CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TÁC KIỂM TRA, GIÁM SÁT HẢI QUAN ĐỐI VỚI HÀNG HÓA NHẬP KHẨU 1. Những vấn đề cơ bản về hàng hóa nhập khẩu 1. Khái niệm Sự phát triển của xã hội loài người gắn liền với sự phát triển của nền sản xuất. Sản xuất phát triển thì mối quan hệ kinh tế giữa người sản xuất với người sản xuất, người sản xuất với người tiêu dùng và giữa những người tiêu dùng với nhau ngày càng phát triển và diễn ra ngày càng phức tạp.
Khi sản xuất phát triển đến trình độ nhất định, các mối quan hệ kinh tế phát triển không chỉ trong phạm vi một quốc gia mà còn vươn ra bên ngoài, tạo nên các mối quan hệ kinh tế đối ngoại và kinh tế quốc tế. Hoạt động nhập khẩu là một hoạt động quan trọng của thương mại quốc tế, tác động trực tiếp đến sản xuất và đời sống trong nước. Xu thế toàn cầu hóa xuất hiện và phát triển như một tất yếu khách quan do sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, công cụ sản xuất và năng suất lao động ngày càng cao hơn. Sự phát triển đó đã phá vỡ khuôn khổ chật hẹp của nền sản xuất khép kín, làm cho tiêu dùng và sản xuất của các nước mang tính chất quốc tế.
Đó chính là nguyên nhân làm tăng khả năng trên thị trường. Hàng nhập khẩu cạnh tranh trên thị trường sẽ kích thích các nhà sản xuất trong nước cải tiến kỹ thuật và công nghệ để tạo chỗ đứng vững chắc trên thị trường. Hoạt động nhập khẩu cũng tạo điều kiện thúc đẩy nhanh cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Theo lý luận thương mại quốc tế, nhập khẩu là việc quốc gia này mua hàng hóa và dịch vụ từ quốc gia khác.
Theo Luật Hải quan 2014, “Hàng hóa bao gồm động sản có tên gọi và mã số theo Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam được xuất Sinh viên: Nguyễn Thị Trắc 5 Lớp CQ51/05.03 Luận văn tốt nghiệp GVHD: PGS. TS Nguyễn Thị Thương Huyền khẩu, nhập khẩu, quá cảnh hoặc được lưu giữ trong địa bàn hoạt động hải quan”. Theo luật Thương mại 2005, “Nhập khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật”. Vì vậy có thể hiểu, Hàng hóa nhập khẩu là những hàng hóa được phép đưa từ nước ngoài vào lãnh thổ hải quan của một quốc gia, theo pháp luật hải quan và pháp luật có liên quan của quốc gia đó.
Nói một cách đơn giản và thực tế nhẩt thì kinh doanh nhập khẩu là các doanh nghiệp, chủ thể, cá nhân, tổ chức kinh tế nhập các loại hàng hóa, thiết bị, vật tư từ những nước khác nhau trên thế giới về nội địa. Sau đó tiến hành tiêu thụ hàng hoá, vật tư ở thị trường nội địa hoặc tái xuất với mục tiêu lợi nhuận và nối liền sản xuất giữa các quốc gia với nhau. Các loại hình nhập khẩu Căn cứ vào công văn số 2765/TCHQ-GSQL ngày 01/04/2015, được phân thành các loại hình nhập khẩu sau: - A11: Nhập kinh doanh tiêu dùng (hàng hóa làm thủ tục tại Chi cục hải quan cửa khẩu) - A12 Nhập kinh doanh sản xuất (hàng hóa làm thủ tục tại Chi cục Hải quan khác Chi cục Hải quan cửa khẩu) - A21 Chuyển tiêu thụ nội địa từ nguồn tạm nhập - A31 Nhập khẩu hàng xuất khẩu bị trả lại - A41 Nhập kinh doanh của doanh nghiệp đầu tư nước ngoài - A42 Chuyển tiêu thụ nội địa khác - E11 Nhập nguyên liệu của DNCX từ nước ngoài - E13 Nhập tạo tài sản cố định của DNCX - E15 Nhập nguyên liệu của DNCX từ nội địa Sinh viên: Nguyễn Thị Trắc 6 Lớp CQ51/05.03 Luận