CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. Sự cần thiết của kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng trong doanh nghiệp thương mại 1. Bán hàng và xác định kết quả bán hàng * Bán hàng Bán hàng là quá trình hàng hoá của doanh nghiệp được chuyển từ hình thái vật chất (hàng) sang hình thái tiền tệ (tiền) Bán hàng là khâu cuối cùng trong hoạt động kinh doanh, là quá trình thực hiện giá trị của hàng hoá. Nói khác đi, bán hàng là việc chuyển quyền sở hữu sản phẩm, hàng hoá gắn với phần lớn lợi ích hoặc rủi ro cho khách hàng đồng thời được khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán và là một yếu tố hình thành kết quả hoạt động kinh doanh.
Đây là kết quả cuối cùng của hoạt động sản xuất kinh doanh tại đơn vị. Trong quá trình kinh doanh của doanh nghiệp, hàng hoá bán được là yếu tố quan trọng cho sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp. Hàng hoá đạt tiêu chuẩn chất lượng cao, giá thành hạ thì hàng hoá của doanh nghiệp tiêu thụ nhanh mang lại lợi nhuận cho doanh nghiệp. - Ta có thể chia quá trình bán hàng trong doanh nghiệp làm 2 giai đoạn: Giai đoạn 1: Đơn vị bán căn cứ vào hợp đồng kinh tế đã được ký kết để xuất giao sản phẩm, hàng hoá cho đơn vị mua.
Giai đoạn 2: Khi khách hàng thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán, lúc này, quá trình bán hàng được hoàn tất. Doanh nghiệp có thể bù đắp chi phí bỏ ra và xác định kết quả hoạt động kinh doanh. Qua đó, ta rút ra được một số đặc điểm của quá trình bán hàng trong doanh nghiệp, cụ thể: SV: Nguyễn Thị Diệu Linh Lớp: CQ53/21.13 MSV: 155D3403012494 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com GVHD: THS Nguyễn Hương Giang 5 Học viện Tài chính - Có sự thoả thuận giữa người mua và người bán về số lượng, chất lượng, chủng loại, quy cách bán hàng. - Có sự thay đổi quyền sở hữu và quyền sử dụng hàng hoá từ người bán sang người mua.
- Người bán giao cho người mua một lượng hàng hoá và được nhận tiền hoặc được chấp nhận thanh toán. Khoản tiền này gọi là doanh thu bán hàng - được dùng để bù đắp các chi phí bỏ ra trong quá trình sản xuất và hình thành nên kết quả bán hàng của doanh nghiệp. Bán hàng là hoạt động quan trọng của tất cả các doanh nghiệp. * Ý nghĩa của hoạt động bán hàng Trong kinh doanh quan trọng nhất là việc tiêu thụ hàng hóa.
Nó đánh giá khả năng kinh doanh của mỗi doanh nghiệp. Số tiền nhận được từ hoạt động bán hàng gọi là doanh thu bán hàng. Đối với doanh nghiệp nộp thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ, doanh thu bán hàng là toàn bộ số tiền hàng, tiền cung ứng dịch vụ (chưa có thuế GTGT) bao gồm cả phụ thu như các khoản phí thu thêm ngoài giá bán, khoản trợ cấp, trợ giá của Nhà nước khi thực hiện cung ứng dịch vụ theo yêu cầu của Nhà nước và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có) mà cơ sở kinh doanh được hưởng. Còn đối với doanh nghiệp nộp thuế GTGT theo phương pháp trực tiếp, doanh thu bán hàng là toàn bộ tiền bán hàng, tiền cung ứng dịch vụ bao gồm cả phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có) mà cơ sở kinh doanh được hưởng (tổng giá thanh toán bao gồm cả thuế).
Kết quả bán hàng là biểu hiện số tiền lãi hay lỗ từ các hoạt động bán hàng của doanh nghiệp trong một thời kỳ nhất định. Đây là kết quả cuối cùng của hoạt động bán hàng thông thường của doanh nghiệp. Còn bán hàng là khâu cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh, là cơ sở để xác định kết quả hoạt động bán hàng. Kết thúc quá trình tiêu thụ là khép kín một vòng chu SV: Nguyễn Thị Diệu Linh Lớp: CQ53/21.13 MSV: 155D3403012494 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com GVHD: THS Nguyễn Hương Giang 6 Học viện Tài chính chuyển vốn.
Nếu quá trình tiêu thụ thực hiện tốt, doanh nghiệp sẽ tăng nhanh vòng quay của vốn, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn để thỏa mãn nhu cầu ngày càng lớn của xã hội. Cũng qua đó, doanh nghiệp bù đắp những chi phí bỏ ra để tiêu thụ sản phẩm hàng hóa. Đây chính là nguồn để doanh nghiệp nộp ngân hàng Nhà Nước (thuế) , lập các qũy cần thiết và nâng cao đời sống cho người lao động. Như vậy, bán hàng và xác định kết quả hoạt động bán hàng có mối quan hệ mật thiết với nhau.
