phần mở đầu và phụ lục, luận văn được chia thành 03 chương chính như sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về xây dựng KHPTKTXH cấp địa phương Chƣơng 2: Phân tích đánh giá các căn cứ xây dựng KHPTKTXH huyện Lâm Bình, tỉnh Tuyên quang. Chƣơng 3: Đề xuất KHPTKTXH huyện Lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2021 - 2025. 10 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LẬP KẾ HOẠCH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CẤP ĐỊA PHƢƠNG 1.1 Tổng quan về KH và lập Kế hoạch phát triển kinh tế xã hội 1. Những vấn đề cơ bản về Kế hoạch 1.
Khái niệm về Kế hoạch KH là một tập hợp những hoạt động, công việc được sắp xếp theo trình tự nhất định để đạt được mục tiêu đã đề ra. KH có thể là các chương trình hành động hoặc bất kỳ danh sách, sơ đồ, bảng biểu được sắp xếp theo lịch trình, có thời hạn, chia thành các giai đoạn, các bước thời gian thực hiện, có phân bổ nguồn lực, ấn định những mục tiêu cụ thể và xác định biện pháp, sự chuẩn bị, triển khai thực hiện nhằm đạt được một mục tiêu, chỉ tiêu đã được đề ra. Thông thường KH được hiểu như là một khoảng thời gian cho những dự định sẽ hành động và thông qua đó ta hy vọng sẽ đạt được mục tiêu(1). Nói đến KH là nói đến những người vạch ra mà không làm nhưng họ góp phần vào kết quả đạt được như bản KH đề ra.
KH có thể được thực hiện một cách chính thức hoặc không chính thức, bằng văn bản, văn kiện hoặc bất thành văn, công khai minh bạch hoặc bí mật (đối với các KH tác chiến, tình báo, chính trị, đối ngoại hay tội phạm, gây án, hãm hại, trả thù hoặc một phần trong KH kinh doanh, làm ăn, tài chính,…). KH chính thức được phổ biến và áp dụng cho nhiều người, có nhiều khả năng xảy ra trong các dự án ví dụ như ngoại giao, công tác, phát triển kinh tế, các KH về thể thao, trò chơi hoặc trong việc tiến hành kinh doanh khác. Ở góc độ tổng thể, việc xây dựng KH có ý nghĩa quan trọng. Trên thực tế, có thể không có KH nào hoàn toàn đúng hoặc không khả thi nhưng không hoạch 1 Ngô Thắng Lợi (2006): Giáo trình Kế hoạch hóa phát triển KTXH, NXB Thống kê.
11 định gì thì cũng không được. KH là tiêu chuẩn, là thước đo kết quả so với những gì đã đề ra. KH dù có sai vẫn rất cần thiết điều này đặc biệt quan trọng trong kinh doanh, nó là trọng tâm của hoạt động kinh doanh. Việc viết một KH kinh doanh là một bước quan trọng trong việc tạo nên nền tảng cho quá trình thực hiện mục tiêu có tính thực tế của doanh nghiệp.
Ở góc độ cá nhân, khi lập được KH thì tư duy quản lý sẽ có hệ thống hơn để có thể dự liệu được các tình huống sắp xảy ra. Việc phối hợp được mọi nguồn lực của cá nhân, tổ chức để tạo nên một sức mạnh tổng hợp, có thể giữ vững mục tiêu cuối cùng hướng đến. Đồng thời dễ dàng kiểm tra, giám sát hiệu quả thực hiện dự án của cá nhân. Đặc biệt, khi có KH chi tiết, cụ thể nó sẽ giúp tránh được những việc bị động, đột xuất chen ngang làm mất thời gian của cá nhân.
Một KH cụ thể, chi tiết và sự quyết tâm thực hiện sẽ giúp cá nhân chiến thắng bệnh trì hoãn để đạt đến sự thành công. Nếu KH được thực hiện nghiêm túc, nó sẽ tạo ra những tác động mạnh mẽ bất ngờ. Phân loại KH KH được phân loại theo nhiều tiêu thức khác nhau. Theo mỗi tiêu thức phân loại thì lại có một hệ thống KH khác nhau.
Dưới đây là một số cách thức phân loại mang tính điển hình: a) Căn cứ theo mức độ tổng quát, có thể chia KH thành: - Sứ mệnh: Sứ mệnh là một bức thông điệp thể hiện lý do tồn tại của tổ chức, sứ mệnh sẽ trả lời cho câu hỏi: Tổ chức tồn tại vì mục đích nào? Một tổ chức khi thành lập, trước hết đều phải xác định được sứ mệnh của mình. Sứ mệnh của một tổ chức được đặt ra trên cơ sở xác định những lĩnh vực hoạt động của tổ chức đó, những giả định về mục đích, sự thành đạt và vị trí của tổ chức trong môi trường hoạt động của nó. Sứ mệnh của tổ chức là bộ phận tương đối ổn định, mang tính bản sắc của tổ chức và có vai trò thống nhất cũng như khích lệ 12 các thành viên của tổ chức trong việc thực hiện mục tiêu chung. Sứ mệnh tổ chức bao gồm hai loại sau: Sứ mệnh được công bố: là sứ mệnh thông báo được thông báo một cách công khai cho mọi người, thông qua thị trường để doanh nghiệp đạt được mục tiêu và nó được thể hiện thông qua các khẩu hiệu, các triết lý kinh doanh ngắn gọn của doanh nghiệp.
