Tài Liệu Hướng Dẫn Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong Dạy Học Và Giáo Dục Học Sinh Trung Học

Tài liệu hướng dẫn bồi dưỡng giáo viên phổ thông cốt cán mô đun 9 về ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học và giáo dục học sinh trung.

• Tác giả: Dương Bá Vũ
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Khoa học tự nhiên
• Đề tài: Hướng Dẫn Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong Dạy Học Giáo Dục Trung Học
• Loại tài liệu: Tài liệu hướng dẫn
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• MỤC LỤC
• BAN BIÊN SOẠN TÀI LIỆU
• KÍ HIỆU VIẾT TẮT
• CHÚ GIẢI THUẬT NGỮ
• ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT MÔ ĐUN
• 1. VAI TRÒ CỦA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN, HỌC LIỆU SỐ VÀ THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ TRONG DẠY HỌC, GIÁO DỤC
• 1.1. KHÁI QUÁT VỀ CÔNG NGHỆ THÔNG TIN, HỌC LIỆU SỐ VÀ THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ TRONG DẠY HỌC, GIÁO DỤC
• 1.2. XU HƯỚNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN, KHAI THÁC SỬ DỤNG HỌC LIỆU SỐ, THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ TRONG DẠY HỌC, GIÁO DỤC
• 2. THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ, HỌC LIỆU SỐ VÀ PHẦN MỀM HỖ TRỢ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC, GIÁO DỤC HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 2.1. THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ HỖ TRỢ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC, GIÁO DỤC HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 2.2. HỌC LIỆU SỐ HỖ TRỢ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC, GIÁO DỤC HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 2.3. MỘT SỐ PHẦN MỀM HỖ TRỢ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC, GIÁO DỤC HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 2.4. SỬ DỤNG INTERNET TRONG HỖ TRỢ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC, GIÁO DỤC HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 3. LỰA CHỌN, ỨNG DỤNG THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ, HỌC LIỆU SỐ VÀ PHẦN MỀM HỖ TRỢ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
• 3.1. CƠ SỞ LỰA CHỌN, ỨNG DỤNG HÌNH THỨC DẠY HỌC, HỌC LIỆU SỐ, THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ, PHẦN MỀM TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
• 3.2. ỨNG DỤNG PHẦN MỀM, THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ HỖ TRỢ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TRONG MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN
• 3.3. PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ ỨNG DỤNG CỦA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG KẾ HOẠCH BÀI DẠY
• 4. XÂY DỰNG KẾ HOẠCH TỰ HỌC VÀ HỖ TRỢ ĐỒNG NGHIỆP NÂNG CAO NĂNG LỰC CÔNG NGHỆ THÔNG TIN, KHAI THÁC VÀ SỬ DỤNG THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ TRONG HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC, GIÁO DỤC VÀ QUẢN LÍ HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 4.1. XÂY DỰNG KẾ HOẠCH TỰ HỌC NÂNG CAO NĂNG LỰC CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC VÀ QUẢN LÍ HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
• 4.2. XÂY DỰNG KẾ HOẠCH HỖ TRỢ ĐỒNG NGHIỆP NÂNG CAO NĂNG LỰC CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC VÀ QUẢN LÍ HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin Trong Dạy Học

Công nghệ thông tin (CNTT) đã trở thành một phần không thể thiếu trong giáo dục hiện đại, đặc biệt là trong dạy học ở cấp trung học. Việc ứng dụng CNTT không chỉ giúp nâng cao chất lượng giảng dạy mà còn tạo ra môi trường học tập linh hoạt và hiệu quả hơn. Theo tài liệu hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, CNTT đóng vai trò quan trọng trong việc tổ chức và quản lý quá trình dạy học, từ việc xây dựng kế hoạch bài dạy đến việc đánh giá kết quả học tập của học sinh.

1.1. Khái Niệm Về Công Nghệ Thông Tin Trong Giáo Dục

Công nghệ thông tin trong giáo dục được hiểu là việc sử dụng các công cụ và phương pháp hiện đại để thu thập, xử lý và truyền đạt thông tin. Điều này không chỉ giúp giáo viên dễ dàng hơn trong việc giảng dạy mà còn tạo điều kiện cho học sinh tiếp cận kiến thức một cách nhanh chóng và hiệu quả.

1.2. Lợi Ích Của Việc Ứng Dụng CNTT Trong Dạy Học

Việc ứng dụng CNTT trong dạy học mang lại nhiều lợi ích như tăng cường tính tương tác giữa giáo viên và học sinh, giúp học sinh chủ động hơn trong việc tìm kiếm thông tin và nâng cao khả năng tự học. Hơn nữa, CNTT còn giúp giáo viên dễ dàng theo dõi và đánh giá tiến độ học tập của học sinh.

II. Thách Thức Trong Việc Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin

Mặc dù việc ứng dụng CNTT trong dạy học mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng không thiếu những thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu hụt về cơ sở hạ tầng công nghệ tại nhiều trường học. Ngoài ra, không phải tất cả giáo viên đều có đủ kỹ năng để sử dụng công nghệ một cách hiệu quả. Điều này có thể dẫn đến việc CNTT không được khai thác tối đa trong quá trình dạy học.

