CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TẠI DOANH NGHIỆP 1. Những vấn đề chung về chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp 1. Tổng quan về chi phí sản xuất 1. Khái niệm Trong mọi hoạt động của doanh nghiệp đều phát sinh các hao phí, như nguyên vật liệu, tài sản cố định, sức lao động.
Biểu hiện bằng tiền toàn bộ hao phí phát sinh nói trên gọi là chi phí, như chi phí NVL, chi phí khấu hao TSCĐ, chi phí nhân công. Đoàn Ngọc Quế, PGS. Phạm Văn Dược, TS. Huỳnh Lợi (2014) “Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền toàn bộ hao phí về lao động sống và lao động vật hóa phát sinh trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp”.
Chi phí hoạt động SXKD phát sinh một cách khách quan, thay đổi theo từng hoạt động sản xuất kinh doanh và gắn liền với sự đa dạng, sự phức tạp của từng loại hình sản xuất kinh doanh. Đối với nhà quản lý thì các chi phí là một trong những mối quan tâm hàng đầu, bởi vì lợi nhuận thu được nhiều hay ít, chịu ảnh hưởng trực tiếp của những chi phí đã chi ra. Chi phí được xem như một trong những chỉ tiêu để đánh giá hiệu quả quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Trong doanh nghiệp xây lắp, để làm ra các công trình như đã thiết kế và có cấu trúc như kế hoạch đề ra được chủ đầu tư đặt hàng thì đòi hỏi doanh nghiệp xây lắp phải hao tổn các chi phí về vật liệu, nhân công lao động, máy sử dụng để thi công… và khi đến thời điểm công trình hoàn thành được chủ đầu tư thanh toán.
Phân loại chi phí sản xuất Phân loại chi phí sản xuất theo nội dung, tính chất kinh tế của chi phí 5 Theo cách phân loại này các chi phí theo nội dung, tính chất kinh tế giống nhau được xếp vào một yếu tố, không phân biệt chi phí đó phát sinh trong lĩnh vực nào, ở đâu, mục đích và tác dụng của chi phí đó như thế nào. Theo cách phân loại đó chi phí sản xuất được chia thành các yếu tố sau: - Chi phí nguyên vật liệu: Bao gồm toàn bộ các chi phí về các loại nguyên vật liệu chính, vật liệu phụ, phụ tùng thay thế, thiết bị xây dựng cơ bản… mà các doanh nghiệp đã sử dụng cho hoạt động sản xuất trong kỳ như xi măng, sắt, thép, cát, đá, các loại dầu mỡ vận hành máy móc… - Chi phí nhân công: Bao gồm toàn bộ số tiền lương phải trả và các khoản trích theo lương của các công nhân sản xuất trong kỳ. - Chi phí khấu hao TSCĐ: Bao gồm toàn bộ số tiền doanh nghiệp trích khấu hao cho tất cả các loại TSCĐ tham gia hoạt động xây lắp như: các loại máy thi công (máy xúc, máy cẩu…), nhà xưởng, các phương tiện vận chuyển… - Chi phí dịch vụ mua ngoài: Là toàn bộ số tiền doanh nghiệp đã chi trả về các loại dịch vụ mua ngoài như tiền điện, tiền nước, tiền điện thoại… phục vụ cho hoạt động sản xuất của doanh nghiệp. - Chi phí bằng tiền khác: Là toàn bộ các chi phí dùng cho hoạt động sản xuất ngoài các chi phí kể trên.
=> Phân loại chi phí theo nội dung, tính chất kinh tế của chi phí giúp nhà quản lý biết được kết cấu tỷ trọng từng loại chi phí trong tổng chi phí, qua đó đánh giá được tình hình thực hiện dự toán chi phí. Hơn nữa, cách phân loại này còn là cơ sở để lập báo cáo chi phí sản xuất theo yếu tố trên Bảng thuyết minh báo cáo tài chính, xây dựng định mức Vốn lưu động, lập kế hoạch mua sắm vật tư, tổ chức lao động tiền lương, thuê máy thi công… Phân loại chi phí sản xuất theo mục đích và công dụng của kinh tế Theo cách phân loại này, căn cứ vào mục đích và công dụng của chi phí trong sản xuất để chia ra các khoản mục chi phí khác nhau, mỗi khoản mục chi phí bao gồm 6 những chi phí có cùng mục đích và công dụng. - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Gồm toàn bộ trị giá nguyên vật liệu sử dụng trực tiếp cho thi công công trình mà đơn vị xây lắp bỏ ra (vật liệu chính, vật liệu phụ, cấu kiện bê tông chế sẵn…), chi phí này không bao gồm thiết bị do chủ đầu tư bàn giao. - Chi phí nhân công trực tiếp: Gồm toàn bộ tiền lương chính, lương phụ và phụ cấp của công nhân trực tiếp sản xuất, công nhân vận chuyển vật liệu thi công, công nhân làm nhiệm vụ bảo dưỡng, dọn dẹp trên công trường.
