CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CÁC KHOẢN THANH TOÁN VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG TRONG CÁC DOANH NGHIỆP.1: Một số khái niệm và lý thuyết về kế toán các khoản thanh toán với người lao động trong các doanh nghiệp. Một số khái niệm cơ bản. Tại điều 55 của bộ luật lao động có ghi: “Tiền lương của người lao động do 2 bên thỏa thuận trong hoạt động lao động và được trả theo năng suất lao động, chất lượng và hiệu quả công việc”.
Trong doanh nghiệp sản xuất thì tiền lương một mặt là khoản chi phí sản xuất hình thành nên giá trị sản phẩm, một phần nhằm bù đắp hao phí sức lao động của người lao động để tái tạo ra sức lao động mới nhằm tiếp tục quá trình sản xuất. Nói tóm lại tiền lương ( hay tiền công) là số tiền thù lao mà người sử dụng lao động phải trả cho người lao động theo số lượng và chất lượng lao động mà họ đóng góp để tái sản xuất sức lao động, bù đắp hao phí lao động trong quá trình sản xuất kinh doanh. Quỹ bảo hiểm xã hội: BHXH là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp 1 phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, hết tuổi lao động…trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội. Quỹ bảo hiểm y tế: BHYT là hình thức bảo hiểm được áp dụng trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe nhằm đảm bảo chi trả một phần hoặc toàn bộ chi phí khám chữa bệnh cho người tham gia BHYT, khi họ ốm đau bệnh tật.
Kinh phí công đoàn: là khoản tiền được trích lập theo tỷ lệ 2% trên tổng quỹ lương thực tế phải trả cho toàn bộ công nhân viên trong DN, nhằm chăm lo, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động. Quỹ bảo hiểm thất nghiệp: Quỹ BHTN được hình thành trên cơ sở trích lập từ tiền lương phải trả cho người lao động và được tính vào chi phí kinh doanh của DN. SVTH: Vũ Thị Hà – SB 14D 5 MSV: 10F150850 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ths Lưu Thị Duyên 1. Một số lý thuyết về kế toán các khoản thanh toán với người lao động trong các doanh nghiệp.
Nội dung các khoản thanh toán với người lao động. Quỹ tiền lương của doanh nghiệp là toàn bộ số tiền lương tính trả cho tất cả các loại lao động thuộc DN quản lý, sử dụng không phân biệt tiền lương đó do nguồn nào đài thọ. Quỹ tiền lương của DN bao gồm các khoản: + Tiền lương tính theo thời gian, tiền lương tính theo sản phẩm và lương khoán + Tiền lương trả cho ngừơi lao động tạo ra sản phẩm hỏng trong định mức quy định + Tiền lương trả cho ngừơi lao động trong thời gian ngưng sản xuất do nguyên nhân khách quan, trong thời gian được điều động công tác làm nghĩa vụ do chế độ quy định thời gian nghỉ phép, thời gian đi học… + Các loại phụ cấp làm đêm, thêm giờ… + Các khoản tìền lương có tính chất thường xuyên + Ngoài ra, trong quỹ tiền lương còn được tính cả tiền trợ cấp BHXH cho người lao động trong thời gian đau ốm, thai sản, tai nạn lao động… Về phương diện hạch toán, tiền lương trả cho người lao động chia thành 2 loại: + Tiền lương chính là tiền lương trả cho người lao động trong thời gian làm việc thực tế, nghĩa là thời gian thực sự tiêu hao lao động, bao gồm lương phải trả theo cấp bậc và các khỏan phụ cấp kèm theo (phụ cấo trách nhiệm, phụ cấp khu vực, phụ cấp làm đêm, làm thêm giờ…) + Tiền lương phụ là tiền lương trả cho ngừơi lao động trong thời gian người lao động nghỉ được hưởng lương theo chế độ (nghỉ phép, nghỉ lễ, đi họp, đi học, nghỉ vì ngừng sản xuất…).Ngoài ra tiền lương trả công nhân sản xuất sản phẩm hỏng trong phạm vi chế độ quy định cũng được xếp vào lương phụ. Ngoài tiền lương theo chế độ hiện hành còn có chế độ về các khoản trích theo lương như: Bảo hiểm xã hội, Bảo hiểm y tế, Kinh phí công đoàn và các quỹ dự SVTH: Vũ Thị Hà – SB 14D 6 MSV: 10F150850 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ths Lưu Thị Duyên phòng về trợ cấp mất việc làm.
Đây là các khoản trích theo lương theo tỉ lệ được Nhà nước quy định và thể hiện sự quan tâm của xã hội đối với người lao động. Quỹ bảo hiểm xã hội: Theo chế độ hiện hành tỉ lệ trích BHXH là 24% trong đó 17% do đơn vị hoặc chủ lao động nộp được tính vào chi phí kinh doanh, 7% còn lại do người lao động nộp và trừ vào lương tháng. Quỹ BHXH được chi tiêu trong trường hợp người lao động ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hưu trí, tử tuất. Quỹ này do Cơ quan BHXH quản lý.
