Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ QUẢN LÝ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP 1. Một số vấn đề lý luận về chi phí quản lý kinh doanh trong doanh nghiệp 1.1 Khái niệm, phân loại chi phí quản lý kinh doanh trong doanh nghiệp 1.1 Một số khái niệm cơ bản *Theo quan niệm niệm kinh tế cổ điển Trong từ điển kinh tế, người ta đã định nghĩa: “mọi sự tiêu phí tính bằng tiền của một doanh nghiệp được gọi là chi phí” hay còn có thể khái niệm rõ ràng hơn, chẳng hạn như: “ chi phí là một khái niệm của kế toán, có chi phí giới hạn trong xí nghiệp, gắn với các mục tiêu của xí nghiệp và chi phí ngoài xí nghiệp, có cơ sở ở các hoạt động khác hoặc các nguyên nhân khác”. Như thế, chi phí là một khái niệm mang tính khái quát cao trong quá trình phát triển của kế toán doanh nghiệp, khái niệm chi phí đã được phát triển thành các khái niệm cụ thể là chi phí kinh doanh và chi phí tài chính. *Theo chuẩn mực kế toán VAS 01 quy định: Chi phí: Là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu.
Chi phí sản xuất, kinh doanh là các chi phí phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, như: giá vốn hàng bán, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí lãi tiền vay, và những chi phí liên quan đến hoạt động cho các bên khác sử dụng tài sản sinh ra lợi tức, tiền bản quyền,. Những chi phí này phát sinh dưới dạng tiền và các khoản tương đương tiền, hàng tồn kho, khấu hao máy móc, thiết bị. Theo chế độ kế toán ban hành hiện nay theo Thông tư 133/2016/TT-BTC quy định chi phí QLKD của doanh nghiệp bao gồm chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp, trong đó: - Chi phí bán hàng là toàn bộ các chi phí thực tế phát sinh trong quá trình bán sản phẩm, hàng hóa, cung cấp dịch vụ, bao gồm các chi phí chào hàng, giới thiệu sản phẩm, quảng cáo sản phẩm, hoa hồng bán hàng, chi phí bảo hành sản phẩm, hàng hóa (trừ hoạt động xây lắp), chi phí bảo quản, đóng gói, vận chuyển, lương nhân viên bộ phận bán hàng 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com (tiền lương, tiền công, các khoản phụ cấp…), bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm tai nạn lao động của nhân viên bán hàng; chi phí vật liệu, công cụ, dụng cụ lao động, khấu hao TSCĐ dùng cho bộ phận bán hàng, dịch vụ mua ngoài (điện, nước, điện thoại, fax.); chi phí bằng tiền khác. - Chi phí quản lý doanh nghiệp bao gồm các chi phí quản lý chung của doanh nghiệp, bao gồm các chi phí về lương nhân viên bộ phận quản lý doanh nghiệp (tiền lương, tiền công, các khoản phụ cấp…), bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, kinh phí công đoàn, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm tai nạn lao động của nhân viên quản lý doanh nghiệp; chi phí vật liệu văn phòng, công cụ lao động, khấu hao TSCĐ dùng cho bộ phận quản lý doanh nghiệp; tiền thuê đất, thuế môn bài, khoản lập dự phòng phải thu khó đòi; dịch vụ mua ngoài (điện, nước, điện thoại, fax, bảo hiểm tài sản, cháy nổ…); chi phí bằng tiền khác (tiếp khách, hội nghị khách hàng…) 1.2 Phân loại chi phí quản lý kinh doanh Chi phí QLKD tại các doanh nghiệp được phân loại theo nhiều tiêu thức khác nhau.
Cụ thể như sau: a/ Phân loại theo tính chất của các khoản chi phí phát sinh Theo cách phân loại này, chi phí bao gồm các khoản sau: - Tiền lương trả cho người lao động trong doanh nghiệp. - Tiền về cung cấp dịch vụ, lao vụ cho các nghành kinh tế khác nhau. - Hao phí vật tư doanh nghiệp thương mại bao gồm các khoản tiền khấu hao TSCĐ, hao phí nguyên liệu, vật liệu bao gói, bảo quản. - Hao hụt hàng hoá là khoản chi phí phát sinh về hao hụt tự nhiên của hàng hoá kinh doanh do điều kiện tự nhiên và tính chất lý hoá trong quá trình bảo quản, vận chuyển, tiêu thụ hàng hoá.
- Các khoản chi phí khác. b/ Phân loại chi phí kinh doanh nghiệp theo nội dung kinh tế của chi phí Theo nội dung kinh tế của chi phí tại doanh nghiệp, chi phí bao gồm: - Chi phí vận chuyển hàng hoá. - Chi phí về thu mua, bảo quản và tiêu thụ hàng hoá. Thuộc nhóm này gồm: + Tiền lương và các khoản bảo hiểm.
+ Tiền thuê nhà cửa, công cụ lao động dùng cho mua bán và quản lý hàng hoá. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Chi phí sửa chữa TSCĐ. + Trừ dần công cụ nhỏ. + Chi phí phân loại bao bì, đóng gói hàng hoá và bảo quản hàng hoá.
+ Chi phí về nguyên liệu, vật liệu + Chi phí quảng cáo. + Chi phí đào tạo cán bộ ngắn hạn. + Chi phí bảo hành sản phẩm hàng hoá. + Chi phí hoa hồng trả cho các đại lý.