2.1. Thiếu Hụt Cơ Sở Hạ Tầng Công Nghệ

Nhiều trường học vẫn chưa có đủ thiết bị công nghệ cần thiết để triển khai dạy học ứng dụng CNTT. Việc này gây khó khăn cho giáo viên trong việc tổ chức các hoạt động dạy học hiện đại.

2.2. Kỹ Năng Sử Dụng CNTT Của Giáo Viên

Không phải tất cả giáo viên đều được đào tạo bài bản về CNTT. Điều này dẫn đến việc họ gặp khó khăn trong việc áp dụng công nghệ vào giảng dạy, từ đó ảnh hưởng đến chất lượng dạy học.

III. Phương Pháp Dạy Học Hiện Đại Với CNTT

Để khắc phục những thách thức trên, việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại là rất cần thiết. Các phương pháp này không chỉ giúp giáo viên dễ dàng hơn trong việc giảng dạy mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh. Một số phương pháp tiêu biểu bao gồm dạy học trực tuyến, học tập kết hợp và mô hình lớp học đảo ngược.

3.1. Dạy Học Trực Tuyến

Dạy học trực tuyến là hình thức dạy học thông qua Internet, cho phép học sinh học tập mọi lúc, mọi nơi. Hình thức này đã trở nên phổ biến trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19.

3.2. Mô Hình Lớp Học Đảo Ngược

Mô hình lớp học đảo ngược cho phép học sinh tự học ở nhà và sử dụng thời gian trên lớp để thảo luận và giải quyết vấn đề. Điều này giúp tăng cường tính chủ động và sáng tạo của học sinh.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn CNTT Trong Dạy Học

Việc ứng dụng CNTT trong dạy học đã được thực hiện tại nhiều trường học với những kết quả tích cực. Các phần mềm hỗ trợ dạy học, học liệu số và thiết bị công nghệ đã giúp giáo viên tổ chức các hoạt động dạy học hiệu quả hơn. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng học sinh có khả năng tiếp thu kiến thức tốt hơn khi được học trong môi trường có sự hỗ trợ của công nghệ.

4.1. Các Phần Mềm Hỗ Trợ Dạy Học

Nhiều phần mềm hỗ trợ dạy học đã được phát triển, giúp giáo viên dễ dàng hơn trong việc xây dựng bài giảng và quản lý lớp học. Các phần mềm này thường có tính năng tương tác cao, giúp học sinh tham gia tích cực hơn.

4.2. Học Liệu Số Trong Dạy Học

Học liệu số như sách giáo khoa điện tử, video bài giảng và thí nghiệm ảo đã trở thành công cụ hữu ích trong dạy học. Chúng không chỉ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức mà còn tạo ra hứng thú học tập.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của CNTT Trong Giáo Dục

Tương lai của CNTT trong giáo dục hứa hẹn sẽ còn phát triển mạnh mẽ hơn nữa. Với sự tiến bộ của công nghệ, việc ứng dụng CNTT trong dạy học sẽ ngày càng trở nên phổ biến và cần thiết. Các trường học cần tiếp tục đầu tư vào cơ sở hạ tầng công nghệ và đào tạo giáo viên để nâng cao chất lượng dạy học.

5.1. Đầu Tư Vào Cơ Sở Hạ Tầng

Để ứng dụng CNTT hiệu quả, các trường học cần đầu tư vào cơ sở hạ tầng công nghệ, bao gồm thiết bị và phần mềm hỗ trợ dạy học.

5.2. Đào Tạo Giáo Viên Về CNTT

Đào tạo giáo viên về CNTT là một yếu tố quan trọng để đảm bảo rằng họ có đủ kỹ năng và kiến thức để áp dụng công nghệ vào giảng dạy một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Đánh Giá Học Thuật: Tài Liệu Hướng Dẫn Bồi Dưỡng Giáo Viên Phổ Thông Cốt Cán Mô Đun 9 – Môn Khoa Học Tự Nhiên (Cấp THCS)

---

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu "Hướng dẫn bồi dưỡng giáo viên phổ thông cốt cán Mô đun 9: Ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác và sử dụng thiết bị công nghệ trong dạy học và giáo dục học sinh trung học cơ sở môn Khoa học tự nhiên" được biên soạn bởi tập thể tác giả thuộc Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh và Trường Đại học Sư phạm Hà Nội (chủ biên: Dương Bá Vũ, cùng các tác giả Nguyễn Thị Hằng, Nguyễn Kim Đào, Nguyễn Thị Thanh Tâm, Nguyễn Thị Thương Huyền, Phan Thị Thanh Hội, Đặng Thị Oanh và cộng tác viên Lê Chân Đức). Tài liệu được xuất bản năm 2021 trong khuôn khổ "Chương trình phát triển các trường sư phạm để nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lí cơ sở giáo dục phổ thông" (ETEP) do Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì.

