Tổng quan: Thực trạng hút thuốc lá ở thanh thiếu niên Việt Nam & Thế giới và các yếu tố liên quan

Luận văn tổng quan thực trạng hút thuốc lá ở thanh thiếu niên Việt Nam & thế giới. Phân tích các yếu tố liên quan, cung cấp cái nhìn toàn diện về vấn đề.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hương
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Thị Tú Quyên
• Trường học: Trường Đại học Y tế công cộng
• Chuyên ngành: Y tế công cộng
• Đề tài: Hút thuốc lá ở thanh thiếu niên: Thực trạng & Yếu tố
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan Vấn đề Thực Trạng Hút Thuốc Lá Vị Thành Niên

Hút thuốc lá (HTL) là một vấn đề y tế công cộng toàn cầu lớn. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ước tính gần 6 triệu người tử vong mỗi năm do các bệnh liên quan đến HTL. Mặc dù vậy, vẫn có hơn 1 tỷ người từ 15 tuổi trở lên HTL và ít nhất 1 trong 10 trẻ thanh thiếu niên (TTN) (tuổi từ 13-15) sử dụng thuốc lá. Những người HTL ở tuổi vị thành niên có nguy cơ cao trở thành người HTL ở tuổi trưởng thành. Do đó, ngăn chặn và giảm số người HTL ở tuổi TTN là điều cần thiết để giảm tỷ lệ HTL nói chung ở người trưởng thành. Hơn nữa, HTL của TTN chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố liên quan. Một số nghiên cứu khoa học đã chỉ ra bằng chứng về những mối liên quan này. Tổng hợp và mô tả thực trạng HTL ở TTN và một số yếu tố liên quan là một vấn đề quan trọng đối với Y tế công cộng.

1.1. Tầm quan trọng của Nghiên cứu về Hút Thuốc Lá Thanh Thiếu Niên

Nghiên cứu về hút thuốc lá thanh thiếu niên đóng vai trò quan trọng trong việc định hình các chiến lược phòng chống. Việc hiểu rõ thực trạng hút thuốc lá ở tuổi vị thành niên cho phép các nhà hoạch định chính sách và các chuyên gia y tế công cộng thiết kế các chương trình can thiệp hiệu quả hơn. Điều này bao gồm việc giáo dục về tác hại của thuốc lá đối với thanh thiếu niên, cũng như xây dựng các chính sách phòng chống hút thuốc lá ở thanh thiếu niên một cách toàn diện. Sự hiểu biết sâu sắc về các yếu tố ảnh hưởng đến việc hút thuốc của thanh thiếu niên cũng giúp nhắm mục tiêu các biện pháp can thiệp cụ thể hơn, chẳng hạn như tập trung vào ảnh hưởng của gia đình đến việc hút thuốc của thanh thiếu niên hoặc ảnh hưởng của bạn bè đến việc hút thuốc của thanh thiếu niên.

1.2. Mục tiêu của Bài viết về Thực Trạng Hút Thuốc Lá

Bài viết này tập trung vào việc tổng hợp và trình bày một cái nhìn toàn diện về thực trạng hút thuốc lá ở TTN, cả ở Việt Nam và trên thế giới. Mục tiêu chính là cung cấp một bức tranh rõ ràng về tình hình hiện tại, bao gồm tỷ lệ hút thuốc lá thanh thiếu niên, các loại thuốc lá điện tử ở thanh thiếu niên được sử dụng phổ biến, và độ tuổi bắt đầu hút thuốc. Bên cạnh đó, bài viết cũng đi sâu vào các nguyên nhân hút thuốc ở thanh thiếu niên và yếu tố ảnh hưởng đến việc hút thuốc của thanh thiếu niên, bao gồm cả tâm lý tuổi teen và hút thuốc lá.

