CHƯƠNG 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI THEO THÔNG TƯ 133/2016/TT-BTC 1. Khái niệm cơ bản về bán hàng và xác định kết quả bán hàng trong doanh nghiệp thương mại 1. Bán hàng Bán hàng là quá trình doanh nghiệp thực hiện việc chuyển hoá vốn sản xuất kinh doanh của mình từ hình thái hàng hoá sang hình thái tiền tệ và hình thành kết quả tiêu thụ.
Doanh thu Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán phát sinh từ các hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp. Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ được xác định khi thoả mãn đồng thời tất cả các điều kiện sau: − Doanh nghiệp chuyển giao phần lớn rủi ro và lợi ích gắn với quyền sở hữu sản phẩm cho người mua. − Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý, quyền kiểm soát sản phẩm. − Doanh thu xác định tương đối chắc chắc.
− Doanh nghiệp đã thu hay sẽ thu được lợi ích kinh tế từ bán hàng. − Xác định được chi phí liên quan đến bán hàng. Các khoản giảm trừ doanh thu Các khoản giảm trừ doanh thu là các khoản được điều chỉnh giảm trừ vào doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ, bao gồm các khoản giảm giá hàng bán, chiết khấu thương mại, hàng bán bị trả lại. Chỉ tiêu này không bao gồm các khoản thuế gián thu, phí mà doanh nghiệp không được hưởng phải nộp NSNN (được kế toán ghi giảm doanh thu trên sổ kế toán TK 511) do các khoản này về bản chất là các khoản thu hộ Nhà nước, không thuộc doanh thu nên không được coi là khoản giảm trừ doanh thu.
- Chiết khấu thương mại: Là khoản tiền doanh nghiệp giảm trừ trên giá bán niêm yết cho khách hàng khi khách hàng mua với số lượng lớn hoặc đã thoả thuận về chiết khấu thương mại được cam kết trong hợp đồng kinh tế. - Giảm giá hàng bán: Là số tiền mà doanh nghiệp chấp nhận giảm trừ cho khách hàng do hàng hoá kém chất lượng, sai quy cách, không tuân thủ yêu cầu của hợp đồng kinh tế. 1 Thư viện ĐH Thăng Long - Hàng bán bị trả lại: Là hàng đã bán cho khách nhưng bị trả lại do vi phạm hợp đồng kinh tế như lỗi kỹ thuật, hàng sai quy cách, hàng kém chất lượng. Trị giá hàng bị trả lại phải tính theo đúng đơn giá ghi trong hoá đơn.
Doanh thu thuần Doanh thu thuần là số chênh lệch giữa doanh thu bán hàng với các khoản giảm trừ doanh thu. Chỉ tiêu này phản ánh tổng doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ sau khi đã trừ đi các khoản giảm trừ doanh thu trong kỳ báo cáo. Chỉ tiêu này là căn cứ tính kết quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Giá vốn hàng bán Giá vốn hàng bán là trị giá vốn của sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ đã tiêu thụ trong kỳ.
Lợi nhuận gộp Lợi nhuận gộp là phần lợi nhuận mà doanh nghiệp thu được sau khi lấy doanh thu thuần trừ đi giá vốn hàng bán. Chi phí quản lý kinh doanh Chi phí quản lý kinh doanh là những khoản chi phí phát sinh trong quá trình bán hàng, quản lý doanh nghiệp và hợp lý, hợp lệ. Chi phí quản lý kinh doanh bao gồm chi phí bán hàng và chi phí quản lý doanh nghiệp. - Chi phí bán hàng: Là các khoản chi phí phát sinh có liên quan đến hoạt động bán hàng hoá, dịch vụ trong kỳ.
- Chi phí quản lý doanh nghiệp: Là những khoản chi phí có liên quan chung đến toàn bộ hoạt động của cả doanh nghiệp mà không tách riêng được cho bất kỳ một loại hoạt động nào. Kết quả bán hàng Kết quả bán hàng là kết quả cuối cùng về mặt tài chính của hoạt động sản xuất và tiêu thụ. Nói cách khác, kết quả bán hàng là số chênh lệch giữa doanh thu thuần về bán hàng và các khoản chi phí kinh doanh liên quan đến quá trình bán hàng, bao gồm trị giá vốn của hàng bán và chi phí quản lý kinh doanh. Kết quả bán hàng được xác định theo công thức sau: Kết quả bán Doanh Giá vốn hàng Chi phí quản lý = _ _ hàng thu thuần bán kinh doanh 2 1.
Các phương thức bán hàng 1. Bán buôn Bán buôn hàng hóa là hình thức bán hàng cho các đơn vị thương mại, các doanh nghiệp sản xuất, hay thông dụng là các cửa hàng tạp hóa, cửa hàng tiện lợi. Đặc điểm của hàng hóa bán buôn là hàng hóa vẫn nằm trong lĩnh vực lưu thông. Hàng bán buôn thường được bán theo hình thức bán hàng theo lô hoặc bán với số lượng lớn, thực chất người mua hàng hóa là những nhà cung cấp trung gian, hàng hóa sau khi bán buôn chưa đến tay người tiêu dùng trực tiếp.
Bán buôn hàng hóa có thể theo các phương thức sau: Bán buôn qua kho Bán buôn hàng hóa qua kho là phương thức bán buôn hàng hóa mà trong đó, hàng mua về được nhập kho, sau đó hàng bán phải được xuất từ kho bảo quản của doanh nghiệp cho người mua buôn. Bán buôn hàng hóa qua kho có thể thực hiện dưới hai hình thức: − Bán buôn qua kho trực tiếp: Theo hình thức này, bên mua cử đại diện đến kho của doanh nghiệp thương mại để nhận hàng. Doanh nghiệp thương mại xuất kho hàng hóa giao trực tiếp cho đại diện của bên mua. Sau khi đại diện bên mua nhận đủ hàng, thanh toán hóa đơn mua bán hoặc chấp nhận nợ, hàng hóa được xác định là tiêu thụ.
