm sẽ giúp các doanh nghiệp tiết kiệm được chi phí đào tạo ban đầu, ngoài ra với các kinh nghiệm sẵn có người lao động sẽ nhanh chóng hòa nhập được với công việc, từ đó góp phần tạo ra giá trị cho doanh nghiệp nhanh chóng. + Mức hoàn thành công việc: Để đảm bảo tính công bằng trong chính sách tiền lương, ngoài việc trả lương theo năng lực, kinh nghiệm thì cần thiết phải trả lương theo mức độ hoàn thành công việc. Thu nhập tiền lương của mỗi người còn phụ thuộc vào mức hoàn thành công việc của họ.
Cho dù năng lực là như nhau nếu mức độ hoàn thành công việc là khác nhau thì tiền lương phải khác nhau. + Thâm niên công tác: Ngày nay, trong một số đơn vị, tổ chức, yếu tố thâm niên cũng là một trong các yếu tố ảnh hưởng đến tiền lương của người lao động. Ngoài ra, đây cũng là một yếu tố giúp cho sự đề bạt, thăng tiến trong công việc. + Sự trung thành: Những người trung thành với tổ chức là những người gắn bó làm việc lâu dài với tổ chức.
Trả lương cho sự trung thành sẽ khuyến khích nhân viên tận tụy và tận tâm vì sự phát triển của tổ chức. + Tiềm năng của nhân viên: Những người có tiềm năng là những người chưa có khả năng thực hiện những công việc khó khăn ngay, nhưng trong tương lai họ có tiềm năng thực hiện được những việc đó. Trả lương cho những tiềm năng được coi như đầu tư cho tương lai giúp cho việc giữ chân và phát triển tài năng cho tiềm năng của tương lai. Có thể có những người trẻ tuổi được trả lương cao bởi vì họ có tiềm năng trở thành những nhà quản trị cấp cao trong tương lai.
- Nhóm 3: Các yếu tố thuộc về bản thân doanh nghiệp + Xác định đơn giá và quỹ tiền lương của doanh nghiệp: Xác định doanh nghiệp cần phải chi bao nhiêu cho tiền lương và tỷ lệ trên doanh thu là bao nhiêu và đó chính là đơn giá tiền lương trong năm. Đơn giá này sẽ là cơ sở để xác định lương Sinh viên Lê Thị Thanh Huyền Lớp K17KTD Khóa luận tốt nghiệp 7 Học viện Ngân hàng cơ bản cho các nhóm chức danh, căn cứ để tính lương khoán trên doanh thu hay đơn vị sản phẩm. + Phản ánh giá trị công việc: Khi xác định mức lương cho một người, phải xem xét giá trị công việc người đó mang lại cho doanh nghiệp. + Căn cứ vào kết quả làm việc: Việc tăng lương và chia tiền thưởng phải dựa trên kết quả làm việc.
Cần phải có một hệ thống đánh giá kết quả làm việc hoàn chỉnh để tạo động lực cho những nhân viên có kết quả làm việc cao. + Chính sách tiền lương của công ty: Tiền lương của người lao động còn phụ thuộc vào chính sách tiền lương của công ty. Những công ty có chính sách trả lương cao sẽ đi kèm với những trách nhiệm và nghĩa vụ nhất định của người lao động cần đáp ứng và ngược lại. + Khả năng tài chính của công ty: Tiền lương của người lao động cũng phụ thuộc vào khả năng tài chính của công ty, nếu công ty có tiềm lực, tình hình tài chính và kết quả kinh doanh tốt thì mức lương trả cho người lao động cũng thường cao hơn những công ty có tiềm lực tài chính kém, tình hình sản xuất kinh doanh không thuận lợi.
+ Cơ cấu tổ chức hợp lí hay bất hợp lí cũng ảnh hưởng ít nhiều đến tiền lương.