Giáo Trình Trồng Nấm Nghề Khuyến Nông Trình Độ Trung Cấp

Giáo trình trồng nấm nghề khuyến nông lâm trình độ trung cấp cung cấp kiến thức và kỹ năng cần thiết cho người học trong lĩnh vực nông nghiệp.

• Trường học: Trường Cao Đẳng Lào Cai
• Chuyên ngành: Khuyến Nông
• Đề tài: Trồng Nấm Nghề Khuyến Nông Trình Độ Trung Cấp
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Lào Cai

Mục lục chi tiết

• Tuyên bố bản quyền
• Lời giới thiệu
• Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun
• Mục tiêu mô đun
• Nội dung của mô đun
• 1. Bài 1: Kỹ thuật trồng nấm sò
• 1.1. Giá trị dinh dưỡng và đặc điểm hình thái
• 1.1.1. Giá trị dinh dưỡng
• 1.1.2. Đặc điểm sinh thái
• 1.2. Kỹ thuật trồng nấm sò
• 1.2.1. Công tác chuẩn bị
• 1.2.2. Xử lý nguyên liệu
• 1.2.3. Chăm sóc và thu hái
• 1.2.4. Sơ chế bảo quản nấm
• 1.2.4.1. Bảo quản lạnh nấm sò
• 1.2.5. Bệnh hại nấm sò
• 1.2.5.1. Bệnh sinh lý và biện pháp phòng trừ
• 1.2.5.2. Bệnh nhiễm vi sinh vật và biệp pháp phòng trừ
• 2. Bài 2: Kỹ thuật trồng nấm rơm
• 2.1. Giá trị dinh dưỡng và đặc điểm hình thái
• 2.1.1. Giá trị dinh dưỡng
• 2.1.2. Đặc điểm sinh thái
• 2.2. Kỹ thuật trồng nấm rơm
• 2.2.1. Công tác chuẩn bị
• 2.2.2. Xử lý nguyên liệu
• 2.2.3. Xếp mô và cấy giống
• 2.2.4. Bệnh hại nấm rơm
• 3. Bài 3: Kỹ thuật trồng nấm mỡ
• 3.1. Giá trị dinh dưỡng và đặc điểm hình thái
• 3.1.1. Giá trị dinh dưỡng
• 3.1.2. Đặc điểm sinh thái
• 3.2. Kỹ thuật trồng nấm mỡ
• 3.2.1. Công tác chuẩn bị
• 3.2.2. Xử lý nguyên liệu
• 3.2.2.1. Phối trộn, ủ đống và đảo nguyên liệu
• 3.2.2.2. Vào luống nguyên liệu
• 3.2.2.3. Lên men phụ
• 3.2.3. Cấy giống, ươm sợi
• 3.2.4. Chăm sóc và thu hái
• 3.2.5. Chế biến và bảo quản
• 3.3. Sâu bệnh hại nấm mỡ
• 3.3.1. Bệnh nhiễm mốc
• 3.3.2. Chuột phá hoại
• 4. Bài 4: Kỹ thuật trồng nấm mộc nhĩ
• 4.1. Giá trị dinh dưỡng và đặc điểm sinh thái
• 4.1.1. Giá trị dinh dưỡng
• 4.1.2. Đặc điểm sinh thái
• 4.2. Kỹ thuật trồng nấm mộc nhĩ
• 4.2.1. Kỹ thuật trồng nấm mộc nhĩ trên gỗ
• 4.2.2. Kỹ thuật trồng nấm mộc nhĩ trên mùn cưa
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Hướng Dẫn Trồng Nấm Nghề Khuyến Nông Trình Độ Trung Cấp

Trồng nấm là một trong những nghề khuyến nông tiềm năng, mang lại giá trị kinh tế cao. Kỹ thuật trồng nấm không chỉ giúp cải thiện thu nhập cho nông dân mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Bài viết này sẽ cung cấp hướng dẫn chi tiết về quy trình trồng nấm, từ việc chọn giống đến chăm sóc và thu hoạch.

1.1. Tổng Quan Về Kỹ Thuật Trồng Nấm

Kỹ thuật trồng nấm bao gồm nhiều bước quan trọng như chọn giống, xử lý nguyên liệu và chăm sóc. Việc nắm vững quy trình này sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng nấm.

1.2. Lợi Ích Kinh Tế Của Nghề Trồng Nấm

Nghề trồng nấm không chỉ mang lại thu nhập ổn định mà còn tạo ra sản phẩm an toàn cho sức khỏe. Nấm có giá trị dinh dưỡng cao, được thị trường ưa chuộng.