− Bán buôn qua kho theo phương thức chuyển hàng: Theo hình thức này, căn cứ vào hợp đồng kinh tế đã ký kết hoặc theo đơn đặt hàng, doanh nghiệp thương mại xuất kho hàng hóa, dùng phương tiện vận tải của mình hoặc đi thuê phương tiện vận tải bên ngoài để vận chuyển hàng đến kho của bên mua hoặc một địa điểm nào đó theo sự thỏa thuận của bên mua. Hàng hóa chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại và chỉ khi nào được bên mua kiểm nhận, thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán thì số hàng chuyển giao mới được coi là tiêu thụ, người bán mất quyền sở hữu về số hàng đã giao. Chi phí vận chuyển do doanh nghiệp thương mại chịu hay bên mua chịu là do sự thoả thuận từ trước giữa các bên. Nếu doanh nghiệp thương mại chịu chi phí vận chuyển, sẽ được ghi vào chi phí bán hàng.
Bán buôn vận chuyển thẳng Theo phương thức này, doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, nhận hàng mua, không tiến hành nhập vào kho của doanh nghiệp mình mà chuyển bán thẳng cho bên mua. Phương thức này có thể thực hiện theo hai hình thức: − Bán buôn vận chuyển thẳng có tham gia thanh toán + Giao tay ba trực tiếp: Theo hình thức này, doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, giao dịch trực tiếp cho đại diện của bên mua tại kho người bán. Sau 3 Thư viện ĐH Thăng Long khi đại diện bên mua kiểm định ký nhận đủ hàng, bên mua sẽ tiến hành thanh toán tiền hàng hoặc chấp nhận nợ, tại thời điểm đó hàng hóa được xác định là tiêu thụ + Chuyển hàng: Theo hình thức này, doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, nhận hàng mua, dùng phương tiện vận tải của mình hoặc thuê ngoài vận chuyển hàng đến giao cho bên mua tại địa điểm, thời gian đã được thỏa thuận các bên thỏa thuận từ trước. Hàng hóa chuyển bán trong trường hợp này vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại.
Khi nhận được tiền của bên mua thanh toán hoặc giấy báo của bên mua đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán thì hàng hóa chuyển đi được xác định là tiêu thụ. − Bán buôn vận chuyển thẳng không tham gia thanh toán: Theo hình thức này doanh nghiệp thương mại đứng ra làm trung gian môi giới giữa bên bán và bên mua để hưởng hoa hồng (do bên bán hoặc bên mua trả). Còn bên mua sẽ chịu trách nhiệm nhận hàng và thanh toán cho bên bán. Khi được bên bán hoặc bên mua chấp nhận thanh toán tiền hoa hồng, doanh nghiệp thương mại phải lập Hóa đơn GTGT (hay Hóa đơn bán hàng) phản ánh số hoa hồng môi giới được hưởng.
Bán lẻ Bán lẻ là hình thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng, không thông qua trung gian. Có 2 phương thức tổ chức bán lẻ: − Bán lẻ thu tiền trực tiếp: Theo phương thức này, nhân viên bán hàng vừa thực hiện chức năng bán hàng và chức năng thu ngân. Cuối ca bán hàng, nhân viên bán hàng tiến hành kiểm hàng hoá tại quầy, kiểm tiền để lập báo cáo bán hàng và nộp tiền cho thủ quỹ. − Bán lẻ thu tiền tập trung: Theo phương thức này, nhân viên bán hàng và nhân viên thu ngân thực hiện chức năng độc lập nhau.
Cuối ca bán hàng, nhân viên bán hàng kiểm hàng hoá tại quầy và lập báo cáo bán hàng nộp trong ca. Nhân viên thu ngân có nhiệm vụ thu tiền, kiểm tiền và nộp tiền cho thủ quỹ. Bán trả góp Theo phương thức này, khi giao hàng cho người mua thì lượng hàng chuyển giao được coi là tiêu thụ, người mua sẽ thanh toán ngay 1 phần. Số tiền còn lại người mua sẽ trả dần và phải chịu một tỷ lệ lãi suất nhất định.
Thông thường số tiền trả ở các kỳ bằng nhau, trong đó bao gồm một phần nợ gốc và một phần lãi trả chậm 1. Bán hàng qua đại lý, ký gửi Đây là phương thức bán hàng trong đó doanh nghiệp thương mại giao hàng cho cơ sở đại lý, ký gửi để các cơ sở này trực tiếp bán hàng. Bên nhận làm đại lý, ký gửi sẽ trực tiếp bán hàng, thanh toán tiền hàng và được hưởng hoa hồng đại lý. Số hàng 4 chuyển giao cho các cơ sở đại lý vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại cho đến khi cơ sở đại lý, ký gửi thanh toán tiền, chấp nhận thanh toán hoặc thông báo về số hàng đã bán được.
Các phương pháp tính giá vốn hàng xuất kho 1. Phương pháp giá thực tế đích danh Theo phương pháp này, hàng hoá xuất kho thuộc lô hàng nhập nào thì lấy đơn giá nhập kho của lô hàng đó để tính ra giá thực tế xuất kho. Phương pháp này đòi hỏi doanh nghiệp phải biết được các đơn vị hàng tồn kho và các đơn vị hàng xuất bán thuộc những lần mua nào, đơn giá của những lần mua đó. Đây là phương pháp đảm bảo trị giá hàng xuất kho chính xác nhất.