Về vị trí trong hệ thống đào tạo, tài liệu giữ vai trò là giáo trình bồi dưỡng chuẩn hóa chuyên môn cho giáo viên trung học cơ sở (THCS) theo Quyết định số 4660/QĐ-BGDĐT ngày 04/12/2019 của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đáp ứng các tiêu chí thuộc tiêu chuẩn "Phát triển chuyên môn, nghiệp vụ" theo Thông tư số 20/2018/TT-BGDĐT.

Mục tiêu học tập (Learning Outcomes) của tài liệu được xác định theo 4 yêu cầu cần đạt:

1. Trình bày được vai trò của công nghệ thông tin (CNTT), học liệu số và thiết bị công nghệ trong dạy học cấp THCS;
2. Phân tích, đánh giá được việc ứng dụng CNTT trong hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên (KHTN);
3. Lựa chọn và thực hành một số ứng dụng CNTT trong hoạt động dạy học môn KHTN;
4. Xây dựng kế hoạch tự học và hỗ trợ đồng nghiệp nâng cao năng lực CNTT, khai thác và sử dụng thiết bị công nghệ trong hoạt động dạy học môn KHTN và quản lý học sinh ở trường THCS.

Cấu trúc giáo trình tiếp cận theo mô hình kết hợp giữa lý luận dạy học công nghệ (TPACK) và thực hành thao tác kỹ thuật, gắn kết trực tiếp với việc thực hiện Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 (CT GDPT 2018). Điểm cốt lõi của tài liệu là thiết lập ma trận tương thích giữa đặc thù kiến thức tích hợp môn Khoa học tự nhiên với các phần mềm, thiết bị phần cứng chuyên dụng, đồng thời xác lập quy chuẩn pháp lý và sư phạm trong môi trường giáo dục số.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Nội dung tài liệu gồm 4 chủ đề được sắp xếp theo logic từ cơ sở lý luận, trang bị công cụ kỹ thuật đến thực hành chuyên môn bộ môn và chuyển giao nghiệp vụ:

• Chủ đề 1: Vai trò của công nghệ thông tin, học liệu số và thiết bị công nghệ trong dạy học, giáo dục (trang 8 – 24): Hệ thống hóa khái niệm CNTT (theo Luật Công nghệ thông tin số 10/VBHN-VPQH), khái niệm và phân loại học liệu số (theo Thông tư số 21/2017/TT-BGDĐT), thiết bị công nghệ. Phân tích các đặc tính cốt lõi (tính hiệu quả, tính đồng bộ, tính thông minh) và các xu hướng ứng dụng: đổi mới phương pháp dạy học/kiểm tra đánh giá, đa dạng hóa hình thức tổ chức (trực tiếp có ứng dụng CNTT, trực tuyến hỗ trợ trực tiếp, trực tuyến thay thế trực tiếp theo Thông tư số 09/2021/TT-BGDĐT), xây dựng trường học thông minh. Xác định 4 yêu cầu bắt buộc khi ứng dụng: Tính khoa học, Tính sư phạm, Tính thực tiễn, Tính pháp lý (tuân thủ Luật Sở hữu trí tuệ số 07/VBHN-VPQH và Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội).
• Chủ đề 2: Thiết bị công nghệ, học liệu số và phần mềm hỗ trợ hoạt động dạy học, giáo dục học sinh THCS (trang 25 – 77): Hướng dẫn kỹ thuật và phương thức tích hợp sư phạm cho 2 nhóm thiết bị:
  • Nhóm cơ bản: Máy tính cá nhân (PC/Laptop), Máy chiếu (Projector - thao tác qua 7 bước kỹ thuật, xử lý chuẩn VGA/HDMI/jack âm thanh 3.5mm), Thiết bị âm thanh đa năng di động.
  • Nhóm nâng cao: Bảng tương tác (bảng trắng tương tác Promethean, màn hình tương tác thông minh smart board), Kính hiển vi quang học kết nối camera qua cổng USB kết nối máy tính (thao tác 7 bước định vị tiêu bản, vi chỉnh và ghi hình), Máy tính bảng (kết nối có dây/không dây qua Wifi Dongle).
  • Hệ thống phần mềm: MS-PowerPoint (biên tập bài giảng đa phương tiện, ghi âm Record Slide Show, kết xuất video MP4), Paint (xử lý đồ họa cơ bản, việt hóa chú thích), Mindomo (sơ đồ tư duy trực tuyến/ngoại tuyến), Video Editor (biên tập video bài học và sản phẩm học tập trên Windows 10), ActivInspire (bài giảng tương tác đa điểm, trò chơi hóa, thiết bị ActiVote/ActivExpression), cùng các phần mềm chuyên dụng như Yenka, PhET, Google Forms, Google Classroom, MS-Teams, Padlet, Zalo.
• Chủ đề 3: Lựa chọn, ứng dụng thiết bị công nghệ, học liệu số và phần mềm hỗ trợ hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên (trang 78 – 134): Phân tích mối quan hệ giữa loại nội dung kiến thức KHTN và dạng học liệu số; cung cấp quy trình thiết kế và phân tích, đánh giá việc ứng dụng CNTT trong kế hoạch bài dạy theo tiến trình 4 bước hoạt động của Công văn số 5512/BGDĐT-GDTrH.
• Chủ đề 4: Xây dựng kế hoạch tự học và hỗ trợ đồng nghiệp nâng cao năng lực CNTT, khai thác và sử dụng thiết bị công nghệ ở trường THCS (trang 135 – 150): Hướng dẫn phương pháp đánh giá nhu cầu, thiết lập mục tiêu tự học và quy trình tổ chức tập huấn, sinh hoạt chuyên môn hỗ trợ giáo viên đại trà tại cơ sở giáo dục.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

