Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu Chương 2: Lý thuyết chung về kế toán quản trị chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp 7 Chương 3: Thực trạng kế toán quản trị chi phí sản xuất tại Công ty cổ phần đầu tư phát triển xây dựng và thương mại Tuấn Minh Chương 4: Một số giải pháp nhằm hoàn thiện kế toán quản trị chi phí sản xuất tại Công ty cổ phần đầu tư phát triển xây dựng và thương mại Tuấn Minh 8 CHƯƠNG 2 LÝ THUYẾT CHUNG VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ SẢN XUẤT TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 2. Bản chất, vai trò chức năng của kế toán quản trị chi phí sản xuất 2. Bản chất của kế toán quản trị chi phí sản xuất Một doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển thì yếu tố quan trọng là sử dụng các nguồn lực hiệu quả và kiểm soát tốt chi phí. Chính vì vậy, thông tin chi phí đối với hoạt động quản trị có vai trò lớn phục vụ cho nhà quản trị thực hiện các chức năng lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm soát và ra quyết định.
Kế toán quản trị cung cấp thông tin chủ yếu cho các nhà quản trị để đưa ra các quyết định kinh doanh, quyết định đầu tư, quyết định sử dụng các nguồn lực, các quyết định quản trị khác trong doanh nghiệp. Kế toán quản trị được nghiên cứu từ nhiều góc độ và quan điểm khác nhau: Theo Luật Kế toán Việt Nam (2015) định nghĩa: “Kế toán quản trị là việc thu thập, xử lý, phân tích và cung cấp thông tin kinh tế, tài chính theo yêu cầu quản trị và quyết định kinh tế, tài chính trong nội bộ đơn vị kế toán” [29, điều 4]. Theo quan điểm này kế toán quản trị được khái quát các bước công việc cụ thể đồng thời là công cụ cung cấp thông tin cho các nhà quản trị nhằm đưa ra các quyết định điều hành nội bộ các hoạt động kinh doanh. Chi phí là một trong những yếu tố trung tâm của công tác quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Khái niệm chi phí được định nghĩa tương đối rõ ràng trong chuẩn mực kế toán Việt Nam số 01 (VAS 01) “ Chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc làm phát sinh các khoản nợ dẫn đến giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm các khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu” Định nghĩa khác “ Chi phí 9 bao gồm các chi phí sản xuất kinh doanh phát sinh trong hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp và các chi phí khác” .Một doanh nghiệp hoạt động phải chi nhiều khoản chi phí khác nhau trong suốt quá trình hoạt động kinh doanh và chi phí có ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của doanh nghiệp. Do đó vấn đề đặt ra là làm sao có thể kiểm soát được tất cả các khoản chi phí. Kế toán quản trị chi phí là công cụ hữu hiệu đáp ứng nhu cầu thông tin chi phí cho các nhà quản trị để đưa ra quyết định kinh doanh, cơ sở cho kiểm soát, sử dụng chi phí của đơn vị một cách có hiệu quả. Cũng có rất nhiều quan điểm đưa ra về kế toán quản trị chi phí : Dưới góc độ kế toán quản trị, bộ phận kế toán quản trị chi phí có chức năng đo lường, phân tích về tình hình chi phí và khả năng sinh lời của các sản phẩm, dịch vụ, các hoạt động và các bộ phận của tổ chức nhằm nâng cao hiệu quả và hiệu năng của quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh.
Xét trên góc độ kế toán tài chính thì bộ phận kế toán quản trị chi phí có chức năng tính toán, đo lường chi phí phát sinh trong doanh nghiệp theo đúng các nguyên tắc kế toán để cung cấp thông tin về chi phí sản xuất sản phẩm, giá vốn hàng bán, và các chi phí hoạt động trên báo cáo kết quả kinh doanh, liên quan đến giá trị hàng tồn kho trên bảng cân đối kế toán. Vậy kế toán quản trị chi phí vừa có trong kế toán tài chính vừa có trong kế toán quản trị. Về bản chất kế toán quản trị chi phí là một bộ phận của kế toán quản trị. Kế toán quản trị chi phí cung cấp những thông tin về chi phí trong phạm vi yêu cầu quản lý nội bộ của doanh nghiệp.
Mục đích của kế toán quản trị chi phí là cung cấp thông tin cho nhu cầu quản trị doanh nghiệp. Kế toán quản trị chi phí phục vụ chủ yếu cho việc quản trị chi phí, ra quyết định quản trị. Kế toán quản trị chi phí không chỉ thu nhận, xử lý và cung cấp thông tin về các nghiệp vụ kinh tế tài chính thực sự phát sinh và hoàn thành mà còn 10 cung cấp các thông tin phục vụ cho việc ra các quyết định tương lai trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Có thể nói : “Kế toán quản trị chi phí là một nội dung chủ yếu của kế toán quản trị cung cấp thông tin hữu ích về chi phí cho nhà quản trị doanh nghiệp, để có thể nhận biết, đánh giá và quản lý tốt chi phí, từ đó có những quyết định, biện pháp đúng đắn tiết kiệm chi phí tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp.” Theo quan điểm của tác giả: Bản chất kế toán quản trị chi phí sản xuất là một bộ phận của kế toán quản trị chi phí nhằm cung cấp thông tin chi tiết về chi phí sản xuất kịp thời, phù hợp, cần thiết cho các hoạt động quản trị doanh nghiệp nhằm giúp nhà quản trị doanh nghiệp thực hiện chức năng quản trị.