Quỹ bảo hiểm y tế: Tỷ lệ trích BHYT hiện hành 4,5% trong đó người sử dụng lao động đóng thay cho CNV là 3%, còn người lao động đóng 1,5% trên tiền lương cơ bản của họ. Kinh phí công đoàn: là khoản tiền được trích lập theo tỷ lệ 2% trên tổng quỹ lương thực tế phải trả cho toàn bộ công nhân viên trong DN, nhằm chăm lo, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động, đồng thời duy trì hoạt động công đoàn trong DN. Quỹ bảo hiểm thất nghiệp: theo quy định của tỷ lệ trích là 2% trên tiền lương cơ bản của công nhân viên, trong đó 1% tính vào chi phí của doanh nghiệp và 1% trừ vào tiền lương của người lao động trong DN. Quỹ này được lập để trợ cấp cho người lao động trong trường hợp mất việc làm hoặc chuyển đổi ngành nghề mới.
Quy định của nhà nước về kế toán các khoản thanh toán với người lao động. Kế toán thanh toán với người lao động không chỉ liên quan đến quyền lợi của người lao động mà còn liên quan đến chi phí hoạt động sản xuất kinh doanh, giá thành sản phẩm, liên quan tới tình hình chấp hành các chính sách về lao động tiền lương do Nhà nước ban hành. Một số văn bản quy định về kế toán các khoản thanh toán với người lao động: Theo điều 56 / chương VI về “Tiền lương” của luật lao động Việt Nam quy định như sau: SVTH: Vũ Thị Hà – SB 14D 7 MSV: 10F150850 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ths Lưu Thị Duyên Mức lương tối thiểu được ấn định theo giá sinh hoạt, bảo đảm cho người lao động làm công việc giản đơn nhất trong điều kiện lao động bình thường bù đắp sức lao động giản đơn và một phần tích luỹ tái sản xuất sức lao động mở rộng và được làm căn cứ để tính các mức lương cho các lao động khác. * Chính sách tiền lương phải đảm bảo các nguyên tắc sau: Trả công ngang nhau cho lao động ngang nhau: nghĩa là quy định các chế độ tiền lương không nhất thiết phân biệt giới tính, tuổi tác, dân tộc.
Người sử dụng lao động không được trả công cho người lao động thấp hơn mức lương tối thiểu do nhà nước quy định, phải trả công ngang nhau cho những lao động có kết quả lao động như nhau trong cùng một đơn vị làm việc. Đảm bảo mối quan hệ hợp lý về tiền lương giữa người lao động làm các nghề khác nhau trong nền kinh tế quốc dân. Những người làm việc trong ngành nặng nhọc tổn hao nhiều năng lượng phải được trả lương cao hơn so với người làm việc trong điều kiện bình thường để bù đắp hao phí sức lao động. Sự phân bổ khu vực sản xuất mỗi ngành khác nhau cũng ảnh hưởng tới mức tiền lương do điều kiện sinh hoạt chênh lệch.
Tại Điều 2 của Nghị định 70/2011/NĐ-CP này quy định mức lương tối thiểu vùng áp dụng từ ngày 1/10/ 2011 đến hết ngày 31/12/2012 như sau: - Mức 2.000 đ/tháng áp dụng đối với DN hoạt động trên địa bàn thuộc vùng I - Mức 1.000 đ/tháng áp dụng đối với DN hoạt động trên địa bàn thuộc vùng II.000 đ/tháng áp dụng đối với DN hoạt động trên địa bàn thuộc vùng III.000 đ/tháng áp dụng đối với DN hoạt động trên địa bàn thuộc vùng IV. * Nguyên tắc tính lương: phải tính cho từng người lao động( CNV). - Việc tính lương, trợ cấp BHXH và các khoản khác phải trả cho người lao động được thực hiện tại phòng kế toán của DN. Hàng ngày căn cứ vào các tài liệu hạch toán về thời gian, kết quả lao động và chính sách xã hội về lao động, tiền lương và BHXH do nhà nước ban hành,kế toán tính lương và các khoản khác phải trả cho người lao động.
SVTH: Vũ Thị Hà – SB 14D 8 MSV: 10F150850 Luan van Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Ths Lưu Thị Duyên - Căn cứ vào các chứng từ như “bảng chấm công”, “phiếu xác nhận sản phẩm hoàn thành”, “hợp đồng giao khoán” kế toán tính lương thời gian, tiền lương sản phẩm, tiền ăn ca cho lao động. Tiền lương tính cho từng người và tổng hợp lại thành ‘bảng thanh toán tiền lương”. Theo chế độ hiện hành tỷ lệ tính cho người ốm đau là 75% tiền lương tai nạn, thai sản 100% tiền lương đóng BHXH ( nguyên tắc tính lương ca). - Căn cứ vào các chứng từ “ Phiếu nghỉ hưởng BHXH MS03-LĐTL”, “ Biên bản điều tra tai nạn”MS 09- LĐTL, kế toán tính ra trợ cấp BHXH phải trả CNV và phản ánh vào “ Bảng thanh toán BHXH” MS 04- LĐTL.
- Đối với các khoản tiền thưởng, kế toán tính và lập “Bảng thanh toán tiền thưởng” để theo dõi và chi trả đúng. Căn cứ vào bảng thanh toán tiền lương phải trả trong kỳ, kế toán tính toán và trích BHXH, BHYT, BHTN, KPCĐ theo đúng quy định. Phương pháp tính các khoản thanh toán với người lao động. Hiện nay ở nước ta, việc tính trả lương cho người lao động trong các doanh nghiệp được tiến hành theo hai hình thức chủ yếu: hình thức tiền lương theo thời gian và hình thức tiền lương theo sản phẩm.
+ Hình thức trả lương theo thời gian. Theo hình thức này, tiền lương trả cho người lao động được tính theo thời gian làm việc, cấp bậc và thang lương theo tiêu chuẩn Nhà nước qui định.