1. Cơ sở pháp lý của hoạt động ứng dụng công nghệ trong giáo dục: Xác lập phạm vi thực hiện dựa trên hệ thống văn bản quy phạm: Đề án 117/QĐ-TTg, Công văn số 5807/BGDĐT-CNTT (mô hình CNTT mức cơ bản và nâng cao), Thông tư số 26/2019/TT-BGDĐT (cơ sở dữ liệu ngành), Thông tư số 09/2021/TT-BGDĐT (quản lý dạy học trực tuyến), Luật Sở hữu trí tuệ số 07/VBHN-VPQH (Điều 14, 22, 25, 28 về quyền tác giả đối với tài nguyên số).
2. Cấu trúc 4 bước của hoạt động học theo Công văn số 5512/BGDĐT-GDTrH:
   • Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập;
   • Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập;
   • Bước 3: Báo cáo, thảo luận;
   • Bước 4: Kết luận, nhận định, định hướng.
3. Khung ma trận tương thích giữa nội dung KHTN và học liệu số:

Loại nội dung dạy học KHTN	Đặc trưng nội dung kiến thức	Dạng học liệu số ưu tiên lựa chọn
Khái niệm	Nội dung trừu tượng, khái quát các sự vật, hiện tượng	Hình ảnh tĩnh, Video
Cấu trúc, chức năng, tính chất	Mô tả cấu tạo, cấu trúc, hình thái, thuộc tính của đối tượng	Hình ảnh động, Video
Hiện tượng, quá trình	Mô tả trình tự phát triển, diễn biến của sự vật, hiện tượng	Video, Thí nghiệm ảo
Quy luật, định luật, học thuyết	Khái quát hóa các quy luật khách quan, trừu tượng	Bảng dữ liệu, Video, Thí nghiệm ảo
Ứng dụng thực tiễn	Vận dụng kiến thức cốt lõi vào đời sống, sản xuất	Bảng dữ liệu, Hình ảnh, Video

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical Skills): Thao tác đấu nối phần cứng máy chiếu qua chuẩn VGA/HDMI; thiết lập cấu hình hiển thị (Windows + P); vận hành bảng tương tác thông minh; hiệu chỉnh tiêu bản và ghi hình mẫu vật sinh học qua kính hiển vi tích hợp camera USB; sử dụng các công cụ phần mềm (ghi âm bài giảng PowerPoint, chỉnh sửa vi mẫu trong Paint, thiết lập sơ đồ tư duy trên Mindomo, biên tập video học liệu qua Video Editor, xây dựng bài giảng tương tác ActivInspire).
• Kỹ năng sư phạm công nghệ (Pedagogical Competencies): Tích hợp công nghệ vào từng pha của tiến trình dạy học phát triển năng lực; thiết kế hệ thống đánh giá trực tuyến qua Google Forms/Quizizz; vận hành mô hình lớp học đảo ngược (Flipped Classroom).
• Kỹ năng chuyển giao và hợp tác (Collaboration & Mentoring Skills): Xây dựng kế hoạch bồi dưỡng cá nhân và hỗ trợ đồng nghiệp trong tổ chuyên môn THCS.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tài liệu định hướng phương pháp giảng dạy dựa trên quan điểm dạy học phát triển phẩm chất và năng lực của CT GDPT 2018, lấy hoạt động của học sinh làm trung tâm. Giáo viên giữ vai trò thiết kế kịch bản, chuyển giao nhiệm vụ và điều phối tiến trình nhận thức thông qua phương tiện kỹ thuật số.

Tài liệu cung cấp các tình huống ứng dụng cụ thể làm mẫu thao tác:

• Tình huống 1: Thiết kế bài trình chiếu đa phương tiện bằng MS-PowerPoint phục vụ dạy học trực tiếp kết hợp máy chiếu và hệ thống loa.
• Tình huống 2: Chuyển đổi bài trình chiếu đa phương tiện thành video bài giảng hoàn chỉnh thông qua tính năng Record Slide Show và lệnh Export định dạng MP4 để triển khai dạy học trực tuyến hoặc giao bài tự học ở nhà.
• Tình huống 3: Sử dụng phần mềm Paint để xử lý ảnh, xóa ngôn ngữ gốc và việt hóa các chú thích trên sơ đồ giải phẫu hoặc chu trình sinh hóa lấy từ tài nguyên quốc tế.
• Tình huống 4: Tổ chức cho học sinh hợp tác vẽ sơ đồ tư duy trực tuyến thông qua Mindomo.
• Tình huống 5: Thiết lập hoạt động quan sát tiêu bản hiển vi tế bào thực vật bằng kính hiển vi quang học gắn camera USB, truyền tín hiệu trực tiếp lên màn hình máy tính và máy chiếu để cả lớp cùng quan sát.
• Tình huống 6: Thiết kế trò chơi tương tác (ô chữ, nối cặp, thùng chứa) và thu nhận phản hồi tức thời từ học sinh qua phần mềm ActivInspire kết hợp thiết bị bấm nút ActiVote.

