CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Khái niệm về kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1.1 Khái niệm về bán hàng Bán hàng là khâu cuối cùng của quá trình hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp thương mại. Đây là quá trình chuyển giao sản phẩm, hàng hóa hoặc thực hiện dịch vụ cho khách hàng, đồng thời thu tiền hoặc sẽ thu tiền trong tương lai. Số tiền thu được hoặc sẽ thu được do bán sản phẩm, hàng hóa hoặc dịch vụ được gọi là doanh thu. Xét về gốc độ kinh tế: Bán hàng là quá trình hàng hoá của doanh nghiệp được chuyển từ hình thái vật chất (hàng) sang hình thái tiền tệ (tiền).
Quá trình bán hàng ở các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp thương mại nói riêng có những đặc điểm chính sau đây: Có sự trao đổi thoả thuận giữa người mua và người bán, nguời bán đồng ý bán, người mua đồng ý mua, họ trả tiền hoặc chấp nhận trả tiền. Có sự thay đổi quyền sở hữu về hàng hoá: người bán mất quyền sở hữu, người mua có quyền sở hữu về hàng hoá đã mua. Trong quá trình tiêu thụ hàng hóa, các doanh nghiệp cung cấp cho khách hàng một khối lượng hàng hoá và nhận lại của khách hàng một khoản gọi là doanh thu bán hàng. Số doanh thu này là cơ sở để doanh nghiệp xác định kết quả kinh doanh của mình.2 Khái niệm về xác định kết quả kinh doanh Xác định kết quả kinh doanh là việc so sánh giữa chi phí kinh doanh đã bỏ ra và thu nhập kinh doanh đã thu về trong kỳ.
Nếu thu nhập lớn hơn chi phí thì kết quả bán hàng là lãi, thu nhập nhỏ hơn chi phí thì kết quả bán hàng là lỗ. Việc xác định kết quả bán hàng thường được tiến hành vào cuối kỳ kinh doanh thường là cuối tháng, cuối quý, cuối năm, tuỳ thuộc vào từng đặc điểm kinh doanh và yêu cầu quản lý của từng doanh nghiệp. Mối quan hệ của bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Bán hàng là khâu cuối cùng của quá trình hoạt động kinh doanh trong doanh nghiệp thương mại còn xác định kết quả kinh doanh là căn cứ quan trọng để đơn vị quyết định tiêu thụ hàng hoá nữa hay không. Do đó có thể nói giữa bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có mối quan hệ mật thiết, kết quả kinh doanh là mục đích cuối cùng của doanh nghiệp còn bán hàng là phương tiện trực tiếp để đạt được mục đích đó.2 Vai trò, ý nghĩa và chức năng của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1.1 Vai trò và ý nghĩa của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Tiêu thụ là một trong những khâu quan trọng trong hoạt động sản xuất kinh doanh thương mại mua, bán hàng hoá, các doanh nghiệp sản xuất ra sản phẩm, các doanh nghiệp thương mại mua, bán hàng hoá, các doanh nghiệp sản xuất dịch vụ tạo ra dịch vụ … đều nhằm mục đích tiêu thụ trên thị trường.
Tất cả các doanh nghiệp đều quan tâm làm như thế nào để sản phẩm hàng hoá mình được thị trường chấp nhận về các phương diện: giá cả, chất lượng, mẫu mã. Kế toán tiêu thụ có ý nghĩa quan trọng giúp doanh nghiệp kiểm tra và đánh giá việc thực hiện nguyên tắc tự bù đắp chi phí và có lãi trong kinh doanh.2 Chức năng của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh trực tiếp thu nhận, xử lý và cung cấp thông tin về quá trình bán hàng của doanh nghiệp, thực hiện nhiệm vụ: - Ghi chép đầy đủ, kịp thời khối lượng thành phẩm, hàng hóa bán ra và tiêu thụ nội bộ, tính toán đúng đắn giá trị vốn hàng đã bán, chi phí bán hàng và các chi phí khác nhằm xác định đúng đắn kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. - Cung cấp thông tin kịp thời về tình hình bán hàng phục vụ cho lãnh đạo điều hành hoạt động kinh doanh thương mại. 2 - Kiểm tra, giám sát tiến độ thực hiện kế hoạch bán hàng, kế hoạch lợi nhuận, xác định kết quả kinh doanh phục vụ cho việc lập báo cáo tài chính và quản lý doanh nghiệp.
- Sau khi có kết quả kinh doanh, kế toán sẽ phân tích, đánh giá kết quả kinh doanh của doanh nghiệp nói chung và của từng mặt hàng, từng bộ phận nói riêng; xác định và tính toán cụ thể mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố tới kết quả kinh doanh. Từ đó, đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao kết quả kinh doanh của doanh nghiệp trong kỳ tới. - Kế toán bán hàng cũng giữ một vai trò quan trọng đối với các doanh nghiệp. Hiểu được tầm quan trọng cũng như mức độ ảnh hưởng của kế toán bán hàng sẽ giúp cho cá nhân kế toán hay các nhà quản trị có hướng và chiến lược làm việc hiệu quả.3 Ý nghĩa của kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có ý nghĩa sống còn đối với doanh nghiệp.