+ Chi phí khấu hao TSCĐ + Hao hụt tự nhiên. + Chi phí khác c/ Phân loại chi phí kinh doanh theo yêu cầu quản lý tài chính và hạch toán - Chi phí mua hàng là toàn bộ các chi phí phát sinh trong quá trình mua hàng hóa như: chi phí vận chuyển, bốc xếp, chi phí bảo quản, bảo hiểm, hao hụt hợp lý trên đường đi, tiền thuê kho bãi, chi phí của bộ phận thu mua độc lập…. - Chi phí bán hàng là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ các hao phí về lao động sống, lao động vật hoá và các chi phí cần thiết khác phát sinh trong quá trình bảo quản, tiêu thụ và phục vụ trực tiếp cho quá trình tiêu thụ hàng hoá. Chi phí bán hàng trong các doanh nghiệp thương mại bao gồm: + Chi phí nhân viên bán hàng bao gồm tiền lương, tiền công, các khoản phụ cấp có tính chất lương và các khoản trích kinh phí công đoàn, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế theo lương của nhân viên bán hàng.
+ Chi phí vật liệu, bao bì dùng cho đóng gói hàng hoá; vật liệu, nhiên liệu dùng để bảo quản, vận chuyển hàng hoá trong quá trình tiêu thụ; vật liệu dùng để sửa chữa, bảo quản tài sản cố định phục vụ hoạt động bán hàng. + Chi phí dụng cụ, đồ dùng phục vụ cho quá trình tiêu thụ hàng hoá như các dụng cụ đo lường, phương tiện tính toán, phương tiện làm việc. + Chi phí khấu hao tài sản cố định ở bộ phận bảo quản và bán hàng như nhà kho, cửa hàng, bến bãi, các phương tiện bốc dỡ, vận chuyển, phương tiện đo lường, tính toán, kiểm nghiệm chất lượng. + Chi phí bảo hành hàng hoá.
7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com + Chi phí dịch vụ mua ngoài, thuê ngoài phục vụ cho quá trình bán hàng như chi phí thuê ngoài sửa chữa tài sản cố định ở bộ phận bán hàng, chi phí vận chuyển, bốc dỡ hàng tiêu thụ, tiền thuê kho, bến bãi, hoa hồng đại lý tiêu thụ, hoa hồng uỷ thác xuất khẩu, chi phí điện, nước, điện thoại, dịch vụ thông tin, quảng cáo. + Chí phí bằng tiền khác phát sinh trong khâu bán hàng ngoài các khoản đã kể ở trên như chi phí hội nghị khách hàng, chi phí giới thiệu hàng hoá, chào hàng. - Chi phí quản lý doanh nghiệp là bộ phận chi phí gián tiếp phục vụ quản lý doanh nghiệp nằm trong chi phí kinh doanh của doanh nghiệp thương mại, bao gồm. + Chi phí nhân viên quản lý bao gồm tiền lương, các khoản phụ cấp, các khoản trích quỹ kinh phí công đoàn, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế theo tỷ lệ quy định trên tiền lương phải trả của Ban giám đốc, nhân viên quản lý ở các phòng ban của doanh nghiệp.
+ Chi phí vật liệu quản lý là giá trị dụng cụ, đồ dùng văn phòng phục vụ cho công tác quản lý doanh nghiệp. + Chi phí đồ dùng văn phòng là giá trị vật liệu xuất dùng cho công tác quản lý doanh nghiệp như văn phòng phẩm, vật liệu sửa chữa tài sản cố định dùng ở bộ phận quản lý. + Chi phí khấu hao tài sản cố định dùng ở bộ phận quản lý và các tài sản khác sử dụng chung cho toàn doanh nghiệp như văn phòng làm việc, phương tiện truyền dẫn. + Chi phí về thuế, phí và lệ phí như: thuế nhà đất, thuế môn bài, phí giao thông, cầu phà, các khoản phí, lệ phí khác.
+ Chi phí dự phòng bao gồm các khoản lập dự phòng về nợ phải thu khó đòi trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp. + Chi phí dịch vụ mua ngoài, thuê ngoài sử dụng cho hoạt động quản lý của doanh nghiệp như tiền điện, nước, điện thoại, tiền thuê văn phòng, thuê sửa chữa tài sản cố định. + Các chi phí khác bằng tiền phát sinh trong quá trình quản trị kinh doanh, quản lý hành chính ngoài các khoản chi phí ở trên như chi hội nghị, chi tiếp khách, công tác phí, chi đào tạo, bồi dưỡng. d/ Phân loại chi phí kinh doanh theo tính chất biến đổi của chi phí - Chi phí cố định là những khoản chi phí phát sinh trong kỳ không thay đổi hoặc thay đổi không đáng kể khi mức lưu chuyển hàng hoá của doanh nghiệp thương mại 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thay đổi.
Chi phí này bao gồm chi phí khấu hao tài sản cố định, tiền thuê kho hàng, cửa hàng trong một thời kỳ, lương cán bộ gián tiếp. - Chi phí biến đổi là những khoản chi phí thay đổi phụ thuộc vào sự thay đổi của mức lưu chuyển hàng hoá. Thuộc nhóm này bao gồm chi phí về bao bì vật liệu đóng gói, lương cán bộ trực tiếp, lương khoán thu nhập, chi phí nguyên liệu, vật liệu, chi phí vận chuyển bảo quản. Ngoài những cách phân loại chi phí kinh doanh đã nêu, doanh nghiệp có thể tiến hành phân loại theo những tiêu thức khác nhau như chi phí trực tiếp, gián tiếp, chi phí định mức , chi phí thực tế… 1.2 Đặc điểm chi phí quản lý kinh doanh trong doanh nghiệp Kế toán chi phí QLKD là công tác kế toán hết sức quan trọng đặc biệt là trong cơ chế kinh doanh tự chủ như hiện nay.
Kế toán chi phí QLKD có thể cung cấp được một cách thường xuyên và liên tục, có hệ thống và toàn bộ thông tin về chi phí quản lý của doanh nghiệp.