II. Thực trạng hút thuốc lá ở thanh thiếu niên trên thế giới

Kết quả tổng hợp tài liệu cho thấy thực trạng hút thuốc lá ở thanh thiếu niên trên thế giới có nhiều điểm đáng chú ý về tỷ lệ HTL chung (tỷ lệ HTL theo khu vực/ vùng, tỷ lệ HTL theo nhóm tuổi, tỷ lệ HTL theo giới), loại thuốc sử dụng, tuổi bắt đầu HTL và xu hướng HTL theo thời gian. Theo WHO, có hơn 1 tỷ người trên toàn cầu từ 15 tuổi trở lên HTL và ít nhất là 1 trong 10 trẻ TTN (13-15 tuổi) sử dụng thuốc lá, mặc dù có những khu vực mà con số này cao hơn rất nhiều. Khu vực các nước Tây Thái Bình Dương vẫn là khu vực có tỷ lệ nam trưởng thành trên 15 tuổi HTL cao nhất.

2.1. So sánh Tỷ lệ Hút Thuốc Lá Thanh Thiếu Niên theo Khu vực

Tỷ lệ hút thuốc lá thanh thiếu niên không đồng đều trên toàn thế giới. Châu Âu và Châu Mỹ có tỷ lệ hút thuốc ở nữ giới trưởng thành và nữ TTN cao hơn so với các khu vực khác. Tỷ lệ HTL của TTN cũng tăng theo nhóm tuổi. Theo số liệu HTL tại Anh năm 2014, tỷ lệ HTL ở nhóm tuổi 16-19 là 20% và tăng lên 26% ở nhóm tuổi 20-24. Một kết quả khác từ Điều tra quốc gia về sử dụng nghiện chất và ma túy (NSDƯH) năm 2012 tại Mỹ cho thấy tỷ lệ HTL ở nhóm TTN 12-17 tuổi là 6,6% và tăng lên 31,8% ở nhóm tuổi 18-25 tuổi.

2.2. Xu hướng Sử dụng Các Loại Thuốc Lá Điện Tử Ở Thanh Thiếu Niên

TTN thường có xu hướng sử dụng nhiều sản phẩm thuốc lá khác nhau. Theo Điều tra GYTS trong nhóm tuổi 13-15 tuổi từ năm 1999-2005, tỷ lệ TTN hiện đang hút thuốc lá điếu và hiện đang sử dụng các sản phẩm thuốc lá điện tử ở thanh thiếu niên khác (thuốc lào, xì gà, thuốc lá không khói...) là khác nhau ở mỗi khu vực trên thế giới. Gần đây tại Mỹ, tỷ lệ HTL điếu ở TTN đã giảm, nhưng tỷ lệ sử dụng sản phẩm thuốc lá khác lại đang gia tăng. Trong năm 2015, có 25,3% học sinh trung học phổ thông tại Mỹ báo cáo rằng họ hiện đang sử dụng bất kỳ sản phẩm thuốc lá nào, trong đó có 13,0% học sinh hiện đang sử dụng nhiều hơn 2 sản phẩm thuốc lá. Thuốc lá điện tử là sản phẩm thường được sử dụng nhiều nhất.

III. Thực trạng hút thuốc lá ở thanh thiếu niên tại Việt Nam

Nhìn chung, các kết quả thu được từ tổng quan cho thấy thực trạng hút thuốc lá của TTN tại Việt Nam có nhiều điểm giống với thực trạng hút thuốc lá của TTN trên thế giới. Việt Nam là một trong các nước có tỷ lệ người trưởng thành trên 15 tuổi HTL cao nhất trên thế giới, nhưng ở TTN, tỷ lệ HTL vẫn thấp hơn so với các nước có thu nhập trung bình, dù vậy vẫn có khoảng 100.800 nam TTN và khoảng 19.300 nữ TTN HTL mỗi ngày. Tỷ lệ HTL của TTN có sự khác nhau giữa các khu vực địa lý của Việt Nam.

3.1. Tỷ lệ Hút Thuốc Lá Thanh Thiếu Niên theo Vùng Địa lý

Tỷ lệ hút thuốc lá thanh thiếu niên có sự khác biệt giữa các vùng miền của Việt Nam. Kết quả từ Điều tra SAVY I (năm 2003) cho thấy tỷ lệ HTL ở TTN cao nhất ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long (34%) và Đông Nam Bộ (34%) và thấp nhất ở khu vực Bắc Trung Bộ (21%). Đến Điều tra SAVY II (năm 2009), tỷ lệ HTL ở TTN cao nhất ở khu vực Tây Nguyên (40%) và thấp nhất ở khu vực Tây Bắc (22%).