văn tốt nghiệp GVHD: PGS. TS Nguyễn Thị Thương Huyền - E21 Nhập nguyên liệu để gia công cho thương nhân nước ngoài - E23 Nhập nguyên liệu gia công từ hợp đồng khác chuyển sang - E31 Nhập nguyên liệu sản xuất xuất khẩu - E33 Nhập nguyên liệu vào kho bảo thuế - E41 Nhập sản phẩm thuê gia công ở nước ngoài - G11 Tạm nhập hàng kinh doanh tạm nhập tái xuất - G12 Tạm nhập máy móc, thiết bị phục vụ dự án có thời hạn - G13 Tạm nhập miễn thuế - G14 Tạm nhập khác - G51 Tái nhập hàng đã tạm xuất - C11 Hàng gửi kho ngoại quan - C21 Hàng đưa vào khu phi thuế quan thuộc khu kinh tế cửa khẩu - H11 Hàng nhập khẩu khác: Bao gồm hàng hóa là quà biếu, quà tặng của tổ chức, cá nhân ở Việt Nam gửi cho tổ chức, cá nhân ở nước ngoài; hàng hóa của cơ quan đại diện ngoại giao, tổ chức quốc tế tại Việt Nam và những người làm việc tại các cơ quan, tổ chức này; hàng hóa viện trợ nhân đạo, viện trợ không hoàn lại; hàng hóa là hàng mẫu không thanh toán; hàng hóa là hành lý cá nhân của người nhập cảnh gửi theo vận đơn, hàng hóa mang theo người nhập cảnh vượt tiêu chuẩn miễn thuế (bao gồm hàng hóa mua bán, trao đổi của cư dân biên giới vượt định mức miễn thuế).
Đặc điểm hàng hóa nhập khẩu bằng đường hàng không Do vận tải hàng không có những đặc điểm riêng so với những phương thức vận tải khác như: tốc độ cao, thời gian vận chuyển nhanh, là phương thức vận tải an toàn nhất, cước vận tải hàng không cao nhất; dung tích và trọng lượng của máy bay khá nhỏ nên đối tượng chuyên chở theo phương thức này là những loại hàng hoá tươi sống, các loại hàng hoá nhỏ có giá trị cao, hàng hoá mang tính chất thời vụ, hàng hóa đòi hỏi giao ngay, an toàn và Sinh viên: Nguyễn Thị Trắc 7 Lớp CQ51/05.03 Luận văn tốt nghiệp GVHD: PGS. TS Nguyễn Thị Thương Huyền chính xác hay những loại hàng hoá cần cung cấp khẩn cấp cho thị trường hoặc hàng cứu hộ. Gồm có 04 loại hàng hóa chủ yếu: hàng hóa thông thường; hàng hóa cần bảo quản đặc biệt; hàng hóa phục vụ yêu cầu khẩn cấp; hàng hóa chuyên dùng phục vụ an ninh, quốc phòng. - Hàng hóa thông thường là những loại hàng hóa được chuyên chở bằng máy bay, trừ thư, bưu kiện, bưu phẩm và hàng chuyển phát nhanh.
Hàng hóa thông thường gồm những loại chính sau: Hàng hóa có giá trị cao: từ 1000$/kg, vàng, bạch kim, đá quý và các sản phẩm của chúng, tiền, séc du lịch, thẻ tín dụng, chứng từ có giá, kim cương và trang sức bằng kim cương…; sản phẩm công nghệ cao; thiết bị sản xuất; hàng may mặc; hàng tiêu dùng; hàng hóa trung gian; thực phẩm đông lạnh. - Hàng hóa cần bảo quản đặc biệt là hàng hóa có những đặc tính riêng biệt, có thể dễ dàng thay đổi tính chất sau một khoảng thời gian ngắn hoặc bị biến chất khi thay đổi môi trường, bao gồm: hàng cần duy trì nhiệt độ cố định; hàng tươi sống; hàng dễ hư hỏng do thời gian; hàng nhạy cảm với va chạm; hàng dễ bị mất trộm; hàng có giá trị cao; động vật sống; hàng nguy hiểm. - Hàng hóa phục vụ yêu cầu khẩn cẩn là hàng hóa phục vụ việc kắc phucj hậu quả của thiên tai, dịch bệnh hoặc hàng hóa phục vụ các yêu cầu cứu trợ khẩn cấp. Hàng hóa phục vụ yêu cầu khẩn cấp phải có văn bản xác nhận của cơ quan có thẩm quyền - Hàng hóa chuyên dùng phục vụ an ninh, quốc phòng là hàng hóa phục vụ trực tiếp các yêu cầu về an ninh, quốc phòng.