Kế toán trong các doanh nghiệp với tư cách là một công cụ quản lý kinh tế, thu nhận xử lý và cung cấp toàn bộ thông tin về tài sản và sự vận động của tài sản đó trong doanh nghiệp nhằm kiểm tra, giám sát toàn bộ hoạt động kinh tế, tài chính của doanh nghiệp, có vai trò quan trọng trong việc phục vụ quản lý bán hàng và xác định kết quả kinh doanh của doanh nghiệp đó. Quản lý bán hàng là quản lý kế hoạch và thực hiện kế hoạch tiêu thụ đối với từng thời kỳ, từng khách hàng, từng hợp đồng kinh tế.3 Các phương thức bán hàng, phương thức thanh toán trong doanh nghiệp 1.1 Phương thức bán hàng Phương thức bán hàng là cách thức doanh nghiệp chuyển quyền sở hữu hàng hoá cho khách hàng và thu được tiền hoặc quyền thu tiền về số lượng hàng hoá tiêu thụ Các phương thức bán hàng: hoạt động mua bán hàng hoá của các doanh nghiệp thương mại có thể thực hiện qua hai phương thức: bán buôn và bán lẻ. Trong đó, bán 3 buôn là bán hàng cho các đơn vị sản xuất kinh doanh để tiếp tục quá trình lưu chuyển hàng hoá còn bán lẻ là bán hàng cho người tiêu dùng, chấm dứt quá trình lưu chuyển hàng hoá Hàng hoá bán buôn và bán lẻ có thể thực hiện theo nhiều phương thức khác nhau: 1.1 Đối với bán buôn Có hai phương thức bán hàng là bán hàng qua kho và bán hàng vận chuyển thẳng. Phương thức bán hàng qua kho Theo phương thức này, hàng hoá mua về được nhập kho rồi từ kho xuất bán ra.
Phương thức bán hàng qua kho có hai hình thức giao nhận + Hình thức nhận hàng: theo hình thức này bên mua sẽ nhận hàng tại kho bên bán hoặc đến một địa điểm do hai bên thoả thuận theo hợp đồng, nhưng thường là do bên bán quy định + Hình thức chuyển hàng: theo hình thức này, bên bán sẽ chuyển hàng hoá đến kho của bên mua hoặc đến một địa điểm do bên mua quy định để giao hàng. Phương thức bán hàng vận chuyển thẳng Theo phương thức này hàng hoá sẽ được chuyển thẳng từ đơn vị cung cấp đến đơn vị mua hàng không qua kho của đơn vị trung gian. Phương thức bán hàng vận chuyển thẳng có hai hình thức thanh toán : + Vận chuyển có tham gia thanh toán: theo hình thức này, hàng hoá được vận chuyển thẳng về mặt thanh toán, đơn vị trung gian vẫn làm nhiệm vụ thanh toán tiền hàng với đơn vị cung cấp và thu tiền của đơn vị mua + Vận chuyển thẳng không tham gia thanh toán: theo hình thức này hàng hoá được vận chuyển thẳng, về thanh toán, đơn vị trung gian không làm nhiệm vụ thanh toán tiền với đơn vị cung cấp, thu tiền của đơn vị mua. Tuỳ hợp đồng, đơn vị trung gian được hưởng một số phí nhất định ở bên mua hoặc bên cung cấp.2 Đối với bán lẻ Có 3 phương thức bán hàng là: bán hàng thu tiền tập trung, bán hàng không thu tiền tập trung và bán hàng tự động: Phương thức bán hàng thu tiền tập trung: theo phương thức này, nhân viên bán hàng chỉ phụ trách việc giao hàng, còn việc thu tiền có người chuyên trách làm công việc này.
Trình tự được tiến hành như sau: Khách hàng xem xong hàng hoá và đồng ý mua, người bán viết “hóa đơn bán lẻ” giao cho khách hàng đưa đến chỗ thu tiền thì đóng dấu “đã thu tiền”, khách hàng mang hoá đơn đó đến nhận hàng. Cuối ngày, người thu tiền tổng hợp số tiền đã thu để xác định doanh số bán. Định kỳ kiểm kê hàng hoá tại quầy, tính toán lượng hàng đã bán ra để xác định tình hình bán hàng thừa thiếu tại quầy. Phương thức bán hàng không thu tiền tập trung: theo phương thức này, nhân viên bán hàng vừa làm nhiệm vụ giao hàng, vừa làm nhiệm vụ thu tiền.
Do đó, trong một cửa hàng bán lẻ việc thu tiền bán hàng phân tán ở nhiều điểm. Hàng ngày hoặc định kỳ tiến hành kiểm kê hàng hoá còn lại để tính lượng bán ra, lập báo cáo bán hàng, đối chiếu doanh số bán theo khóa luận bán hàng với số tiền thực nộp để xác định thừa thiếu tiền bán hàng. Phương thức bán hàng tự động: theo phương thức này, người mua tự chọn hàng hoá sau đó mang đến bộ phận thu ngân kiểm hàng, tính tiền, lập hoá đơn bán hàng và thu tiền. Cuối ngày nộp tiền bán hàng cho thủ quỹ.
Định kỳ kiểm kê, xác định thừa, thiếu tiền bán hàng.2 Phương thức thanh toán - Thanh toán ngay bằng tiền mặt: hàng hoá của công ty sau khi giao cho khách hàng, khách hàng thanh toán ngay bằng tiền mặt. - Thanh toán không dùng tiền mặt: theo phương thức này, hàng hoá của công ty sau khi giao cho khách hàng, khách hàng có thể thanh toán bằng séc hoặc chuyển khoản. - Phương thức bán hàng trả chậm: khách hàng cùng công ty thỏa thuận về thời hạn và lãi suất áp dụng đối với trả chậm.4 Kế toán bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1.1 Kế toán về doanh thu bán hàng 1.1 Chứng từ sử dụng - Hóa đơn giá trị gia tăng (mẫu 01-GTKT-3LL): dùng cho các doanh nghiệp nộp thuế GTGT theo PP khấu trừ. - Hóa đơn bán hàng (mẫu 02-GTTT-3LL): dùng cho các doanh nghiệp nộp thuế GTGT theo PP trực tiếp hoặc nộp thuế tiêu thụ đặc biệt.
