CHƯƠNG I CÁC VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM 1. Đặc điểm tổ chức sản xuất của ngành sản xuất công nghiệp Trong doanh nghiệp sản xuất công nghiệp để tính được giá thành của sản phẩm kết quả xác định được đối tượng tập hợp chi phí sản xuất và đối tượng tính giá thành. Mà muốn xác định được hai đối tượng trên thì kế toán cần phải nghiên cứu loại hình sản xuất của từng doanh nghiệp. Cụ thể phải nghiên cứu đặc điểm và quy trình công nghệ kỹ thuật, đặc điểm tổ chức sản xuất, đặc điểm của sản phẩm sản xuất.
Sau đó căn cứ vào phương pháp tính giá thành để vận dụng vào cho phù hợp với loại hình doanh nghiệp. Như vậy nghiên cứu loại hình sản xuất của doanh nghiệp công nghệ sẽ giúp ta thấy rõ được đặc điểm tổ chức sản xuất của ngành sản xuất công nghiệp. Để nghiên cứu các loại hình sản xuất công nghiệp cần phải tiến hành phân loại sản xuất công nghiệp theo những tiêu thức khác nhau. * Tiêu thức thứ nhất: Phân loại theo loại hình công nghệ sản xuất Theo tiêu thức này các doanh nghiệp công nghiệp được phân chia thành công nghiệp khai thác và công nghiệp chế biến.
- Công nghiệp khai thác: Bao gồm các doanh nghiệp mà đối tượng lao động là tài nguyên thiên nhiên đó là của cải của tự nhiên như doanh nghiệp khai thác dầu, sắtk, cát, đá, sỏi, sản phẩm của ngành khai thác là nguyên liệu. - Công nghiệp chế biến: Bao gồm các doanh nghiệp mà đối tượng lao động là sản phẩm của ngành công ngiệp khai thác, ngành nông lâm, ngư nghiệp hay của các doanh nghiệp khác như: Doanh nghiệp luyện kim có đối tượng lao động là quặng sắt, quặng đồng… (là sản phẩm của ngành công nghiệp khai thác) hoặc doanh nghiệp dệt có đối tượng lao động là bông nguyên sinh (là sản phẩm nông nghiệp)… Phan Ngọc Thuý - Lớp A15 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Báo Cáo Thực tập tốt nghiệp * Tiêu thức thứ hai: Phân loại theo tính chất quy trình công nghệ - Doanh nghiệp sản xuất công nghiệp được chia thành: Doanh nghiệp công nghiệp có quy trình công nghệ kỹ thuật sản xuất đơn giản và doanh nghiệp công nghiệp có quy trình kỹ thuật phức tạp. - Doanh nghiệp công nghiệp có quy trình công nghệ kỹ thuật sản xuất đơn giản: là doanh nghiệp có quy trình công nghệ kỹ thuật sản xuất sản phẩm không thể gián đoạn về mặt kỹ thuật. Doanh nghiệp thuộc loại hình này thường sản xuất ít mặt hàng, sản phẩm sản xuất thường chỉ có mọt hai hoặc ba loại với khối lượng khá nhiều như: doanh nghiệp khai thác… - Doanh nghiệp công nghiệp có quy trình công nghệ kỹ thuật sản xuất phức tạp: là doanh nghiệp có quy trình công nghệ kỹ thuật sản xuất sản phẩm gồm nhiều giai đoạn có thể gián đoạn về mặt kỹ thuật, các bộ phận sản xuất có thể bố trí tách rời nhau, tương đối độc lập với nhau, sản phẩm sản xuất ra trong doanh nghiệp có thể chỉ có một loại cũng có thể có nhiều loại khác nhau.