Phương pháp kiểm tra, đánh giá trong tài liệu chú trọng đánh giá quá trình (formative assessment) và đánh giá tổng kết (summative assessment) thông qua công cụ số: sử dụng rubric, thang đo, bảng kiểm số hóa, câu hỏi trắc nghiệm tự động chấm điểm để phân tích phổ điểm và phản hồi kịp thời cho người học.

---

Điểm nổi bật và tính cập nhật

1. Tính pháp lý và đồng bộ hệ thống: Tài liệu cập nhật đầy đủ các văn bản chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Giáo dục và Đào tạo giai đoạn 2017 – 2021: Đề án 117/QĐ-TTg, Thông tư số 20/2018/TT-BGDĐT, Công văn số 5807/BGDĐT-CNTT, Thông tư số 26/2019/TT-BGDĐT, Công văn số 5512/BGDĐT-GDTrH, Thông tư số 09/2021/TT-BGDĐT.
2. Chuẩn hóa hệ thống thuật ngữ và quy trình công nghệ: Định nghĩa rõ ràng các hình thức tổ chức dạy học có ứng dụng CNTT (trực tiếp có ứng dụng CNTT, trực tuyến hỗ trợ trực tiếp, trực tuyến thay thế trực tiếp), hệ thống quản lý học tập trực tuyến (LMS), hệ thống quản trị nội dung học tập (LCMS).
3. Tích hợp chuyên sâu với đặc thù môn Khoa học tự nhiên: Không trình bày CNTT một cách chung chung mà gắn trực tiếp với yêu cầu cần đạt của môn KHTN THCS (ví dụ: yêu cầu quan sát hoặc làm thí nghiệm phản ứng của axit axetic ở lớp 9, quan sát tế bào vi sinh vật). Chỉ rõ khi nào cần dùng thí nghiệm ảo (khi hóa chất độc hại, phản ứng nguy hiểm, điều kiện phòng thí nghiệm thiếu thốn) và khi nào dùng kính hiển vi camera để trực quan hóa mẫu vật thật.
4. Cung cấp danh mục nguồn tài nguyên số chuẩn hóa: Cung cấp danh mục liên kết trực tiếp tới các kho học liệu mở trong nước và quốc tế có độ tin cậy cao:
   • Kho học liệu ngành: elearning.moet.edu.vn, igiaoduc.vn (Đề án Hệ tri thức Việt số hóa), hanhtrangso.vn, sachcanhdieu.com.
   • Nguồn chuyên ngành KHTN: phet.colorado.edu, rsc.org, teachchemistry.org, stem.org.uk.
   • Kênh tài nguyên phim khoa học: Peekaboo Kidz, Nucleus Medical Media, Crash Course Kids, Science Buddies, TED-Ed.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Học viên bồi dưỡng thường xuyên: Giáo viên phổ thông cốt cán (GVPTCC) môn Khoa học tự nhiên tại các trường THCS trên toàn quốc, tham gia chương trình tập huấn Mô đun 9 theo kế hoạch của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
• Giáo viên đại trà môn Khoa học tự nhiên: Tài liệu tham khảo tự học, tự bồi dưỡng nhằm nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ và hoàn thiện hồ sơ chuyên môn theo Chuẩn nghề nghiệp giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông.
• Cán bộ quản lý cơ sở giáo dục (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, Tổ trưởng chuyên môn): Căn cứ để xây dựng quy hoạch hạ tầng công nghệ thông tin nhà trường, phê duyệt kế hoạch bài dạy có ứng dụng CNTT và chỉ đạo sinh hoạt chuyên môn theo định hướng chuyển đổi số.
• Sinh viên và Giảng viên khối ngành Sư phạm: Tài liệu giảng dạy và học tập trong học phần Ứng dụng CNTT trong dạy học Hóa học / Vật lý / Sinh học / Khoa học tự nhiên tại các trường đại học sư phạm và cao đẳng sư phạm.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tài liệu này được thiết kế dành cho đối tượng cụ thể nào?

Tài liệu được biên soạn phục vụ công tác bồi dưỡng giáo viên phổ thông cốt cán môn Khoa học tự nhiên cấp THCS trong khuôn khổ Chương trình ETEP của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đồng thời làm tài liệu tham khảo cho giáo viên đại trà, cán bộ quản lý trường học và sinh viên các ngành sư phạm khoa học tự nhiên.

2. Người học cần đáp ứng những kiến thức nền tảng nào trước khi nghiên cứu mô đun này?

Người học cần nắm vững kiến thức chuyên môn môn Khoa học tự nhiên THCS (Lý, Hóa, Sinh), hiểu rõ cấu trúc bài dạy theo Công văn số 5512/BGDĐT-GDTrH, và sở hữu kỹ năng tin học văn phòng cơ bản (sử dụng hệ điều hành Windows, soạn thảo văn bản, khai thác trình duyệt Internet).