3.2. Độ Tuổi Bắt Đầu Hút Thuốc Lá Ở Tuổi Vị Thành Niên

Hành vi HTL cũng bắt đầu ở tuổi TTN tại Việt Nam. Theo kết quả Điều tra GATS tại Việt Nam năm 2010, độ tuổi trung bình HTL hàng ngày ở người trưởng thành trên 15 tuổi là 19,9 tuổi, ở nam giới là 19,8 tuổi, ở nữ giới là 23,6 tuổi. Một số kết quả nghiên cứu về thực trạng HTL của TTN tại Việt Nam cho thấy độ tuổi bắt đầu HTL của TTN là khá sớm và đang có xu hướng trẻ hóa. Theo Điều tra SAVY I (2003), độ tuổi trung bình khi hút điếu thuốc lá đầu tiên ở TTN là 16,9 tuổi. Trong đó, trung bình tuổi bắt đầu HTL ở nam TTN là 17 tuổi.

IV. Nguyên nhân hút thuốc lá ở thanh thiếu niên và các yếu tố liên quan

Trong nhóm TTN có sự thay đổi về thể chất và tư duy, tò mò, đầy hoài bão, luôn muốn tìm hiểu và thử thách những cái mới. Trong quá trình đi tìm bản sắc cá nhân, bên cạnh những yếu tố thuộc về cá nhân như (tuổi, giới,...) thì các yếu tố gia đình, bạn bè và các yếu tố khác (nhà trường, tính sẵn có của thuốc lá...) cũng ảnh hưởng tới hành vi HTL ở TTN.

4.1. Ảnh hưởng của Yếu tố gia đình đến việc hút thuốc của thanh thiếu niên

TTN là nhóm tuổi có sự thay đổi về thể chất và tâm lý. Họ có xu hướng độc lập và muốn thể hiện bản thân, nhưng họ vẫn chịu ảnh hưởng của gia đình. Anh/ chị em và cha mẹ là những người có ảnh hưởng lớn đến xu hướng HTL của TTN. Nghiên cứu ở học sinh trung học tại Trung Quốc năm 2009 chỉ ra rằng TTN sống trong gia đình chỉ có bố hoặc mẹ hút thuốc có nguy cơ HTL cao gấp 1,24 lần. Tại Việt Nam, trong nghiên cứu của Lê Cự Linh năm 2006-2007, 62% vị thành niên/ thanh niên cho biết những thành viên khác trong gia đình họ có HTL. Có 47,4% cho biết bố họ có HTL, 9,6% có anh em trai có HTL.

4.2. Tác động từ Ảnh hưởng của bạn bè đến việc hút thuốc của thanh thiếu niên

Ở tuổi TTN, giao tiếp với bạn bè và sự phát triển của tình bạn có giá trị rất lớn. Mọi suy nghĩ, nhận thức hay hành vi của bạn bè ảnh hưởng nhiều đến hành vi HTL ở TTN. Theo Shafquat Rozi và cộng sự (2005), những học sinh có bạn bè là những người HTL có khả năng hút thuốc gấp 4,8 lần so với những học sinh có người bạn bè là những người không hút thuốc. Tỷ lệ nhóm học sinh có bạn thân HTL cao gấp 10,3 lần so với nhóm học sinh có bạn thân không HTL là kết quả thu được của nghiên cứu HTL ở nhóm tuổi 13-15 tại 4 tỉnh thành tại Việt Nam năm 2007. Số lượng bạn bè HTL cũng ảnh hưởng tới hành vi HTL ở TTN.

V. Giải pháp phòng chống hút thuốc lá ở thanh thiếu niên

Tiếp cận với các sản phẩm thuốc lá dễ dàng, giá thuốc lá rẻ cũng là một trong những yếu tố nguy cơ của HTL ở TTN. Chính sách cấm HTL tại nơi công cộng đã được chỉ ra là có tác động tích cực đến tỷ lệ HTL ở TTN. Nhận thức được tác hại của thuốc lá tới sức khỏe con người nói riêng và kinh tế - xã hội nói chung, Việt Nam và các nước trên thế giới đã có nhiều quy định/ luật pháp nhằm hạn chế tỷ lệ hút thuốc ở người trưởng thành nói chung và TTN nói riêng.