Để biết được mặt hàng doanh nghiệp kinh doanh có mang lại hiệu quả hay không và đưa ra các quyết định đúng đắn, ta có thể dựa vào kết quả bán hàng của mình. Trong doanh nghiệp thương mại, kinh doanh hàng hóa là hoạt động chủ yếu, doanh thu bán hàng luôn chiếm phần lớn trong tổng doanh thu, vì thế kết quả bán hàng (chênh lệch giữa doanh thu bán hàng và các chi phí doanh nghiệp bỏ ra cho hoạt động bán hàng) là yếu tố quan trọng. Có thể nói bán hàng và xác định kết quả kinh doanh là tiền đề cho sự phát triển của một doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp thương mại nói riêng 1. Yêu cầu quản lý hoạt động bán hàng, xác định kết quả bán hàng - Yêu cầu quản lý hàng hóa: + Quản lý về mặt số lượng : phản ánh tình hình thực hiện kế hoạch sản xuất, tình hình xuất nhập tồn để doanh nghiệp có các quyết định kịp thời đưa ra quyết định dự trữ hay xử lý hàng hóa tồn kho lâu ngày tránh ứ đọng.
+ Quản lý về mặt chất lượng: đảm bảo hàng hóa luôn giữ đúng phẩm chất , quy cách, tránh hư hỏng, giảm chất lượng + Bên cạnh đó cần quản lý về trị giá hàng nhập, xuất kho -Yêu cầu quản lý hoạt động bán hàng và xác định kết quả bán hàng: SV: Nguyễn Thị Diệu Linh Lớp: CQ53/21.13 MSV: 155D3403012494 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com GVHD: THS Nguyễn Hương Giang 7 Học viện Tài chính + Nắm bắt, theo dõi chặt chẽ từng phương thức bán hàng, từng phương thức thanh toán cho từng loại hàng hóa tiêu thụ và từng khách hàng để đảm bảo thu hồi nợ nhanh chóng + Quản lý chặt chẽ các chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp và các chi phí hoạt động khác nhằm tối đa hóa lợi nhuận. + Tình, bán, xác định đúng đắn kết quả từng loại hàng, loại hoạt động và thực hiện nghiêm túc cơ chế phân phối lợi nhuận. Nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng trong doanh nghiệp thương mại - Phản ánh và ghi chép đầy đủ, kịp thời, chính xác tình hình hiện có và sự biến động của từng loại hàng hóa theo chỉ tiêu số lượng, chất lượng, chủng loại và giá trị. - Phản ánh và ghi chép đầy đủ, kịp thời và chính xác các khoản doanh thu, các khoản giảm trừ doanh thu và chi phí của từng hoạt động trong doanh nghiệp, đồng thời theo dõi, đôn đốc các khoản phải thu của khách hàng, không để tình trạng mất vốn.
- Phản ánh và tính toán chính xác kết quả bán hàng cũng như kết quả của các hoạt động khác, giám sát tình hình thực hiện nghĩa vụ đối với nhà nước. - Cung cấp thông tin chính xác, trung thực và đầy đủ về tình hình bán hàng xác định kết quả bán hàng phục vụ cho việc lập báo cáo tài chính và quản lý doanh nghiệp. Kế toán bán hàng 1. Các phương thức bán hàng trong doanh nghiệp thương mại Doanh nghiệp thương mại có thể bán hàng theo các phương thức sau: - Phương thức bán buôn hàng hóa: + Bán buôn qua kho: là phương thức bán buôn hàng hóa mà trong đó hàng bán phải được xuất ra từ kho bảo quản của doanh nghiệp.
Trong đó có 2 SV: Nguyễn Thị Diệu Linh Lớp: CQ53/21.13 MSV: 155D3403012494 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com GVHD: THS Nguyễn Hương Giang 8 Học viện Tài chính hình thức: bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp tại kho và bán buôn qua kho theo hình thức gửi hàng. + Bán buôn hàng hóa vận chuyển thẳng: là phương thức bán buôn hàng hóa mà trong đó hàng hóa bán ra khi mua về từ nhà cung cấp không đem về nhập kho của doanh nghiệp mà giao bán ngay hoặc chuyển bán ngay cho khách hàng. Thực hiện theo phương thức này có theo các hình thức sau: bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp( hình thức giao tay ba) và bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức gửi hàng - Phương thức bán lẻ hàng hóa: là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các tổ chức kinh tế mua để tiêu dùng nôị bộ không mang tính chất kinh doanh. Bán lẻ hàng hoá thường bán đơn chiếc hoặc khối lượng nhỏ, giá bán thưởng ổn định và thường thanh toán ngay bằng tiền mặt.
Bán lẻ thường có các hình thức sau: bán hàng thu tiền trực tiếp, bán hàng thu tiền tập trung, bán hàng tự chọn, bán hàng qua internet,… - Phương thức bán hàng đại lý: là phương thức bán hàng mà trong đó doanh nghiệp thương mại giao hàng cho cơ sở nhận bán hàng đại lý, ký gửi để các cơ sở này trực tiếp bán hàng. Sau khi bán hàng được gửi, các cơ sở đại lý thanh toán tiền hàng cho doanh nghiệp thương mại và được hưởng một khoản tiền gọi là hoa hồng đại lý. - Phương thức hàng đổi hàng: là phương thức người bán mang sản phẩm hàng hóa của mình đổi lấy sản phẩm hàng hóa của người mua. Giá trao đổi là giá bán sản phẩm hàng hóa đó trên thị trường.
- Các phương thức khác: tiêu dùng nội bộ, trả lương cho công nhân viên… Doanh nghiệp có thể vận dụng các phương thức khác nhau để đẩy mạnh quá trình tiêu thụ. Tùy theo các phương thức tiêu thụ khác nhau mà kế toán có cách phản ánh khác nhau. SV: Nguyễn Thị Diệu Linh Lớp: CQ53/21.13 MSV: 155D3403012494 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com GVHD: THS Nguyễn Hương Giang 9 Học viện Tài chính 1. Các phương thức thanh toán trong doanh nghiệp thương mại.