CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Sự cần thiết tổ chức công tác kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp xây dựng 1. Chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp xây lắp 1. Khái niệm, bản chất chi phí sản xuất Chi phí sản xuất là biểu hiện bằng tiền toàn bộ hao phí lao động sống, lao động vật hóa và một số chi phí khác phát sinh trong quá trình sản xuất của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định.
Việc nghiên cứu chi phí còn phụ thuộc vào góc độ nhận thức của từng loại kế toán khác nhau: - Trên góc độ kế toán tài chính: chi phí được nhìn nhận như những khoản phí tổn thất phát sinh gắn liền với hoạt động của doanh nghiệp để đạt được một sản phẩm, dịch vụ nhất định. Chi phí được xác định bằng tiền của những hao phí về lao động sống, lao động vật hóa. Trên cơ sở chứng từ, tài liệu, bằng chứng chắc chắn. - Trên góc độ kế toán quản trị: mục đích của kế toán quản trị chi phí là cung cấp thông tin thích hợp, hữu ích, kịp thời cho việc ra quyết định của các nhà quản trị doanh nghiệp.
Vì vậy, đối với kế toán quản trị chi phí không chỉ đơn thuần nhận thức theo phương pháp nhận diện thông tin ra quyết định. Chi phí có thể là phí tổn thực tế gắn liền với hoạt động sản xuất kinh doanh hàng ngày khi tổ chức thực hiện, kiểm tra, ra quyết định; chi phí cũng có thể là phí tổn ước định để thực hiện dự án, bỏ qua cơ hội kinh doanh. Khi đó kế toán SV: Phùng Anh Tú 3 Lớp: CQ50/21.12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính quản tri lại cần chú ý tới sự lựa chọn, so sánh theo mục đích sử dụng, môi trường kinh doanh hơn là chú trọng vào chứng minh các chứng từ, chứng cứ. Xét về thực chất thì chi phí sản xuất kinh doanh là sự dịch chuyển vốn của doanh nghiệp vào đối tượng tính giá nhất đinh, nó là vốn của doanh nghiệp bỏ vào quá trình sản xuất kinh doanh.
Phân loại chi phí sản xuất Chi phí sản xuất của doanh nghiệp bao gồm nhiều loại khác nhau. Để thuận tiện cho công tác quản lý hạch toán, kiểm tra chi phí cũng như phục vụ việc ra quyết định kinh doanh, chi phí sản xuất cần được phân loại theo tiêu thức phù hợp. Có 3 cách phân loại chủ yếu: - Phân loại theo loại hoạt động và mục đích, công dụng kinh tế của chi phí. - Phân loại chi phí theo nội dung, tính chất kinh tế của chi phí - Phân loại theo mối quan hệ giữa chi phí và khối lượng hoạt động.
Phân loại CPSX theo loại hoạt động và mục đích, công dụng kinh tế của chi phí: Theo loại hoạt động và mục đích, công dụng kinh tế của chi phí thì chi phí sản xuất của doanh nghiệp được phân thành các loại như sau: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: là toàn bộ chi phí nguyên vật liệu được sử dụng trực tiếp cho quá trình sản xuất chế tạo sản phẩm, lao vụ dịch vụ - Chi phí nhân công trực tiếp: gồm toàn bộ tiền lương và các khoản phải trả trực tiếp cho công nhân sản xuất, các khoản trích theo tiền lương của công nhân sản xuất. Các khoản trích theo tiền lương của công nhân sản xuất như: KPCĐ, BHXH, BHYT, BHTN. SV: Phùng Anh Tú 4 Lớp: CQ50/21.12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính - Chi phí sản xuất chung: là các khoản chi phí sản xuất liên quan đến việc phục vụ và quản lý sản xuất trong phạm vi các phân xưởng, các đội sản xuất. Chi phí sản xuất chung bao gồm các yếu tố chi phí sau: + Chi phí nhân viên phân xưởng: bao gồm chi phí tiền lương, các khoản trích theo lương + Chi phí dụng cụ, vật liệu, bao bì: bao gồm chi phí về công cụ, dụng cụ và vật liệu dùng ở phân xưởng để phục vụ sản xuất và quản lý sản xuất + Chi phí khấu hao TSCĐ: bao gồm toàn bộ chi phí khấu hao của TSCĐ thuộc các phân xưởng sản xuất quản lý và sử dụng + Chi phí dịch vụ mua ngoài: bao gồm các chi phí dịch vụ mua ngoài dùng cho các hoạt động sản xuất và quản lý sản xuất của phân xưởng + Chi phí khác bằng tiền: là khoản chi trực tiếp bằng tiền phục vụ cho việc phục vụ và quản lý sản xuất ở phân xưởng sản xuất Chi phí sản xuất sản phẩm xây lắp trong các doanh nghiệp xây lắp thực hiện thi công hỗn hợp thì ngoài 3 khoản mục chi phí này còn có khoản mục chi phí sử dụng máy thi công.