3. Điểm khác biệt của tài liệu này so với các tài liệu tin học ứng dụng đại trà là gì?

Tài liệu tích hợp giữa kỹ thuật thao tác thiết bị/phần mềm với lý luận dạy học bộ môn KHTN. Nội dung bám sát khung pháp lý hiện hành của ngành giáo dục (Thông tư 09/2021/TT-BGDĐT, Công văn 5512), đưa ra bảng phân loại học liệu số theo từng loại kiến thức đặc thù của KHTN và hướng dẫn từng bước xử lý thiết bị thí nghiệm chuyên dụng (kính hiển vi camera, bảng tương tác).

4. Quy trình tự học tài liệu này như thế nào để đạt hiệu quả?

Người học nên tiếp cận tuần tự theo 4 bước:

1. Nghiên cứu cơ sở lý luận, các yêu cầu pháp lý và sư phạm ở Chủ đề 1;
2. Thực hành cài đặt, vận hành các phần mềm và thiết bị theo hướng dẫn kỹ thuật ở Chủ đề 2;
3. Ứng dụng thiết kế hoặc điều chỉnh kế hoạch bài dạy KHTN cụ thể theo tiến trình 4 bước ở Chủ đề 3;
4. Xây dựng kế hoạch tự bồi dưỡng và kế hoạch chuyển giao hỗ trợ đồng nghiệp theo biểu mẫu ở Chủ đề 4.

5. Tài liệu có cung cấp hệ thống học liệu và liên kết bổ trợ không?

Tài liệu cung cấp hệ thống đường link rút gọn dẫn tới các video hướng dẫn kỹ thuật chi tiết cho từng phần mềm (PowerPoint, Paint, Mindomo, Video Editor, ActivInspire), liên kết đến các kho học liệu số chính thống (elearning.moet.edu.vn, igiaoduc.vn, phet.colorado.edu), cùng hệ thống câu hỏi ôn tập và tình huống sư phạm thực hành ở cuối mỗi chủ đề.

---

Kết luận

Tài liệu "Hướng dẫn bồi dưỡng giáo viên phổ thông cốt cán Mô đun 9 – Môn Khoa học tự nhiên" là văn bản học thuật chuẩn hóa năng lực ứng dụng công nghệ thông tin và khai thác thiết bị dạy học cho đội ngũ giáo viên THCS theo định hướng Chương trình GDPT 2018. Giá trị cốt lõi của tài liệu thể hiện ở tính chuẩn mực pháp lý, tính sư phạm chuyên ngành và tính thực tiễn trong triển khai tại các trường phổ thông. Lộ trình nghiên cứu tài liệu giúp người học nâng cao năng lực cá nhân, đồng thời hình thành kỹ năng hướng dẫn, hỗ trợ đồng nghiệp thực hiện chuyển đổi số trong tổ chuyên môn. Các kho tài nguyên số đi kèm như igiaoduc.vn, elearning.moet.edu.vn và nền tảng mô phỏng PhET là nguồn học liệu bổ trợ phục vụ cho quá trình giảng dạy lâu dài.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM CHƯƠNG TRÌNH ETEP THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN PHỔ THÔNG CỐT CÁN MÔ ĐUN 9 ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN, KHAI THÁC VÀ SỬ DỤNG THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ TRONG DẠY HỌC VÀ GIÁO DỤC HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2021 MỤC LỤC MỤC LỤC. 1 BAN BIÊN SOẠN TÀI LIỆU. 5 KÍ HIỆU VIẾT TẮT. 6 CHÚ GIẢI THUẬT NGỮ.

7 ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT MÔ ĐUN. 8 VAI TRÒ CỦA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN, HỌC LIỆU SỐ VÀ THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ TRONG DẠY HỌC, GIÁO DỤC. KHÁI QUÁT VỀ CÔNG NGHỆ THÔNG TIN, HỌC LIỆU SỐ VÀ THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ TRONG DẠY HỌC, GIÁO DỤC. XU HƯỚNG ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN, KHAI THÁC SỬ DỤNG HỌC LIỆU SỐ, THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ TRONG DẠY HỌC, GIÁO DỤC.

VAI TRÒ CỦA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN, HỌC LIỆU SỐ, THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ TRONG DẠY HỌC, GIÁO DỤC. MỘT SỐ YÊU CẦU KHI KHAI THÁC, ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN, HỌC LIỆU SỐ, THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ TRONG DẠY HỌC, GIÁO DỤC. 21 1 THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ, HỌC LIỆU SỐ VÀ PHẦN MỀM HỖ TRỢ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC, GIÁO DỤC HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ. THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ HỖ TRỢ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC, GIÁO DỤC HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ.

HỌC LIỆU SỐ HỖ TRỢ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC, GIÁO DỤC HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ. MỘT SỐ PHẦN MỀM HỖ TRỢ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC, GIÁO DỤC HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ. SỬ DỤNG INTERNET TRONG HỖ TRỢ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC, GIÁO DỤC HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ. 77 LỰA CHỌN, ỨNG DỤNG THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ, HỌC LIỆU SỐ VÀ PHẦN MỀM HỖ TRỢ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN.

