CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Sự cần thiết của kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp xây lắp 1. Đặc điểm của ngành xây dựng cơ bản và sản phẩm xây lắp ảnh hưởng tới kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong các doanh nghiệp xây lắp: 1.Đặc điểm của ngành xây dựng cơ bản Xây dựng cơ bản là một ngành quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Xây dựng cơ bản là ngành sản xuất vật chất quan trọng mang tính chất công nghiệp, tạo nên cơ sở vật chất kĩ thuật cho nền kinh tế.
Nguồn đầu tư cho lĩnh vực xây dựng cơ bản chiếm bộ phận lớn của thu nhập quốc dân, của quỹ tích lũy cùng với vốn đầu tư của nước ngoài. Xây dựng cơ bản góp phần giúp xây dựng đất nước phát triển theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, không có một ngành nào trong nền kinh tế quốc dân có thể phát triển nếu không có xây dựng cơ bản. Phát huy vị trí vai trò của ngành xây dựng trong nền kinh tế quốc dân thì các doanh nghiệp sử dụng các biện pháp hạch toán kinh tế để tăng cường công tác quản lý hoạt động sản xuất của các doanh nghiệp. Tuy nhiên, công tác hạch toán kinh tế chịu tác động rất lớn bởi đặc điểm của sản phẩm xây lắp và quá trình tạo ra sản phẩm của ngành.
Đặc điểm của sản phẩm xây lắp Sản phẩm xây lắp là các công trình, vật kiến trúc có quy mô lớn, kết cấu phức tạp và mang tính đơn chiếc được xây lắp theo thiết kế kỹ thuật và có thiết kế riêng. Do việc tổ chức sản xuất kéo dài, phức tạp của sản phẩm xây lắp nên để đảm bảo chất lượng công trình và thời gian thi công như trong hợp đồng, đòi hỏi việc tổ chức quản lý hạch toán nhất thiết phải có phương án thiết kế tổ chức thi công. Sản phẩm xây lắp là sản phẩm của công nghệ xây dựng và được gắn liền với một địa điểm nhất định, nơi sản xuất cũng là nơi tiêu thụ sản phẩm. Các 3 đơn vị xây lắp phải di chuyển vật tư, lao động theo vị trí đặt công trình, vị trí các công trình thường rải rác khắp nơi và cách xa trụ sở Công ty.
Do đó gây khó khăn cho công tác kế toán xây lắp vì có khoảng cách lớn giữa nơi trực tiếp phát sinh chi phí và nơi hạch toán chi phí. Sản phẩm xây dựng được sản xuất ngoài trời nên chịu ảnh hưởng của thời tiết, thiên nhiên, môi trường, văn hóa xã hôi nơi thi công xây lắp công trình. Do đó chất lượng công trình dễ bị ảnh hưởng, vật tư hao hụt, mất mát, làm tổng chi phí tăng lên, nếu không quản lý tốt dễ gây thất thoát vốn, không thu được lợi nhuận. Quá trình thi công thường chia thành nhiều giai đoạn, mỗi giai đoạn thi công gồm nhiều giai đoạn khác nhau.
Do đó, sản phẩm xây lắp nhất thiết phải được thiết kế và lập dự toán riêng nhằm mục đích theo dõi quá trình thi công và quản lý chi phí chặt chẽ. Do những đặc điểm như trên nên công tác tập hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm xây lắp cũng cần có những đặc điểm riêng cần phải chú ý để có thể thực hiện tốt việc tiết kiệm chi phí, hạ giá thành, nâng cao khả năng cạnh tranh. Vai trò, nhiệm vụ của kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm 1.1- Vai trò của kế toán: Chi phí và giá thành sản phẩm là các chỉ tiêu quan trọng trong hệ thống các chỉ tiêu kinh tế phục vụ cho công tác quản lý doanh nghiệp. Tổ chức kế toán chi phí, tính giá thành sản phẩm một cách khoa học, hợp lý và đúng đắn có ý nghĩa rất lớn trong công tác quản lý chi phí phát sinh ở doanh nghiệp, góp phần tăng cường quản lý và sử dụng tài sản, lao động, tiền vốn một cách tiết kiệm, có hiệu quả.
Từ đó, tạo điều kiện để tiết kiệm chi phí, hạ giá thành sản phẩm. Đó là một trong những điều kiện quan trọng tạo ưu thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. Hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm đóng một vai trò rất quan trọng, nó đảm bảo cung cấp kịp thời thông tin về chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm cho nhà quản trị, giúp nhà quản trị biết được chi phí sản xuất và 4 giá thành sản phẩm thực tế của từng công trình, hạng mục công trình để phân tích đánh giá tình hình thực hiện các định mức dự toán chi phí, tình hình thực hiện kế hoạch giá thành sản phẩm từ đó đề ra các biện pháp hữu hiệu kịp thời đảm bảo cho hoạt động sản xuất kinh doanh đạt hiệu quả cao. Ngoài ra đối với công tác quản lý vĩ mô của Nhà nước, kế toán chi phí và tính giá thành sản phẩm các công trình xây dựng cũng giúp cho các cơ quan chức năng của Nhà nước có cái nhìn tổng thể về hoạt động đầu tư và xây lắp, kiến thiết xã hội, giúp các cơ quan ban ngành có thể tiến hành phân tích đánh giá và đưa ra các biện pháp quản lý nguồn vốn đầu tư của Nhà nước một cách hiệu quả.2 Nhiệm vụ của kế toán Kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm xây lắp cần phải thực hiện tốt các nhiệm vụ sau: Xác định đối tượng kế toán chi phí, đối tượng tính giá thành sản phẩm khoa học phù hợp với tình hình thực tế của doanh nghiệp.