Cách phân loại này có tác dụng quản lý CPSX theo định mức, cung cấp số liệu và cơ sở để lập kế hoạch tính giá thành cho kỳ sau. Phân loại CPSX theo nội dung, tính chất kinh tế của chi phí: Theo nội dung, tính chất kinh tế của chi phí, CPSX trong hoạt động xây lắp được chia thành các yếu tố chi phí khác nhau, không kể chi phí đó phát sinh ở địa điểm nào, dùng vào mục đích gì, bao gồm: - Chi phí nguyên liệu vật liệu: là chi phí về các loại nguyên vật liệu dùng vào hoạt động DNXL như: chi phí nguyên vật liệu chính, chi phí nguyên vật liệu phụ, chi phí nhiên liệu, chi phí phụ tùng thay thế và chi phí vật liệu khác SV: Phùng Anh Tú 5 Lớp: CQ50/21.12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính - Chi phí nhân công: là các chi phí về tiền lương phải trả cho người lao động và các khoản trích theo tỷ lệ quy định trên tiền lương của người lao động, gồm: BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ. - Chi phí dịch vụ mua ngoài: là chi phí về các dịch vụ mua ngoài phục vụ cho các hoạt động SXKD của doanh nghiệp như chi phí điện thoại, điện nước,. - Chi phí khác bằng tiền: là các khoản chi phí bằng tiền phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh ngoài các yếu tố nói trên.
Phân loại chi phí theo cách này cho biết nội dung, kết cấu tỷ trọng từng loại chi phí mà doanh nghiệp đã sử dụng vào quá trình sản xuất trong tổng chi phí sản xuất doanh nghiệp, là cơ sở để kế toán tập hợp chi phí sản xuất theo yếu tố, phục vụ việc lập thuyết minh báo cáo tài chính. Phân loại chi phí sản xuất theo mối quan hệ giữa chi phí và khối lượng hoạt động: - Chi phí biến đổi (biến phí): là những chi phí thay đổi về tổng số khi có sự thay đổi khối lượng hoạt động của doanh nghiệp. Khối lượng hoạt động có thể là số lượng sản phẩm sản xuất, số lượng sản phẩm tiêu thụ, số giờ máy hoạt động, doanh thu bán hàng,. chi phí biến đổi này tính trên một đơn vị sản phẩm thì lại có tính cố định.
- Chi phí cố định (định phí): là những chi phí mà tổng không thay đổi khi có sự thay đổi mức độ hoạt động. - Chi phí hỗn hợp: là loại chi phí gồm cả yếu tố định phí và biến phí. Ngoài các cách phân loại trên, tùy thuộc yếu cầu quản lý chi phí và yêu cầu thu thập xử lý thông tin về chi phí mà DNXL có thể phân loại chi phí theo tiêu thức khác tương tự DN sản xuất khác. SV: Phùng Anh Tú 6 Lớp: CQ50/21.12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính 1.
Khái niệm, bản chất giá thành sản phẩm Giá thành sản phẩm được xác định bao gồm các chi phí về lao động sống, lao động vật hóa và các chi phí khác được dùng để sản xuất hoàn thành một khối lượng sản phẩm, dịch vụ nhất định. Giá thành sản phẩm là một chỉ tiêu mang tính giới hạn và xác định, vừa mang tính khách quan, vừa mang tính chủ quan. Trong hệ thống các chỉ tiêu quản lý doanh nghiệp, giá thành sản phẩm là chỉ tiêu kinh tế tổng hợp, phản ánh kết quản sử dụng các loại tài sản trong quá trình sản xuất kinh doanh, cũng như tính đúng đắn của những giải pháp quản lý mà doanh nghiệp đã thực hiện nhằm mục đích hạ thấp chi phí, tăng cao lợi nhuận. Phân loại giá thành sản phẩm Giá thành sản phẩm có thể phân loại theo 2 cách: - Phân loại giá thành sản phẩm theo cơ sở số liệu và thời điểm tính giá thành - Phân loại giá thành sản phẩm căn cứ vào phạm vi các chi phí cấu thành a.
Phân loại giá thành sản phẩm theo cơ sở số liệu và thời điểm tính giá thành Theo cách này giá thành sản phẩm được phân thành: - Giá thành sản phẩm kế hoạch: là giá thành sản phẩm được tính toán trên cơ sở chi phí kế hoạch và số lượng sản phẩm sản xuất kế hoạch. Giá thành kế hoạch bao giờ cũng được tính toán trước khi bắt đầu quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp trong một thời kỳ. Giá thành sản phẩm kế hoạch là mục tiêu phấn đấu trong kỳ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, nó cũng là căn cứ để so sánh, phân tích, đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch giá thành của doanh nghiệp. SV: Phùng Anh Tú 7 Lớp: CQ50/21.12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận văn tốt nghiệp Học viện Tài chính - Giá thành sản phẩm định mức: là giá thành sản phẩm được tính trên cơ sở các định mức chi phí hiện hành và chi tính cho một đơn vị sản phẩm.
Định mức chi phí được xác định trên cơ sở các định mức kinh tế, kỹ thuật của từng doanh nghiệp trong từng thời kỳ. Giá thành sản phẩm định mức cũng được xác định trước khi bắt đầu quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. - Giá thành sản phẩm thực tế: là giá thành sản phẩm được tính toán và xác định dựa trên cơ sở số liệu chi phí sản xuất thực tế phát sinh và tập hợp được trong kỳ cũng như số lượng sản phẩm thực tế sản xuất và tiêu thụ trong kỳ. Giá thành thực tế chỉ có thể tính toán được khi kết thúc quá trình sản xuất, chế tạo sản phẩm và được tính toán cho cả chỉ tiêu tổng giá thành và giá thành đơn vị.
Giá thành thực tế là chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh kết quả phấn đấu của doanh nghiệp trong việc tổ chức và sử dụng các giải pháp kinh tế, kỹ thuật, công nghệ,.