Từ đó, các nhà quản trị đưa ra các quyết định quan trọng của họ nhằm tăng lợi nhuận cho doanh nghiệp. Vai trò, chức năng của kế toán quản trị chi phí sản xuất Vai trò của kế toán quản trị chi phí sản xuất trong việc thực hiện chức năng quản lý được thể hiện trong việc lập kế hoạch, kiểm soát quá trình kinh doanh, đánh giá các hoạt động, đưa ra các quyết định quản lý từ đó dự đoán những ảnh hưởng đó tới mục tiêu kinh doanh (Phụ lục 02) Để thực hiện vai trò của mình, kế toán quản trị chi phí sản xuất tiến hành lập dự toán chi phí để trợ giúp các nhà quản trị doanh nghiệp thực hiên chức năng lập kế hoạch. Ngoài ra trong quá trình thực hiện các mục tiêu mà kế hoạch đã đề ra, kế toán quản trị chi phí sản xuất đã cung cấp thông tin cho việc quản lý đến từng công việc cụ thể. Kế toán quản trị chi phí sản xuất còn được coi là công cụ để đánh giá quá trình thực hiện mục tiêu kế hoạch – thông qua việc phân tích các chi phí, từ đó có những quyết định hợp lý để hoạt động sản xuất kinh doanh ngày càng hiêu quả.
Có thể nói kế toán quản trị chi phí sản xuất đóng vai trò kiểm soát toàn bộ các khâu của hoạt động kinh doanh 11 một cách cụ thể, chi tiết và thường xuyên. Ngoài ra trong một số tình huống đặc biệt, các thông tin về chi phí đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc xác định giá bán sản phẩm, nhất là trong các trường hợp sản xuất theo yêu cầu của khách hàng mà chưa có giá trên thị trường. Theo xu hướng hiện nay, hoạt động của các doanh nghiệp ngày một đa dạng hơn, mang tính cạnh tranh gay gắt, sức ép của việc giảm chi phí, giảm giá thành sản phẩm ngày một đòi hỏi nhiều hơn nên nhu cầu thông tin nhất là những thông tin về kế toán quản trị chi phí sản xuất phục vụ cho việc ra quyết định của nhà quản trị ngày một nhiều hơn, nhanh hơn chính xác hơn. Chính vì thế vai trò của kế toán quản trị nói chung và của kế toán quản trị chi phí sản xuất nói riêng lại càng được khẳng định và kế toán quản trị chi phí thực sự cần thiết đối với các doanh nghiệp Việt Nam.
Đặc điểm hoạt động xây lắp ảnh hưởng đến kế toán quản trị chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp Các ngành nghề sản xuất khác nhau sẽ tạo ra những sản phẩm mang đặc điểm khác nhau. So với các ngành sản xuất khác, các doanh nghiệp xây lắp có những đặc điểm về kinh tế - kỹ thuật riêng biệt, xuất phát từ đặc điểm của sản phẩm xây lắp và quá trình tạo ra sản phẩm của nghành xây dựng cơ bản, tạo nên đặc trưng của doanh nghiệp xây lắp: Ø Sản phẩm xây lắp là những công trình xây dựng, vật kiến trúc… có quy mô lớn, kết cấu phức tạp mang tính riêng lẻ, thời gian sản xuất sản phẩm xây lắp lâu dài. Mỗi sản phẩm xây lắp đều có yêu cầu về tổ chức quản lý, tổ chức thi công và các biện pháp thi công phù hợp với đặc điểm của từng công trình, hạng mục công trình. Do đó, chi phí bỏ ra để sản xuất thi công công trình, hạng mục công trình sẽ hoàn toàn khác nhau, việc hạch toán chi phí sản xuất, tính giá thành và xác định kết quả thi công xây lắp cũng được tính cho từng sản phẩm xây lắp riêng biệt.
12 Ø Sản phẩm xây lắp được thực hiện theo đơn đặt hàng của khách hàng thông qua các hợp đồng xây dựng được ký kết hay các dự án được trúng thầu nên ít phát sinh chi phí trong quá trình lưu thông. Mỗi công trình, hạng mục công trình thường yêu cầu phải có thiết kế, kết cấu, hình thức, địa điểm xây dựng và dự toán riêng. Đặc điểm này cho thấy mỗi sản phẩm xây lắp đòi hỏi tố chức thi công và các chi phí phát sinh có liên quan cũng khác nhau. Nên việc tổ chức quản lý và hạch toán sản phẩm xây lắp phải lập dự toán (dự toán thiết kế, dự toán thi công) và nó ảnh hưởng đến việc xác định đối tượng chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp lựa chọn cho từng công trình, hạng mục công trình và đối tượng tính giá thành cũng là từng công trình, hang mục công trình.
Do đó việc xác định chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp thường lựa chọn là xác định chi phí sản xuất theo phương pháp truyền thống, hạch toán chi phí theo đơn đặt hàng. Ø Sản phẩm xây lắp có giá trị lớn, khối lượng công trình lớn, thời gian thi công tương đối dài có những công trình kéo dài nhiều năm đối với những công trình lớn.