5.1. Tăng cường các biện pháp giáo dục về tác hại của thuốc lá cho thanh thiếu niên

Cần tăng cường các biện pháp giáo dục về tác hại của thuốc lá cho thanh thiếu niên, tập trung vào các tác hại tức thời và lâu dài của thuốc lá đối với sức khỏe, đặc biệt là sức khỏe của TTN. Giáo dục nên được thực hiện trong trường học, gia đình và cộng đồng, sử dụng nhiều hình thức khác nhau như: bài giảng, trò chơi, video, hình ảnh... Các thông điệp truyền thông nên được thiết kế phù hợp với lứa tuổi TTN, sử dụng ngôn ngữ dễ hiểu, hình ảnh sinh động và tập trung vào các vấn đề mà TTN quan tâm.

5.2. Xây dựng các chính sách phòng chống hút thuốc lá ở thanh thiếu niên

Cần xây dựng các chính sách phòng chống hút thuốc lá ở thanh thiếu niên một cách toàn diện, bao gồm: tăng thuế thuốc lá, cấm quảng cáo và khuyến mãi thuốc lá, cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi, mở rộng các khu vực cấm hút thuốc, cung cấp dịch vụ cai thuốc lá miễn phí hoặc chi phí thấp cho TTN... Các chính sách cần được thực thi nghiêm túc và hiệu quả, có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành và địa phương.

VI. Kết luận Tương lai trong Nghiên cứu về cai thuốc lá cho tuổi teen

Tổng quan cho thấy cần có thêm những nghiên cứu sâu hơn về lí do tại sao một số yếu tố đó lại ảnh hưởng tới hành vi HTL của TTN. Hơn nữa, nếu có các tổng quan về luật/ chính sách phòng chống tác tại thuốc lá thì việc cung cấp các bằng chứng nhàm lí giải về thực trạng hút thuốc lá của TTN diễn biến như hiện nay là một việc cần thiết. Biết rõ những thông tin này giúp các nhà y tế công cộng xây dựng và triển khai các chiến dịch truyền thông nhằm ngăn chặn và phòng ngừa sự gia tăng số người HTL trong độ tuổi TTN nói riêng và người trưởng thành nói chung.

6.1. Nghiên cứu sâu hơn về tâm lý tuổi teen và hút thuốc lá

Cần có những nghiên cứu sâu hơn về tâm lý tuổi teen và hút thuốc lá, tìm hiểu những yếu tố tâm lý nào khiến TTN dễ bị dụ dỗ hút thuốc, những ảnh hưởng tâm lý nào mà thuốc lá mang lại cho TTN, và những biện pháp tâm lý nào có thể giúp TTN cai thuốc lá thành công. Nghiên cứu cần được thực hiện với nhiều đối tượng TTN khác nhau, ở nhiều vùng miền và quốc gia khác nhau, để có được những kết quả toàn diện và chính xác nhất.

