LỜI MỞ ĐẦU Bất cứ doanh nghiệp nào khi đi vào sản xuất kinh doanh đều phải chịu trách nhiệm trước kết quả kinh doanh của mình, bảo toàn được vốn kinh doanh và quan trọng là kinh doanh có lãi. Muốn như vậy doanh nghiêp phải nhận thức được vị trí khâu tiêu thụ sản phẩm, hàng hoá vì nó quyết định đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp nói chung cũng như kết quả bán hàng nói riêng và là cơ sở để doanh nghiệp có thu nhập bù đắp chi phí bỏ ra, thực hiện nghĩa vụ với Ngân sách Nhà Nước. Mục đích hoạt động của doanh nghiệp là hướng tới lợi nhuận nên bên cạnh các biện pháp quản lý chung, việc tổ chức hợp lý công tác kế toán bán hàng là rất cần thiết giúp doanh nghiệp có đầy đủ thông tin kịp thời và chính xác để đưa ra quyết định kinh doanh đúng đắn. Doanh nghiệp kinh doanh đạt hiệu quả kinh tế cao là cơ sở doanh nghiệp có thể tồn tại và phát triển ngày càng vững chắc trong nền kinh tế thị trường cạnh tranh sôi động và quyết liệt.
Tầm quan trọng của công tác kế toán bán hàng là lý do để em lựa chọn làm đề tài khóa luận tốt nghiệp. Bên cạnh đó, em đã được vận dụng lý luận đã học kết hợp với thực tế thu nhận được từ công tác kế toán bán hàng tại Công ty Cổ phần Sản xuất Dịch vụ và Thương mại Phát Linh – một trong những công ty có thương hiệu uy tín trên thị trường thép xây dựng tại miền Bắc. Với một tiềm lực tài chính mạnh, cơ sở vật chất hiện đại, môi trường làm việc chuyên nghiệp cũng như có chỗ đứng vững lâu năm trên thị trường xây dựng là những lý do để em tin tưởng lựa chọn Công ty Cổ phần Sản xuất Dịch vụ và Thương Mại Phát Linh là nơi để thực tập và viết đề tài ''Kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng'' Kết cấu của khóa luận được chia thành ba phần chính: Phần 1: Cơ sở lý luận về kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng Phần 2: Thực trạng nghiệp vụ kế toán bán hàng và xác định kế toán bán hàng tại Công ty Cổ phần Sản xuất và Thương mại Phát Linh Phần 3: Một số ý kiến nhận xét và hoàn thiện nghiệp vụ kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng tại Công ty Cổ phần Sản xuất Dịch vụ và Thương mại Phát Linh. Nguyễn Khánh Ly – K20KT2 Page 5 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thanh Trang PHẦN 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1.1 Những vấn đề chung về kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng 1.1 Tổng quan về hoạt động thương mại Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hóa.
Theo đó bên bán có nghĩa vụ chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa cho bên mua và nhận thanh toán; bên mua có nghĩa vụ thanh toán cho bên bán và nhận hàng hay quyền sở hữu hàng hóa theo thỏa thuận (mục 8, Điều 3, Luật Thương mại/2005).2 Nghiệp vụ bán hàng trong doanh nghiệp thương mại. Bán hàng là khâu cuối cùng trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp thương mại, là quá trình người bán chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa cho người mua để nhận quyền sở hữu về tiền tệ hoặc quyền đòi tiền ở người mua. Như vậy, thông qua nghiệp vụ bán hàng, giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa được thực hiện; vốn của doanh nghiệp thương mại được chuyển từ hình thái hiện vật (hàng hóa) sang hình thái giá trị (tiền tệ), doanh nghiệp thu hồi được vốn bỏ ra, bủ đắp được chi phí và có nguồn tích lũy để mở rộng kinh doanh.3 Các phương thức tiêu thụ hàng hóa trong doanh nghiệp thương mại 1.1 Phân loại phương thức tiêu thụ theo số lượng: gồm bán buôn và bán lẻ - Bán buôn hàng hóa: là hình thức bán hàng theo lô hoặc bán với số lượng lớn, thực chất người mua hàng hóa là những nhà cung cấp trung gian, hàng hóa sau khi bán buôn chưa đến tay người tiêu dùng trực tiếp. Chứng từ và phương thức tiêu thụ của bán buôn qua kho (Sơ đồ 1) Đơn đặt Nhập Lập Biên bản Bàn hàng, kho phiếu bàn giao giao hợp đồng hàng xuất kho, hàng hóa cho kinh tế hóa hóa đơn khách GTGT hàng Nguyễn Khánh Ly – K20KT2 Page 6 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thanh Trang - Bán lẻ hàng hóa: là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các tổ chức kinh tế hoặc các đơn vị kinh tế tập thể mua về mang tính chất tiêu dùng nội bộ.
Bán hàng theo phương thức này có đặc điểm là hàng hóa đã ra khỏi lĩnh vực lưu thông và đi vào lĩnh vực tiêu dùng, giá trị và giá trị sử dụng của hàng hóa đã được thực hiện. Bán lẻ thường bán đơn chiếc hoặc bán với số lượng nhỏ, giá bán thường ổn định. Phương thức bán buôn và bán lẻ được chi tiết dưới nhiều hình thức khác nhau (trực tiếp, chuyển hàng) + Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: Theo phương thức này, bên mua cử đại diện đến kho của doanh nghiệp để nhận hàng. Doanh nghiệp xuất kho hàng hóa, giao hàng trực tiếp cho đại diện bên mua.