CƠ SỞ LỰA CHỌN, ỨNG DỤNG HÌNH THỨC DẠY HỌC, HỌC LIỆU SỐ, THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ, PHẦN MỀM TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN. ỨNG DỤNG PHẦN MỀM, THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ HỖ TRỢ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TRONG MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN. PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ ỨNG DỤNG CỦA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG KẾ HOẠCH BÀI DẠY. 134 XÂY DỰNG KẾ HOẠCH TỰ HỌC VÀ HỖ TRỢ ĐỒNG NGHIỆP NÂNG CAO NĂNG LỰC CÔNG NGHỆ THÔNG TIN, KHAI THÁC VÀ SỬ DỤNG THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ TRONG HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC, GIÁO DỤC VÀ QUẢN LÍ HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ.

XÂY DỰNG KẾ HOẠCH TỰ HỌC NÂNG CAO NĂNG LỰC CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC VÀ QUẢN LÍ HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ. XÂY DỰNG KẾ HOẠCH HỖ TRỢ ĐỒNG NGHIỆP NÂNG CAO NĂNG LỰC CÔNG NGHỆ THÔNG TIN TRONG HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC VÀ QUẢN LÍ HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ. 146 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO. 151 4 BAN BIÊN SOẠN TÀI LIỆU 1.

Dương Bá Vũ, trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh 2. Nguyễn Thị Hằng, trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh 3. Nguyễn Kim Đào, trường THCS Tân Tạo, quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh 4. Nguyễn Thị Thanh Tâm, trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh 5.

Nguyễn Thị Thương Huyền, trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh 6. Phan Thị Thanh Hội, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 7. Đặng Thị Oanh, trường Đại học Sư phạm Hà Nội CỘNG TÁC VIÊN 8. Lê Chân Đức, trường Trung học Thực hành, trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh 5 KÍ HIỆU VIẾT TẮT Kí hiệu viết tắt Viết đầy đủ GDĐT Giáo dục và Đào tạo CBQL Cán bộ quản lí CNTT Công nghệ thông tin GV Giáo viên GVPTCC Giáo viên phổ thông cốt cán HS Học sinh KHTN Khoa học tự nhiên KTDH Kĩ thuật dạy học PPDH Phương pháp dạy học SGK Sách giáo khoa THCS Trung học cơ sở 6 CHÚ GIẢI THUẬT NGỮ Thuật ngữ, Giải thích khái niệm Dạy học có ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục phổ thông Việt Nam bao gồm các hình thức sau: - Dạy học trực tiếp có ứng dụng công nghệ thông tin - Dạy học trực tuyến hỗ trợ dạy học trực tiếp: là hình thức dạy học trực tuyến thực hiện một phần nội dung bài học hoặc Dạy học có ứng dụng chủ đề trong chương trình giáo dục phổ thông để hỗ trợ dạy công nghệ thông tin học trực tiếp bài học hoặc chủ đề đó tại cơ sở giáo dục phổ trong giáo dục phổ thông.

thông ở Việt Nam - Dạy học trực tuyến thay thế dạy học trực tiếp: là hình thức dạy học trực tuyến thực hiện toàn bộ nội dung bài học hoặc chủ đề trong chương trình giáo dục phổ thông để thay thế dạy học trực tiếp bài học hoặc chủ đề đó tại cơ sở giáo dục phổ thông.1 Hệ thống dạy học trực tuyến là hệ thống phần mềm dạy học trực tuyến và hạ tầng công nghệ thông tin cho phép quản lí và Hệ thống dạy học trực tổ chức dạy học thông qua môi trường Internet, bao gồm: phần tuyến mềm tổ chức dạy học trực tuyến trực tiếp; hệ thống quản lí học tập trực tuyến; hệ thống quản lí nội dung học tập trực tuyến.2 Mỗi hoạt động học trong tiến trình dạy học chủ đề có 4 thành phần: mục tiêu, nội dung hoạt động, sản phẩm, tổ chức thực hiện hoạt động học. Tổ chức thực hiện Trong đó, tổ chức thực hiện mỗi hoạt động học gồm 4 bước: hoạt động học Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ học tập Bước 3: Báo cáo, thảo luận Bước 4: Kết luận, nhận định, định hướng3 1 Tham khảo từ thông tư 09/2021-BGDĐT ngày 30 tháng 3 năm 2021 2 Trích dẫn từ thông tư 09/2021-BGDĐT ngày 30 tháng 3 năm 2021 3 Tham khảo phụ lục IV kèm theo Công văn số 5512/BGDĐT-GDTrH ngày 18 tháng 12 năm 2020 7 ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT MÔ ĐUN I. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ MÔ ĐUN Mô đun 9 “Ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác và sử dụng thiết bị công nghệ trong dạy học và giáo dục học sinh trung học cơ sở, môn Khoa học tự nhiên” là một trong các mô đun bồi dưỡng giáo viên THCS theo quyết định số 4660/QĐ- BGDĐT, ngày 04 tháng 12 năm 2019, về việc ban hành danh mục các mô đun bồi dưỡng giáo viên cốt cán và cán bộ quản lí cơ sở giáo dục phổ thông cốt cán để thực hiện công tác bồi dưỡng thường xuyên giáo viên, cán bộ quản lí cơ sở giáo dục phổ thông. Các mô đun bồi dưỡng này nhằm hỗ trợ giáo viên tổ chức và thực hiện được các hoạt động dạy học theo yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông 2018, đồng thời giúp giáo viên đáp ứng được các tiêu chí của tiêu chuẩn “Phát triển chuyên môn, nghiệp vụ” theo Thông tư số 20/2018/TT-BGDĐT, ngày 22/8/2018 của Bộ Trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc ban hành quy định Chuẩn nghề nghiệp giáo viên cơ sở giáo dục phổ thông.