6.2. Chính sách phòng chống hút thuốc lá ở thanh thiếu niên hiệu quả

Cần có những đánh giá khách quan và khoa học về hiệu quả của các chính sách phòng chống hút thuốc lá ở thanh thiếu niên hiện nay, từ đó đưa ra những điều chỉnh và bổ sung phù hợp. Đánh giá cần được thực hiện bởi các chuyên gia độc lập, sử dụng các phương pháp nghiên cứu tin cậy, và dựa trên các bằng chứng thực tế. Kết quả đánh giá cần được công bố rộng rãi và sử dụng để xây dựng các chính sách phòng chống hút thuốc lá hiệu quả hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ V 2 MỤC TIÊU TỔNG QUAN vi 3 PHƯƠNG PHÁP 3.1 Tiêu chuẩn lụa chọn tài liệu 1 3.2 Phương pháp tìm kiếm tài liệu 3 3.3 Quy trình tổng hợp thông tin 4 3.4 Khái niệm dùng trong nghiên cứu 3.1 Khái niệm về thuốc lá 4 3.2 Định nghĩa thanh thiếu niên 4 6 4 KẾT QUẢ 4.1 Các tài liệu sử dụng trong tổng quan 7 4.2 Thực trạng hút thuốc lá ở thanh thiếu niên trên thế giới 7 4.1 Tỷ lệ hút thuốc trên thế giới 7 4.2 Loại thuốc thanh thiếu niên sử dụng k 4.3 Tuổi bắt đầu hút thuốc 8 4.4 Xu hướng hút thuốc của thanh thiếu niên 8 8 4.3 Thực trạng hút thuốc lá ở thanh thiếu niên tại Việt Nam 8 4.1 Tỷ lệ hút thuốc tại Việt Nam 11 4.2 Loại thuốc thanh thiếu niên sử dụng 12 4.3 Tuổi bắt đầu hút thuốc 12 4.4 Xu hướng hút thuốc ở thanh thiếu niên 13 13 15 16 17 iii 44 Một số yếu tố liên quan đến hành vi hút thuốc lá ở thanh thiếu niên 4.1 Yếu tố cá nhân 17 4.2 Yếu tố gia đình 17 4.3 Yếu tố bạn bè 20 4.4 Một số yếu tố khác 5 KẾT LUẬN 21 Thực trạng hút thuốc lá ở thanh thiếu niên trên thế giới 22 Thực trạng hút thuốc lá ở Việt Nam Một số yếu tố liên quan đến hành vi hút Hạn chế của tổng 28 5.3 ở thanh thiếu niên 29 5.4 29 6 KHUYẾN NGHỊ 30 TÀI LIỆU THAM KHẢO 31 4 DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT CDC Trung tâm phòng ngừa và kiểm soát bệnh tật Hoa Kỳ GATS Điều tra toàn cầu về hút thuốc lá ở người trưởng thành GYTS Điều tra toàn cầu về sử dụng thuốc lá ở giới trẻ HTL Hút thuốc lá NSDƯH Điều tra quốc gia về sử dụng nghiện chất và ma túy Hoa Kỳ SAVY Điều tra quốc gia Vị thành niên và Thanh niên Việt Nam TTN Thanh thiếu niên VLSS Điều tra mức sống hộ gia đình tại Việt Nam WHO Tổ chức Y tế thế giới YSS Điều Ưa hút thuốc lá ở giới trẻ tại Canada V DANH MỤC CÁC sơ ĐÒ, BẢNG, BIẺU ĐỎ DANH MỤC Sơ ĐỒ Sơ đồ 1 Phương pháp tổng hợp tài liệu và sổ lượng tài liệu được dùng 6 DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 4.1 Tỷ lệ HTL ở người trưởng thành >15 tuổi (năm 2012) và tỷ lệ hiện đang HTL ở TTN 13-15 tuổi (năm 1998-2008) (Điều tra GYTS) theo khu vực trên thế giới 9 Bảng 4.2 Tỷ lệ HTL ở TTN theo giới tại 6 quốc gia trên thế giới 10 Bảng 4.3 Tỷ lệ TTN ở lứa tuổi 13-15 hiện đang sử dụng các sản phẩm thuốc lá ở các nước năm 1999-2005 (Điều tra GYTS theo các khu vực của Tổ chức Y tế Thế giới) 11 Bảng 4.4 Bảng tổng hợp một số yếu tố liên quan đến hành vi HTL của TTN 27 DANH MỤC BIẺU ĐÒ Biểu đồ 4.1 Xu hướng hiện đang HTL ở TTN nhóm tuổi 16-19 và 20-24 từ năm 1974-2014 tại Anh 13 Biểu đồ 4.2 Tỷ lệ HTL ở TTN qua 2 vòng điều tra SAVY theo khu vực địa lý 14 Biểu đồ 4.3 Tỷ lệ HTL điếu và thuốc lào tại Việt Nam ở nhóm tuổi TTN 15-24 tuổi qua các điều tra VLSS qua các năm 1993, 1998, 2001 16 vĩ TÓM TẤT KHÓA LUẬN Theo Tổ chức Y tể thể giới (WHO), hiện nay ước tính trên the giới có gần 6 triệu người tử vong do các bệnh có nguyên nhân liên quan hút thuốc lá (HTL) mỗi năm. Mặc dù vậy, theo ước tính của WHO, vẫn có hơn 1 tỷ người từ 15 tuổi trở lên HTL và ít nhất là 1 trong 10 trẻ thanh thiếu niên (TTN) (tuổi từ 13-15) sử dụng thuốc lá. Những người HTL ở tuổi TTN có nguy cơ trở thành người HTL ở tuối trưởng thành. Do vậy, để giảm được tỷ lệ HTL nói chung ở người trưởng thành thì ngăn chặn và giảm số người HTL ở tuổi TTN là điều cần thiết.