Sứ mệnh không được công bố: là sứ mệnh thể hiện lợi ích tối cao của tổ chức. Như vậy, có thể nói sứ mệnh là cơ sở đầu tiên để xác định mục tiêu chiến lược của tổ chức, là phương hướng phấn đấu của tổ chức trong suốt thời gian tồn tại của mình và nó là cơ sở để xác định phương thức hành động cơ bản của tổ chức. - Kế hoạch chiến lược KH chiến lược là những KH đưa ra những mục tiêu tổng thể, dài hạn và phương thức cơ bản để thực hiện nó trên cơ sở phân tích môi trường và vị trí của tổ chức trong môi trường đó. Các KH chiến lược do những nhà quản lý cấp cao của tổ chức thiết kế với mục đích là xác định những mục tiêu tổng thể cho tổ chức.
Các KH chiến lược liên quan đến mối quan hệ giữa con người của tổ chức với các con người của những tổ chức khác. - Kế hoạch tác nghiệp KH tác nghiệp là các KH chi tiết cụ thể hoá cho các KH chiến lược, nó trình bày rõ chi tiết tổ chức cần phải làm như thế nào để đạt được những mục tiêu đã đặt ra trong KH chiến lược. KH tác nghiệp thể hiện chi tiết KH chiến lược thành những hoạt động hàng năm, hàng quý, hàng tháng bao gồm các KH nguyên vật liệu, KH nhân công, KH tiên lương, KH sản phẩm. KH tác nghiệp nhằm mục đích bảo đảm cho mọi người trong tổ chức đều hiểu về các mục tiêu của tổ chức và xác định rõ ràng trách nhiệm của họ trong việc thực hiện mục tiêu chung đó và các hoạt động cần được tiến hành ra sao để đạt được những kết quả dự định trước.
Các KH tác nghiệp chỉ liên quan đến những người trong cùng 13 một tổ chức. b) Căn cứ vào thời gian thực hiện KH Các KH được phân ra thành KH ngắn hạn, trung hạn, dài hạn. - Kế hoạch dài hạn: Là KH cho thời kỳ từ 5 năm trở lên nhằm xác định các lĩnh vực hoạt động của tổ chức, xác định các mục tiêu, chính sách giải pháp dài hạn về tài chính, đầu tư, nghiên cứu phát triển do những nhà quản lý cấp cao lập mang tính tập trung cao và linh hoạt. - Kế hoạch trung hạn: Là KH cho thời kỳ từ 1 đến 5 năm nhằm phác thảo các chính sách, chương tình trung hạn để thực hiện các mục tiêu được hoạch định trong chiến lược của tổ chức KH trung hạn được lập bởi các chuyên gia quản lý cấp cao, chuyên gia quản lý điều hành đồng thời nó ít tập trung hơn KH dài hạn.
- Kế hoạch ngắn hạn: Là KH cho thời kỳ dưới 01 năm, là sự cụ thể hóa nhiệm vụ sản xuất kinh doanh dựa vào mục tiêu chiến lược, KH, kết quả nghiên cứu thị trường, các căn cứ xây dựng KH phù hợp với điều kiện năm KH do các chuyên gia quản lý điều hành và chuyên gia quản lý thực hiện lập nên. KH này không mang tính chất tập trung và thường rất cứng nhắc, ít linh hoạt. Ba loại KH trên có quan hệ hữu cơ với nhau. Trong đó, KH dài hạn giữ vai trò trung tâm, chỉ đạo trong hệ thống KH sản xuất kinh doanh của tổ chức, doanh nghiệp, là cơ sở để xây dựng KH trung hạn và KH hằng năm.
Ý nghĩa và tầm quan trọng của việc xây dựng KH Xây dựng KH là chức năng đầu tiên trong bốn chức năng của quản lý. Là chức năng rất quan trọng đối với mỗi nhà quản lý bởi nó gắn liền với việc lựa chọn mục tiêu và chương trình hành động trong tương lai, giúp nhà quản lý xác định được các chức năng khác còn lại nhằm đảm bảo đạt được các mục tiêu đề ra. Hiện có rất nhiều quan niệm khác nhau về chức năng xây dựng KH. Với mỗi quan điểm, mỗi cách tiếp cận khác nhau đều có khái niệm riêng nhưng tất cả đều 14 cố gắng biểu hiện đúng bản chất của phạm trù quản lý này.
Theo góc độ ra Quyết định: “Xây dựng KH là một loại ra quyết định đặc thù để xác định một tương lai cụ thể mà các nhà quản lý mong muốn cho tổ chức của họ”. Quản lý có bốn chức năng cơ bản là xây dựng KH, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra. Xây dựng KH có thể ví như là bắt đầu từ rễ cái của một cây sồi lớn, rồi từ đó mọc lên các “nhánh” tổ chức lãnh đạo và kiểm tra. Xét theo quan điểm này thì xây dựng KH là chức năng khởi đầu và trọng yếu đối với mỗi nhà quản lý.
Theo cách tiếp cận theo quá trình: KH sản xuất kinh doanh có thể coi là quá trình liên tục xoáy trôn ốc với chất lượng ngày càng tăng lên kể từ khi chuẩn bị xây dựng KH cho tới lúc chuẩn bị tổ chức thực hiện KH nhằm đưa hoạt động của doanh nghiệp theo đúng mục tiêu đã đề ra. Theo Steyner thì: "Xây dựng KH là một quá trình bắt đầu từ việc thiết lập các mục tiêu, quyết định các chiến lược, các chính sách, KH chi tiết để đạt được mục tiêu đã định. Xây dựng KH cho phép thiết lập các quyết định khả thi và bao gồm cả chu kỳ mới của việc thiết lập mục tiêu và quyết định chiến lược nhằm hoàn thiện hơn nữa". Đây được xem là một quá trình tiếp diễn phản ánh và thích ứng được với những biến động diễn ra trong môi trường của tổ chức, đó là quá trình thích ứng với sự không chắc chắn của môi trường bằng việc xác định trước các phương án hành động để đạt được mục tiêu cụ thể(2).