Vai trò của hoạt động nhập khẩu Việc xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa có ảnh hưởng lớn đến cán cân thương mại của một quốc gia đặc biệt là các nước đang phát triển. Vai trò của hoạt động nhập khẩu hàng hóa được thể hiện ở một số phương diện cơ bản sau: Sinh viên: Nguyễn Thị Trắc 8 Lớp CQ51/05.03 Luận văn tốt nghiệp GVHD: PGS. TS Nguyễn Thị Thương Huyền - Thứ nhất, nhập khẩu hàng hóa là hoạt động quan trọng của thương mại quốc tế. Đối với nền kinh tế Việt Nam vai trò của hàng hóa nhập khẩu lại càng quan trọng hơn.
Nhập khẩu không chỉ tạo điều kiện thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu theo hướng công nghiệp hóa đất nước mà còn giúp bổ sung kịp thời những mặt cân đối của nền kinh tế, qua đó góp phần cải thiện đời sống và đặc biệt có vai trò tích cực trong việc thúc đẩy nền kinh tế phát triển. - Thứ hai, số thuế thu được từ hàng hóa nhập khẩu tạo ra nguồn thu đáng kể cho ngân sách quốc gia. Việt Nam là một nước nhập siêu, lưu lượng hàng hóa đa dạng, nhiều chủng loại từ nước ngoài được nhập khẩu vào Việt Nam nhằm đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng. Số lượng hàng hóa nhập khẩu nhiều nên số thuế thu được từ chúng cũng rất lớn, đóng góp nguồn thu dồi dào cho NSNN.
- Thứ ba, hàng hóa nhập khẩu là nguồn cung cấp nguyên vật liệu cho sản xuất trong nước, trao đổi khoa học kỹ thuật trong nước đối với nước ngoài, thông qua đó tạo điều kiện tiếp thu tiến bộ khoa học kỹ thuật hiện đại. - Thứ tư, với lượng hàng hóa nhập khẩu phong phú, đa dạng, nhiều chủng loại sẽ tạo thị trường hàng hóa đa dạng, đáp ứng kịp thời nhu cầu của người tiêu dùng trong và ngoài nước. Cơ sở lý luận công tác kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa nhập khẩu 1. Kiểm tra hải quan đối với hàng hóa nhập khẩu 1.
Khái niệm kiểm tra hải quan đối với hàng hóa nhập khẩu Theo Công ước Kyoto, Kiểm tra hải quan được hiểu là các biện pháp do hải quan áp dụng nhằm đảm bảo sự tuân thủ pháp luật hải quan. Theo Luật hải quan 2014, Kiểm tra hải quan là việc cơ quan hải quan kiểm tra hồ sơ hải quan, các chứng từ tài liệu liên quan và kiểm tra thực tế hàng hóa, phương tiện vận tải. Sinh viên: Nguyễn Thị Trắc 9 Lớp CQ51/05.03 Luận văn tốt nghiệp GVHD: PGS. TS Nguyễn Thị Thương Huyền Từ đó có thể hiểu: “Kiểm tra hải quan đối với hàng hóa nhập khẩu là việc cơ quan kiểm tra hồ sơ hải quan, các chứng từ tài liệu liên quan và kiểm tra thực tế hàng hóa nhập khẩu.” Nội dung chính của nghiệp vụ kiểm tra hải quan đối với hàng hóa nhập khẩu gồm: - Kiểm tra tư cách pháp lý của người khai hải quan; - Kiểm tra tính đầy đủ, hợp lệ, hợp pháp của bộ hồ sơ hải quan; - Kiểm tra đối chiếu thực tế hàng hóa và chứng từ kèm theo; - Kiểm tra quá trình chấp hành pháp luật của chủ hàng.