- Chi phí sử dụng máy thi công: Gồm chi phí trực tiếp liên quan đến việc sử dụng máy thi công để thực hiện công tác xây dựng và lắp đặt các công tình, hạng mục công trình bao gồm: tiền lương công nhân điều khiển máy, nhiên liệu , khấu hao máy thi công,… - Chi phí sản xuất chung: Bao gồm các chi phí có liên quan đến tổ, đội xây lắp, tức là liên quan đến nhiều công trình, hạng mục công trình. Nội dung của các khoản chi phí này bao gồm: lương công nhân sản xuất, lương phụ của công nhân sản xuất, khấu hao TSCĐ (không phải là khấu hao máy móc thi công), chi phí dịch vụ mua ngoài (như điện, nước, văn phòng phẩm…), chi phí bằng tiền khác: chi phí tiếp khách, nghiệm thu bàn giao công trình. Phân loại chi phí theo cách quy nạp chi phí vào đối tượng - Chi phí trực tiếp: Là những chi phí phát sinh liên quan trực tiếp đến từng đối tượng chịu chi phí, có thể quy nạp vào từng đối tượng chịu chi phí như chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp. - Chi phí gián tiếp: Là những chi phí phát sinh liên quan đến nhiều đối tượng chịu chi phí khác nhau, được ghi nhận chung sau đó phân bổ cho từng đối tượng chịu chi phí theo tiêu thức phân bổ thích hợp.
=> Cách phân loại này phục vụ cho yêu cầu quản lý chi phí sản xuất theo định mức, cung cấp số liệu cho công tác tính giá thành sản phẩm và phân tích tình hình thực 7 hiện kế hoạch giá thành, từ đó lập định mức chi phí sản xuất và kế hoạch giá thành cho kỳ sau. Do đặc điểm của sản phẩm xây lắp và phương pháp lập dự toán trong XDCB là dự toán được lập cho từng đối tượng theo các khoản mục giá thành nên cách phân loại chi phí theo khoản mục là phương pháp sử dụng phổ biến trong các doanh nghiệp XDCB. Giá thành sản phẩm 1. Khái niệm Theo Từ điển thuật ngữ tài chính – tín dụng của Bộ tài chính: “Giá thành là toàn bộ hao phí lao động vật hóa (nguyên vật liệu, nhiên liệu, động lực, khấu hao tài sản cố định và công cụ nhỏ) và lao động sống trong sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, quản lý kinh doanh, được tính bằng tiền cho một sản phẩm, một đơn vị công việc hoặc một dịch vụ sau một thời kỳ, thường là đến ngày cuối của tháng”.
Trong doanh nghiệp xây lắp, giá thành sản phẩm là chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh chất lượng hoạt động sản xuất kinh doanh và quản lý kinh tế của doanh nghiệp, từ đó có thể đánh giá được trình độ sử dụng các nguồn lực của doanh nghiệp như thế nào, trình độ hạch toán và mức tăng năng suất của doanh nghiệp. Phân loại giá thành sản phẩm Phân loại giá thành giúp cho kế toán nghiên cứu, hạch toán và quản lý tốt GTSP và đáp ứng tốt công tác xây dựng giá cả sản phẩm phù hợp với xu hướng kinh doanh và phát triển của doanh nghiệp. Trong xây dựng cơ bản, giá thành sản phẩm thường được phân loại theo các tiêu thức sau đây: Căn cứ vào thời điểm và cơ sở số liệu để tính giá thành, giá thành sản phẩm được phân loại: - Giá thành dự toán: Là tổng chi phí dự toán để hoàn thành khối lượng xây lắp công tình, hạng mục công trình được xác định trên cơ sở các định mức, các quy định của Nhà Nước và khung giá quy định theo từng vùng lãnh thổ. 8 Giá thành dự toán của CT, HMCT = Giá trị dự toán của CT, HMCT – Lãi định mức - Giá thành kế hoạch: Được xác định xuất phát từ những điều kiện cụ thể ở một doanh nghiệp xây lắp nhất định, trên cơ sở biện pháp thi công, các định mức và đơn giá dùng trong doanh nghiệp.
Giá thành kế hoạch được xác định như sau: Giá thành kế hoạch = Giá thành dự toán – Mức hạ giá thành ± Chênh lệch định mức - Giá thành thực tế: Là giá thành được xác định sau khi kết thúc quá trình sản xuất dựa trên cơ sở các chi phí sản xuất thực tế phát sinh để hoàn thành khối lượng xây lắp mà doanh nghiệp đã nhận thầu. Căn cứ vào kết quả đánh giá sản phẩm dở dang cuối kỳ, chi phí sản xuất được tập hợp trong kỳ, giá thành sản phẩm bàn giao được xác định theo công thức: Giá thành thực Chi phí thực tế Chi phí thực tế Chi phí khối tế của khối khối lượng xây khối lượng xây lượng xây lắp = + - lượng xây lắp lắp dở dang đầu lắp phát sinh dở dang cuối hoàn thành bàn kỳ trong kỳ kỳ giao Căn cứ vào phạm vi tính giá thành, GTSP được phân loại thành: - GTSP hoàn chỉnh: là giá thành của CT, HMCT đã hoàn thành đảm bảo yêu cầu kỹ thuật, chất lượng theo thiết kế, hợp đồng được chủ đầu tư chấp nhận thanh toán. - Giá thành công tác xây lắp hoàn thành quy ước: là giá thành của khối lượng hoàn thành đến một giai đoạn nhất định và phải đảm bảo các điều kiện sau: • Phải nằm trong thiết kế và đảm bảo chất lượng quy định. • Khối lượng phải được xác định một cách cụ thể, được chủ đầu tư nghiệm thu và chấp nhận thanh toán.
9 • Phải đạt được đến điểm dừng kỹ thuật hợp lý. Mối quan hệ giữa chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm là hai chỉ tiêu có mối liên hệ mật thiết với nhau trong quá trình sản xuất để tạo ra sản phẩm, dịch vụ, là hai mặt thống nhất của cùng một quá trình.