* Tiêu thức thứ ba: Phân loại theo phương pháp sản xuất sản phẩm - Phương pháp sản xuất sản phẩm của ngành công nghiệp chế biến được chia thành phương pháp chế biến kiểu liên tục và phương pháp chế biến song song. - Phương pháp chế biến kiểu liên tục: bao gồm các doanh nghiệp mà thành phẩm (sản phẩm hoàn thành ở khâu cuối cùng) hình thành trải qua một vài giai đoạn chế biến liên tục sản phẩm của giai đoạn trước là đối tượng chế biến của giai đoạn sau, như công nghệ may có thể gồm các khâu nhưu cắt - may - là - tẩy- hấp - bao bì đóng gói sản phẩm). - Phương pháp chế biến kiểu song song: Bao gồm doanh nghiệp mà thành phẩm được hình thành bằng cách lắp ráp các chi tiết, bộ phận đã được sản xuất ra từ các bộ phận sản xuất khác trong doanh nghiệp như sản xuất xe đạp, xe máy… Phan Ngọc Thuý - Lớp A15 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Báo Cáo Thực tập tốt nghiệp * Tiêu thức thứ tư: Phân loại theo định kỳ sản xuất và sự lặp lại của sản phẩm sản xuất ra. Doanh nghiệp công nghiệp được chia thành các loại hình sản xuất, nhiều sản xuất có khối lượng lớn.
Trong các doanh nghiệp này danh mục loại sản phẩm sản xuất ra thường chỉ là một hay hai loại, doanh nghiệp sử dụng loại thiết bị chuyên dùng như doanh nghiệp khai thác, doanh nghiệp điện… - Sản xuất hàng loạt: Bao gồm các doanh nghiệp mà sản phẩm sản xuất ra theo từng lo, có thể định kỳ sản xuất lặp lại nhưng cũng có thể không lặp lại doanh nghiệp chuyển sang sản xuất hàng loạt theo mẫu mã mới. Doanh nghiệp công nghiệp sản xuất hàng loạt được chia thành 2 loại theo khối lượng sản phẩm sản xuất ra theo từng loạt lớn hoặc nhỏ. + Sản xuất hàng loạt nhỏ gồm các doanh nghiệp mà sản phẩm đã sản xuất theo từng lô với khối lượng không nhiều, danh mục loại sản phẩm sản xuất khá phong phú như: các doanh nghiệp chế tạo máy móc, thiết bị sản xuất… - Sản xuất đơn chiếc: Bao gồm các doanh nghiệp mà sản phẩm được sản xuất ra theo từng lô với khối lượng không nhiều, danh mục loại sản phẩm sản xuất khá phong phú như: các doanh nghiệp chế tạo máy móc, thiết bị sản xuất… - Sản xuất đơn chiếc: Bao gồm các doanh nghiệp sản xuất ra từng loại sản phẩm riêng biệt theo từng đơn đặt hàng của khách hàng, những loại sản phẩm của các đơn đặt hàng hoàn toàn không được sản xuất lặp lại hoặc có được sản xuất lặp lại thì cũng chưa rõ sẽ được tiến hành sản xuất trong thời gian nào. Trong các sản phẩm công nghiệp sản xuất đơn chiếc, danh mục sản xuất sản xuất ra rất rộng, thiết bị sản xuất thường được sử dụng là loại thiết bị tổng hợp: Doanh nghiệp đóng tàu, máy bay… 1.
Khái niệm chi phí sản xuất và các cách phân loại chi phí sản xuất chủ yếu 1. Khái niệm chi phí sản xuất Phan Ngọc Thuý - Lớp A15 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Báo Cáo Thực tập tốt nghiệp Theo các nhà nghiên cứu kinh tế thế giới: "Mọi hoạt động của con người mà tạo ra thu nhập là hoạt động sản xuất, nền sản xuất của một quốc gia bao gồm các ngành sản xuất ra sản phẩm vật chất và các ngành sản xuất sản phẩm dịch vụ. Trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp phải sử dụng và khai thác nguồn lao động, vật tư, tài sản, tiền vốn đủ để thực hiện việc sản xuất chế tạo sản phẩm, cung cấp dịch vụ. Trong quá trình đó doanh nghiệp phải bỏ ra các hao phí về lao động sống và lao động vật hoá cho kinh doanh của mình, chi phí bỏ ra cho hoạt động sản xuất kinh doanh được gọi là chi phí sản xuất.