Hơn nữa, HTL của TTN là hành vi chịu ảnh hưởng nhiều từ một số yếu tố liên quan và một số nghiên cứu khoa học đã chỉ ra bằng chứng về những mối liên quan đó. Vì vậy, tổng họrp và mô tả thực trạng HTL ở TTN và một số yếu tố liên quan tới hành vi HTL là một vấn đề cần thiết đối với Y tế công cộng. Do đó, tôi thực hiện nghiên cứu tổng quan tài liệu này với 2 mục tiêu chính: ụ)Tổng hợp và mô tả thực trạng hủt thuốc lả ở thanh thiếu niên tại Việt Nam và trên thế giới và (2) Mô tả một số yếu tổ liên quan đến hành vi hút thuổc lá ở thanh thiếu niên tại Việt Nam và trên thế giới. Quá trình thu thập thông tin được thực hiện theo các bước: lựa chọn từ khóa, tìm kiếm tài liệu, lựa chọn tài liệu theo tiêu chí đã đặt ra, tổng hợp tài liệu.

Tổng số tài liệu được dùng trong tổng quan là 75 trong đó có 7 tiếng việt và 68 tiếng anh. Các kết quả thu được trong nghiên cứu cho thấy tỷ lệ HTL ở TTN tại Việt Nam và trên thế giới có nhiều điểm đáng chú ý. Cụ thể những TTN sống ở nhtfng khu vực/ vùng khác nhau có tỷ lệ hút thuốc khác nhau; tỷ lệ HTL ở TTN tăng theo nhóm tuổi; tỷ lệ HTL ở nam TTN là cao hơn nữ TTN; tuổi bắt đầu HTL của TTN khá sớm và cuối cùng là tỷ lệ HTL ở TTN có xu hướng giảm theo thời gian. Một số yếu tổ liên quan như yếu tố cá nhân (tuổi, giới.), yeu tố gia đình, yếu to bạn bè và một số yếu tố khác được chỉ ra là có liên quan tới hành vi HTL ở TTN.

1 1 ĐẶT VÀN ĐÈ Hút thuốc lá (HTL) đã được coi là 1 trong các vấn đề y tế công cộng toàn cẩu lớn nhất trong những năm gần đây. Thật vậy, theo Tổ chức Y te thế giới (WHO) dự báo với tỷ lệ hút thuổc như hiện nay thì khoảng năm 2030, số người tử vong do các bệnh có nguyên nhân liên quan tới HTL dự kiến sẽ tăng lên gần 8 triệu người/năm [67]. Thuốc lá có tác hại rất lớn tới sức khỏe của con người, nó làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, đột quy, ung thư, các bệnh hô hấp, dị tật bẩm sinh.làm giảm sức khỏe của người hút [59], [62]. Hầu hết những người hút thuốc bắt đầu hút thuốc trong thời thiếu niên của họ [57], Một người HTL ở tuổi thanh thiếu niên (TTN) có nhiều khả năng trở thành những người hút thuốc hằng ngày và trở nên nghiện thuốc lá hon so với những người bắt đầu HTL ở tuổi trưởng thành [43], Không giống như nhiều chất nguy hiểm khác, mà những tác động của thuốc lá với sức khỏe có thể không thấy ngay lập tức sau khi bắt đầu sử dụng thuốc lá, bởi vậy TTN thường coi nhẹ những tác hại do thuốc lá gây ra đối với sức khỏe hiện tại và sự phát triển thể chất khi trưởng thành [66].