Việc biên soạn tài liệu mô đun 9 do trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh thực hiện. Tài liệu là sản phẩm từ nhiệm vụ được giao bởi “Chương trình phát triển các trường sư phạm để nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lí cơ sở giáo dục phổ thông (ETEP)” của Bộ Giáo dục và Đào tạo. YÊU CẦU CẦN ĐẠT CỦA MÔ ĐUN (theo quyết định số 4660/QĐ-BGDĐT) Sau khi hoàn thành chương trình bồi dưỡng mô đun 9, người học có thể: − Trình bày được vai trò của công nghệ thông tin (CNTT), học liệu số và thiết bị công nghệ trong dạy học cấp trung học cơ sở; − Phân tích, đánh giá được việc ứng dụng CNTT trong hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên; − Lựa chọn và thực hành một số ứng dụng CNTT trong hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên; − Xây dựng kế hoạch tự học và hỗ trợ đồng nghiệp nâng cao năng lực CNTT, khai thác và sử dụng thiết bị công nghệ trong hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên và quản lí học sinh ở trường THCS. NỘI DUNG CHÍNH (theo quyết định số 4660/QĐ-BGDĐT) − Vai trò của CNTT, học liệu số và thiết bị công nghệ trong dạy học, giáo dục; − Các phần mềm và thiết bị công nghệ hỗ trợ hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên; − Ứng dụng CNTT, học liệu số và thiết bị công nghệ trong hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên.

8 VAI TRÒ CỦA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN, HỌC LIỆU SỐ VÀ THIẾT BỊ CÔNG NGHỆ TRONG DẠY HỌC, GIÁO DỤC 1. KHÁI QUÁT VỀ CÔNG NGHỆ THÔNG TIN, HỌC LIỆU SỐ VÀ THIẾT BỊ CÔNG NGH Ệ TRONG DẠY HỌC, GIÁO DỤC Công nghệ thông tin trong dạy học, giáo dục Khái niệm Công nghệ thông tin (CNTT) là tập hợp các phương pháp khoa học, công nghệ và công cụ kĩ thuật hiện đại để sản xuất, truyền đưa, thu thập, xử lí, lưu trữ và trao đổi thông tin số.4 CNTT trong dạy học, giáo dục có thể được xem: - Là nền tảng để xây dựng chiến lược và giải pháp về kĩ thuật nhằm thúc đẩy sự phát triển nhanh, toàn diện lĩnh vực giáo dục; - Là phương tiện hiện đại hỗ trợ công tác quản lí, điều hành, tổ chức các quá trình dạy học, giáo dục. Đặc điểm Từ những ưu điểm như tính tức thời, khả năng tương tác, tính tốc độ, khả năng tự động hoá, khả năng lưu trữ, truyền và xử lí thông tin, tầm ảnh hưởng rộng và sâu đến hầu hết các lĩnh vực khác của đời sống,… việc khai thác, ứng dụng CNTT trong dạy học, giáo dục thể hiện một số đặc điểm cốt lõi như trình bày dưới đây. - Tính hiệu quả Tuy cần có chi phí đầu tư nhất định nhưng việc khai thác, ứng dụng CNTT trong dạy học, giáo dục mang lại hiệu quả to lớn, lâu dài.

Với CNTT, quá trình giao, nhận, thực hiện và báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ giữa cán bộ quản lí, GV, HS trở nên nhanh chóng, kịp thời hơn. Việc tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá trong các điều kiện bất khả kháng (thời tiết cực đoan, dịch bệnh,.) sẽ trở nên linh hoạt, thuận lợi hơn khi khai thác hình thức dạy học trực tuyến thay thế hoặc hỗ trợ cho dạy học trực tiếp. CNTT còn tạo điều kiện cá nhân hoá trong thực hiện nhiệm vụ của cả GV và HS. Trong đó, HS có thể hoàn toàn chủ động tìm kiếm, thu thập, xử lí dữ liệu để hoàn thành nhiệm vụ học tập từ xa theo yêu cầu của GV trước khi vào lớp.

Với GV, việc xây dựng, phát triển các hồ sơ dạy học dạng số hoá sẽ kịp thời, ít bị cản trở bởi yếu tố không gian, thời gian,.