Tóm lại chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống, lao động vật hoá và các chi phí cần tiết khác mà doanh nghiệp chỉ ra để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh trong một thời kỳ. Kết quả của quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh là doanh nghiệp sản xuất hoàn thành sản xuất sản phẩm. Cung cấp dịch vụ cho khách hàng, đáp ứng nhu cầu của sản xuất, tiêu dùng xã hội. Phân loại chi phí sản xuất Trong doanh nghiệp chi phí sản xuất bao gồm nhiều loại có tính chất kinh tế, mục đích sử dụng, công cụ trong quá trình sản xuất… khác nhau.
Để phục vụ cho công tác quản lý chi phí sản xuất phục vụ cho công tác tính giá thành sản phẩm, kế toán cần phải phân loại chi phí sản xuất. Phân loại chi phí sản xuất theo nội dung, tính chất kinh tế của chi phí (phân loại chi phí sản xuất theo yếu tố chi phí). - Căn cứ vào nội dung, tính chất kinh tế ban đầu của chi phí sản xuất để sắp xếp các chi phí phát sinh có cùng nội dung tính chất kinh tế ban đầu và một yếu tố chi phí, không phân biệt công dụng kinh tế của chi phí đã phát sinh. Căn cứ vào tiêu thức trên, chi phí sản xuất được phân chia thành các yếu tố chi phí cơ bản sau: Phan Ngọc Thuý - Lớp A15 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Báo Cáo Thực tập tốt nghiệp - Chi phí nguyên liệu, vật liệu: Bao gồm toàn bộ giá trị của các loại nguyên liệu, vật liệu chính, vật liệu phụ, nhiên liệu phụ tùng thay thế, công cụ dụng cụ xuất dùng cho sản xuất trong kỳ báo cáo.
- Chi phí nhân công: Bao gồm toàn bộ chi phí trả cho người lao động (thường xuyên hay tạm thời về tiền lương (tiền công các khoản phụ cấp, trợ cấp có tính chất lương, tiền ăn giữa ca và các khoản trích theo lương, kinh phí công đoàn, BHYT, BHXH trong kì báo cáo. - Chi phí khấu hao tài sản cố định: bao gồm chi phí khấu hao toàn bộ tài sản cố định của doanh nghiệp dùng trong sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong kỳ báo cáo như: điện, nước, điện thoại, vệ sinh và các dịch vụ khác. - Chi phí khác bằng tiền: bao gồm các chi phí sản xuất kinh doanh chưa được phản ánh ở các chỉ tiêu trên, đã chi bằng tiền trong kỳ báo cáo như: tiếp khách, hội họp, thuế quảng cáo… 1. Phân loại chi phí sản xuất theo công dụng kinh tế (theo khoản mục chi phí) Căn cứ vào tiêu thức phân loại này, mỗi khoản mục chi phí bao gồm những chi phí sản xuất phát sinh có công dụng kinh tế không phân biệt nội dung kinh tế của chi phí đó.
Theo cách phân loại này, chi phí sản xuất trong doanh nghiệp sản xuất công nghiệp chi phí sản xuất được chia thành ba khoản mục chi phí sau: - Khoản mục chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: bao gồm chi phí về nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ sử dụng trực tiếp ch hoạt động sản xuất sản phẩm. - Khoản mục chi phí nhân công trực tiếp: Bao gồm các khoản phải trả cho người lao động trực tiếp sản xuất sản phẩm dịch vụ như: lương các khoản phụ cấp lương, tiền ăn giữa ca và các khoản trích theo lương (BHYT, BHXH, KPCĐ). Phan Ngọc Thuý - Lớp A15 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Báo Cáo Thực tập tốt nghiệp - Khoản mục chi phí sản xuất chung: gồm những chi phí phát sinh tại bộ phận sản xuất (phân xưởng, đội, tổ sản xuất…) ngoài hai khoản mục.