Có bằng chứng khoa học đã chỉ ra rằng HTL khi còn là TTN có nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, có những hành vi nguy cơ cao như lạm dụng các chất gây nghiện (ma túy, rượu.) và có các hành vi quan hệ tình dục không an toàn [57]. Hơn nữa, việc từ bỏ HTL ở tuổi TTN lại không hề dễ dàng, khoảng 40% TTN HTL hàng ngày cố gắng bỏ thuốc nhưng đều thất bại [29]. Việt Nam là một trong những quốc gia có tỷ lệ HTL cao nhất the giới và sử dụng thuốc lá cũng được coi là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu. Mỗi năm sử dụng thuốc lá giết chết hơn 40.000 người Việt và con số này sẽ tiếp tục tăng lên 50.000 người vào năm 2023 [42].

Các nghiên cứu về sử dụng thuốc lá trong TTN ở Việt Nam cho thấy tỷ lệ hút thuốc trong TTN rất đáng quan tâm và độ tuổi bắt đầu hút thuốc ngày càng trẻ. Ket quả Điều tra Quôc Gia Vị Thành Niên và Thanh niên Việt Nam (SAVY) lần 1 năm 2003 cho thấy có 43,6% nam TTN cho biết đã từng hút thuốc với tỷ lệ HTL tăng theo tuổi. Độ tuổi trung bình của TTN khi hút điếu thuốc lá đầu tiên là 16,9 [1]. Trong nhóm học sinh ở độ tuổi 13-15 tuổi, tỷ lệ hút thuốc theo Điều tra toàn cầu vê hút thuôc trong giới trẻ (GYTS) năm 2007 tại 2 Việt Nam ở nam học sinh là 5,9% và nữ học sinh là 1,2%, tỷ lệ học sinh nam hút thuốc trước 10 tuổi là 17% [31].

Việc tổng hợp, mô tả thực trạng HTL và một sổ yếu tố liên quan đến hành vi HTL ở TTN là rất cần thiết đối với Y tế công cộng trong việc xây dựng và triển khai các chiến dịch truyền thông nhàm ngăn chặn và phòng ngừa sự gia tăng số người HTL trong độ tuổi TTN nói riêng và người trưởng thành nói chung, từ đó giảm thiểu các tác động có hại của thuốc lá đến sức khỏe con người. Trên thê giới đã có khá nhiều nghiên cứu về thực trạng HTL của TTN và một sổ yếu tố liên quan đến hành vi HTL của TTN. Tuy nhiên tại Việt Nam, ngoài các nghiên cứu lớn như Điều tra toàn cầu về sử dụng thuốc lá ở giới trẻ (GYTS), Điều tra SAVY và Điều tra toàn cầu về hút thuốc lá ở người trưởng thành (GATS), các nghiên cứu khác về thực trạng HTL của TTN và một số yếu tố liên quan đến hành vi HTL của TTN còn khá lẻ tẻ, thông tin tổng hợp chưa được rõ ràng. Do vậy, bài viết này sẽ trình bày tổng quan các bang chứng hiện có về thực trạng HTL và một số yêu tô liên quan đên HTL của TTN tại Việt Nam và trên thế giới để từ đó có được cái nhìn khái quát về thực trạng HTL của TTN và biết được những yểu tố nào liên quan đến hành vi HTL của TTN tại Việt Nam và trên thế giới.

3 2 MỤC TIÊU TỔNG QUAN 2.1 Tổng hợp và mô tả thực trạng hút thuốc lá ở thanh thiếu niên tại Việt Nam và trên thế giới.2 Mô tả một số yếu tố liên quan đển hành vi hút thuốc lá ở thanh thiếu niên tại Việt Nam và trên thế giới. 4 3 PHƯƠNG PHÁP 3.1 Tiêu chuẩn lựa chọn tài liệu Tài liệu dùng trong tổng quan dựa trên một số tiêu chí sau: - Nội dung: Các tài liệu có đề cập đến thực trạng HTL của TTN, một sô yêu tô liên quan đến hành vi HTL ở TTN. - Loại tài liệu: Các báo cáo, nghiên cứu, bài báo chuyên ngành, tài liệu hội nghị, hội thào, ưu tiên sử dụng tài liệu có bản đầy đủ (full text). Chỉ sử dụng bản tóm tắt nghiên cứu khi không có tài liệu nào có nội dung tương tự (abstract).