Ghi chép, tính toán, phản ánh đầy đủ chi phí giá thành sản phẩm của hoạt động xây lắp, xác định hiệu quả từng phần và hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Tổ chức tập hợp chi phí và phân bổ từng loại chi phí theo đúng đối tượng tập hợp chi phí sản xuất đã xác định bằng phương pháp đã chọn, cung cấp kịp thời các thông tin, số liệu tổng hợp về các khoản chi phí sản xuất và yếu tố chi phí quyết định, xác định đúng đắn chi phí phân bổ cho các sản phẩm dở dang cuối kỳ. Vận dụng phương pháp tính giá thành thích hợp để tính giá thành sản phẩm xây lắp theo đúng các khoản mục quy định và đúng kỳ tính giá thành. Định kỳ cung cấp báo cáo về chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm cho lãnh đạo doanh nghiệp tiến hành phân tích các định mức chi phí, dự toán tình hình thực hiện kế hoạch giá thành và kế hoạch hạ giá thành sản phẩm, phát hiện kịp thời khả năng tiềm tàng, đề xuất các biện pháp thích hợp để để phấn đấu không ngừng tiết kiệm chi phí, hạ giá thành sản phẩm.
Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm xây lắp 1. Khái niệm, đặc điểm của chi phí sản xuất Khái niệm: CPSX của doanh nghiệp là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí cần thiết khác mà doanh nghiệp đã bỏ ra để tạo ra một giá trị sử dụng nào đó cũng như để thực hiện giá trị sử dụng này, tính cho một thời kì nhất định. Chi phí được xác định là tổng các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu. Tuy nhiên, không phải mọi khoản doanh nghiệp chi ra đều được tính là chi phí sản xuất.
Để xác định một khoản doanh nghiệp bỏ ra có được tính là chi phí sản xuất ta cần xác định xem chi phí bỏ ra đó có tạo nên một giá trị sử dụng hay không? 1. Khái niệm, đặc điểm giá thành sản phẩm xây lắp Giá thành sản phẩm xây lắp là biểu hiện bằng tiền toàn bộ hao phí về lao động sống và lao động vật hóa phát sinh trong quá trình sản xuất có liên quan tới khối lượng xây lắp đã hoàn thành. Giá thành sản xuất sản phẩm là một phạm trù của sản xuất hàng hóa, phản ánh lượng giá trị của những hao phí lao động sống và lao động vật hóa đã thực sự chi ra cho sản xuất. Những chi phí đưa vào giá thành sản phẩm phải phản ánh được giá trị thực của các tư liệu sản xuất tiêu dùng cho sản xuất và các khoản chi tiêu khác có liên quan tới việc bù đắp giản đơn hao phí lao động sống.
Chỉ tiêu giá thành nếu được xác định một cách chính xác, trung thực có thể giúp cho các doanh nghiệp cũng như nhà nước có cơ sở để xem xét, đánh giá thực trạng hoạt động sản xuất kinh doanh, từ đó đưa ra những biện pháp, đường lối thích hợp cho từng giai đoạn cụ thể. Mối quan hệ giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm Về bản chất thì CPSX và giá thành sản phẩm là biểu hiện hai mặt của quá trình sản xuất kinh doanh. Chúng có quan hệ chặt chẽ với nhau vì cùng là biểu hiện bằng tiền về những hao phí về lao động sống, lao động vật hóa mà doanh nghiệp đã bỏ ra nhưng khác nhau về lượng. 6 Khi nói đến CPSX là giới hạn cho chúng ta trong một thời kỳ nhất định, không phân biệt cho loại sản phẩm nào, đã hoàn thành chưa.
CPSX trong kỳ không chỉ liên quan đến sản phẩm đã hoàn thành mà còn liên quan đến sản phẩm làm dở, sản phẩm hỏng. Tại thời điểm tính giá thành có thể có một lượng sản phẩm chưa hoàn thành chứa đựng một lượng chi phí cho nó, đó là CPSX dở dang cuối kỳ. Ở thời điểm đầu kỳ cũng có một lượng sản phẩm chưa hoàn thành kỳ trước chuyển sang tiếp tục sản xuất trong kỳ này cũng chứa đựng chi phí trong nó, nhưng chưa được tính vào giá thành trong kỳ, đó là CPSX dở dang đầu kỳ. Khi nói đến giá thành sản phẩm là nói đến một lượng CPSX nhất định, tính cho một đại lượng hoàn thành nhất định.
Gía thành sản phẩm hoàn thành trong kỳ bao gồm một phần chi phí sản xuất kỳ trước chuyển sang và một phần chi phí sản xuất ở kỳ này. Chi phí sản Giá thành Chi phí sản xuất Chi phí sản xuất = + - xuất dở dang sản xuất dở dang đầu kỳ phát sinh trong kỳ cuối kỳ Như vậy, CPSX và giá thành sản phẩm có sự khác nhau về lượng.