Sau khi đại diện bên mua nhận đủ hàng, thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ, hàng hóa được xác định là tiêu thụ. + Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hàng: Theo hình thức này, căn cứ vào hợp đồng ký kết, hoặc theo đơn hàng, doanh nghiệp xuất kho hàng hóa, dùng phương tiện vận tải của mình hoặc đi thuê ngoài, chuyển hàng đến kho bên mua hoặc một địa điểm nào đó do bên mua quy định trong hợp đồng. Hàng hóa chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại. Chỉ khi nào được bên mua kiểm nhận, chấp nhận thanh toán thì số hàng chuyển giao mới được coi là tiêu thu.
+ Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức giao hàng trực tiếp (hình thức giao tay ba): Theo hình thức này, doanh nghiệp sau khi mua hàng, giao trực tiếp cho đại diện bên mua tại kho người bán. Sau khi đại diện bên mua ký nhận đủ hàng, bên mua đã thanh toán tiền hàng hoặc chấp nhận nợ, hàng hóa được xác định là tiêu thụ. + Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức chuyển hàng: Theo hình thức này, doanh nghiệp sau khi mua hàng, nhận hàng mua, dùng phương tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài vận chuyển hàng đến giao cho bên mua ở địa điểm đã được thỏa thuận. Hàng hóa chuyển bán trong trường hợp này vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại.
Khi nhận được tiền bên mua thanh toán hoặc giấy báo Nguyễn Khánh Ly – K20KT2 Page 7 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thanh Trang của bên mua đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán thì hàng hóa chuyển đi mới được xác định là tiêu thụ. + Bán lẻ thu tiền tập trung: là hình thức mà trong đó nghiệp vụ thu tiền của người mua và nghiệp vụ giao hàng cho người mua tách rời nhau. Mỗi quầy hàng có một nhân viên thu tiền làm nhiệm vụ thu tiền của khách, viết hóa đơn hoặc tích kế cho khách để khách đến nhận hàng ở quầy hàng do nhân viên bán hàng giao cho khách hoặc kiểm kê hàng hóa tồn quầy để xác định số lượng hàng đã bán trong ngày, trong ca và lập báo cáo bán hàng. Nhân viên thu tiền làm giấy nộp tiền và nộp tiền bán hàng cho thủ quỹ.
+ Bán lẻ thu tiền trực tiếp: Theo hình thức này, nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền của khách và giao hàng cho khách. Cuối ngày hoặc cuối mỗi ca nhân viên bán hàng làm giấy nộp tiền và nộp tiền cho thủ quỹ và lập báo cáo bán hàng. + Bán lẻ tự phục vụ (tự chọn): là hình thức mà khách hàng được tự chọn lấy hàng, sau đó mang đến bộ phận thu tiền để thanh toán tiền hàng, nhân viên thu tiền sẽ tiến hàng thu tiền và lập hóa đơn bán hàng.2 Phân loại theo hình thức tiêu thụ: gồm bán trực tiếp, gửi bán, ký gửi, đại lý. - Bán trực tiếp: Là hình thức giao hàng cho người mua trực tiếp tại kho (hay trực tiếp tại các phân xưởng sản xuất, không qua kho) của doanh nghiệp.
Người mua thanh toán hay chấp nhận thanh toán số hàng mà người bán đã giao. Số hàng khi bàn giao cho khách hàng được chính thức coi là tiêu thụ và người bán mất quyền sở hữu về số hàng này. - Gửi bán: Là hình thức mà bên bán chuyển hàng cho bên mua theo địa điểm ghi trong hợp đồng. Số hàng chuyển đi vẫn thuộc quyền sở hữu của bên bán.
Khi được bên mua thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán về số hàng chuyển giao (một phần hay toàn bộ) thì số hàng được bên mua chấp nhận này mới được coi là tiêu thụ và bên bán mất quyền sở hữu về số hàng đó. Nguyễn Khánh Ly – K20KT2 Page 8 Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thanh Trang - Ký gửi, đại lý: là hình thức mà bên chủ hàng xuất hàng giao cho bên nhận đại lý, ký gửi để bán. Bên đại lý bán đúng giá quy định của chủ hàng sẽ được hưởng thù lao đại lý dưới hình thức hoa hồng (hoa hồng đại lý).3 Phân loại theo phương thức thanh toán: - Hình thức thanh toán chậm trả: Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển giao sau một khoảng thời gian so với thời điểm chuyển quyền sở hữu về hàng hóa, do đó hình thành khoản công nợ phải thu khách hàng. Nợ phải thu cần được hạch toán quản lý chi tiết cho từng đối tượng phải thu và ghi chép theo từng lần thanh toán.
Ở hình thức này sự vận động của hàng hóa và tiền tệ có khoảng cách về thời gian và không gian. - Hình thức thanh toán trực tiếp: Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển từ người mua sang người bán ngay sau khi quyền sở hữu hàng hóa bị chuyển giao. Thanh toán trực tiếp có thể bằng tiền mặt, ngân phiếu, séc (bao gồm cả trường hợp bán trả góp) hoặc có thể bằng hàng hóa (nếu bán theo phương thức hàng đổi hàng). Ở hình thức này sự vận động của hàng hóa gắn liền với sự vận động của tiền tệ.