II. Các Thách Thức Trong Nghề Trồng Nấm Khuyến Nông

Mặc dù nghề trồng nấm có nhiều tiềm năng, nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức. Những vấn đề như bệnh hại, điều kiện môi trường và kỹ thuật chăm sóc là những yếu tố cần được chú ý.

2.1. Bệnh Hại Thường Gặp Ở Nấm

Các bệnh như nấm mốc, vi khuẩn có thể gây hại cho nấm. Việc nhận diện và phòng trừ kịp thời là rất quan trọng để bảo vệ mùa vụ.

2.2. Điều Kiện Môi Trường Ảnh Hưởng Đến Năng Suất

Nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng là những yếu tố quyết định đến sự phát triển của nấm. Cần có biện pháp điều chỉnh phù hợp để đảm bảo năng suất.

III. Quy Trình Kỹ Thuật Trồng Nấm Sò Hiệu Quả

Trồng nấm sò là một trong những kỹ thuật phổ biến nhất. Quy trình này bao gồm nhiều bước từ chuẩn bị nguyên liệu đến thu hoạch.

3.1. Chuẩn Bị Nguyên Liệu Trồng Nấm Sò

Nguyên liệu như mùn cưa, rơm rạ cần được xử lý đúng cách để đảm bảo chất lượng nấm. Việc xử lý nước vôi là một bước quan trọng trong quy trình này.

3.2. Kỹ Thuật Cấy Giống Nấm Sò

Cấy giống là bước quyết định đến sự thành công của vụ nấm. Cần chọn giống khỏe mạnh và thực hiện cấy đúng kỹ thuật để đạt hiệu quả cao.

IV. Chăm Sóc Và Thu Hoạch Nấm Đúng Cách

Chăm sóc nấm trong suốt quá trình sinh trưởng là rất quan trọng. Việc thu hoạch cũng cần được thực hiện đúng thời điểm để đảm bảo chất lượng.

4.1. Cách Chăm Sóc Nấm Trong Quá Trình Phát Triển

Cần theo dõi độ ẩm, nhiệt độ và ánh sáng để nấm phát triển tốt. Việc tưới nước và thông gió cũng cần được thực hiện thường xuyên.

4.2. Thời Điểm Thu Hoạch Nấm Tối Ưu

Thu hoạch nấm vào thời điểm thích hợp sẽ giúp tối ưu hóa năng suất và chất lượng sản phẩm. Nấm nên được thu hoạch khi còn tươi và chưa nở.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghề Trồng Nấm

Nghề trồng nấm không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn có nhiều ứng dụng trong y học và dinh dưỡng. Nấm được sử dụng rộng rãi trong các món ăn và sản phẩm chức năng.

5.1. Giá Trị Dinh Dưỡng Của Nấm

Nấm chứa nhiều vitamin và khoáng chất, có lợi cho sức khỏe. Việc sử dụng nấm trong chế độ ăn uống hàng ngày sẽ giúp cải thiện sức khỏe.

5.2. Nấm Trong Y Học Cổ Truyền

Nhiều loại nấm được sử dụng trong y học cổ truyền để điều trị bệnh. Nấm có tác dụng tăng cường sức đề kháng và hỗ trợ điều trị một số bệnh lý.

VI. Kết Luận Về Nghề Trồng Nấm Khuyến Nông

Nghề trồng nấm là một lĩnh vực đầy tiềm năng, cần được phát triển và ứng dụng rộng rãi. Việc nắm vững kỹ thuật và quy trình sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất.

6.1. Tương Lai Của Nghề Trồng Nấm

Với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu thị trường, nghề trồng nấm hứa hẹn sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ trong tương lai.

6.2. Khuyến Khích Phát Triển Nghề Trồng Nấm

Cần có chính sách hỗ trợ và khuyến khích nông dân tham gia vào nghề trồng nấm để nâng cao thu nhập và phát triển kinh tế địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Tài liệu "Bài giảng mô đun: Trồng nấm" (Mã mô đun: 24) do Trường Cao đẳng Lào Cai biên soạn và ban hành năm 2017, là sách giáo trình nội bộ phục vụ công tác giảng dạy hệ Trung cấp nghề Khuyến nông lâm và Cao đẳng Khuyến nông. Trong cấu trúc chương trình đào tạo, môn học là mô đun chuyên môn tự chọn, được bố trí giảng dạy trước học phần thực tập tại cơ sở sản xuất. Nội dung mô đun có mối liên kết chặt chẽ với các học phần kỹ thuật cơ sở và chuyên ngành khác như: An toàn lao động, Trồng một số loài cây lâm nghiệp, Trồng một số loài cây lương thực, và Bảo vệ môi trường.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định cụ thể theo ba chuẩn đầu ra:

• Kiến thức: Người học lựa chọn được nguồn giống đạt chuẩn, xác định đúng thời vụ cho từng chủng loại nấm ăn; nắm vững và trình bày đầy đủ các quy trình kỹ thuật nuôi trồng, thu hái, sơ chế và bảo quản sản phẩm.
• Kỹ năng: Người học thực hiện thành thạo các thao tác kỹ thuật gây trồng bốn loài nấm ăn chính (nấm sò, nấm rơm, nấm mỡ, nấm mộc nhĩ) trên các nguồn cơ chất nông lâm nghiệp phổ biến như gỗ khúc, mùn cưa, rơm rạ và bông phế thải.
• Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện tác phong lao động khoa học, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật, các định mức thông số môi trường và nội quy an toàn tại cơ sở nuôi trồng nấm.

Cấu trúc giáo trình gồm bốn bài học chuyên đề tương ứng với bốn đối tượng nấm trồng có giá trị kinh tế. Giáo trình tiếp cận theo phương pháp mô-đun hóa kỹ năng nghề, trong đó mỗi bài học kết hợp giữa phần lý thuyết sinh học nông nghiệp và phần quy trình thực hành thao tác tại xưởng. Điểm đặc thù của tài liệu là cung cấp các thông số kỹ thuật định lượng chi tiết, bám sát điều kiện cơ sở vật chất thực tế của các cơ sở sản xuất nông nghiệp và chế biến nông lâm sản tại địa phương.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình gồm 4 bài học chính với logic phát triển từ đặc điểm sinh học, chuẩn bị cơ sở vật chất, xử lý cơ chất đến chăm sóc, bảo quản và phòng trừ dịch hại:

[Đặc tính sinh thái & Dinh dưỡng] 
[Chuẩn bị lán trại & Thiết bị] 
[Xử lý cơ chất & Ủ đống/Thanh trùng] 
[Cấy giống & Nuôi ươm sợi] 
[Chăm sóc & Thu hái quả thể] 
[Sơ chế, Bảo quản & Phòng trừ dịch hại]

• Bài 1: Kỹ thuật trồng nấm sò (Nấm bào ngư) (11 giờ: 4 giờ lý thuyết, 7 giờ thực hành): Cung cấp kiến thức về hàm lượng protein (33–43%), chu trình phát triển 5 pha của quả thể (dạng san hô, dùi trống, phễu, bán cầu lệch, lá lục bình). Quy trình kỹ thuật tập trung vào xử lý mùn cưa (cây cao su, bồ đề, mít, ngái...) bằng nước vôi có độ pH 12–13, duy trì độ ẩm 65–70%, đóng bịch 1,2–1,4 kg, thanh trùng ở nhiệt độ 95–100°C trong 5–6 giờ. Hướng dẫn cấy giống (dạng hạt thóc 10–15 g/túi hoặc que sắn), rạch 6–8 vết xiên so le sau 20–25 ngày ươm sợi, treo bịch thành giàn và kiểm soát các bệnh mốc cam, mốc xanh.
• Bài 2: Kỹ thuật trồng nấm rơm (12 giờ: 4 giờ lý thuyết, 7 giờ thực hành, 1 giờ kiểm tra): Trình bày giá trị dinh dưỡng (21–37 g đạm/100 g nấm khô), khoảng nhiệt độ nuôi sợi (35–40°C) và tạo quả thể (30–32°C). Quy trình chuẩn bị nền đất mai rùa, bể ngâm vôi pH 12–13, kỹ thuật ủ rơm đống khối tối thiểu 300 kg đạt nhiệt 60–70°C, đảo lần hai với nước vôi pH 8–9. Kỹ thuật vào khuôn đóng mô hình thang (đáy trên 0,3 × 1,1 m; đáy dưới 0,4 × 1,2 m; cao 0,4 m) với kết cấu 4 lớp giống xen kẽ 5 lớp rơm. Phương pháp sấy 3 giai đoạn (42–48°C, 48–52°C, 52–55°C) và biện pháp phòng chống mốc liên bào (mốc vàng hoa cau), mốc đen, mốc trắng.
• Bài 3: Kỹ thuật trồng nấm mỡ (11 giờ: 4 giờ lý thuyết, 7 giờ thực hành): Phân tích các yêu cầu sinh thái vùng ôn đới (nhiệt độ cơ chất 18–21°C, nhiệt độ không khí 16–18°C, độ pH 7–8, không gian tối hoàn toàn). Công thức phối trộn 1 tấn rơm rạ khô cùng 150 kg phân gà, 5 kg đạm urê, 20–30 kg đạm sulfat amon, 30 kg super lân, 30 kg bột nhẹ $\text{CaCO}_3$. Quy trình lên men chính (12–15 ngày, nhiệt độ đống ủ đạt 75–80°C) và lên men phụ (5–7 ngày). Kỹ thuật vào luống, cấy giống mật độ 300–350 $\text{g/m}^2$, phủ đất mùn/sét, tạo sốc nhiệt 16–18°C và chế biến nấm muối sử dụng dung dịch natri pyrosulfit (0,02–0,05%) kết hợp dung dịch muối bão hòa 22% có độ pH 4.
• Bài 4: Kỹ thuật trồng nấm mộc nhĩ: Hướng dẫn kỹ thuật nuôi trồng trên hai loại giá thể: giá thể thân gỗ tự nhiên (chọn cây, đục lỗ, tra giống, ươm khúc gỗ) và giá thể mùn cưa đóng túi (phối trộn, thanh trùng, ươm sợi và chăm sóc ra quả thể).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống kiến thức cơ sở dựa trên ba trụ cột:

1. Sinh lý nấm học thực hành: Mối quan hệ giữa sự phân giải cơ chất (xenluloza, hemixenluloza, lignin nhờ hệ enzym và xạ khuẩn ưa nhiệt) với nhu cầu dinh dưỡng đa lượng (C, N, P, K, Ca, Mg) và vi lượng (Fe, Zn, Mn, Bo).
2. Khí hậu học vi mô trong nhà trồng: Tương tác giữa các yếu tố vật lý gồm nhiệt độ không khí, nhiệt độ cơ chất, độ ẩm giá thể (60–70%), độ ẩm tương đối của không khí (75–95%), ánh sáng khuếch tán (khoảng 200 lux đối với nấm sò) và nồng độ $\text{CO}_2$ qua các giai đoạn nuôi sợi và phát triển tán nấm.
3. Nguyên lý kiểm soát vi sinh vật: Cơ chế thanh trùng nhiệt ẩm ở áp suất thường (95–100°C), xử lý môi trường kiềm bằng vôi ($\text{Ca(OH)}_2$ pH 12–13), khử trùng bằng hóa chất chuyên dụng ($\text{Clorine } 5%$, $\text{formalin } 0,5%$, $\text{formaldehyd}$) nhằm ngăn chặn sự phát triển của vi nấm cạnh tranh.

Kỹ năng phát triển

• Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Thao tác chính xác các thiết bị đo đạc nông học (nhiệt kế, ẩm kế, giấy quỳ đo pH); kỹ thuật pha chế nước vôi chuẩn độ; vận hành nồi hấp thanh trùng thùng phuy và lò hấp áp lực; kỹ thuật cấy giống vô trùng bằng panh kẹp, que cấy inox bên ngọn lửa đèn cồn.
• Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Đánh giá chất lượng cơ chất qua quan sát cảm quan và cơ học (kiểm tra độ ẩm rơm/mùn cưa bằng thao tác nắm vắt); chẩn đoán nguyên nhân sinh lý và nhận diện triệu chứng bệnh do vi sinh vật (mốc xanh Trichoderma, mốc cam Neurospora, mốc liên bào); phân loại nấm thương phẩm theo kích cỡ và độ nở của màng bao.
• Năng lực thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Đóng bịch mùn cưa vuông đáy đúng trọng lượng định mức (1,2–1,4 kg); kỹ thuật đóng mô rơm theo lớp; kỹ thuật làm đất phủ luống nấm mỡ; điều tiết chế độ tưới phun sương; thực hiện các quy trình sơ chế bảo quản sấy khô 3 pha và bảo quản nấm muối mặn.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế theo phương pháp đào tạo nghề tích hợp, kết hợp bài giảng lý thuyết ngắn gọn với thời lượng thực hành xưởng chiếm ưu thế (chiếm khoảng 60–65% tổng thời lượng mô đun).

Quy trình thực hành trong mỗi bài học được tiêu chuẩn hóa theo các bước thao tác tuần tự:

Giai đoạn thực hành	Trọng tâm thao tác kỹ thuật	Tiêu chuẩn đánh giá
Bước 1: Chuẩn bị & Xử lý	Ngâm ủ nguyên liệu với nước vôi, kiểm tra pH và độ ẩm	Nước vôi pH 12–13; độ ẩm cơ chất đạt 65–70%
Bước 2: Phối trộn & Đóng gói	Đóng bịch mùn cưa, phối trộn phân khoáng, vào khuôn mô	Trọng lượng túi 1,2–1,4 kg; mô nấm đúng 4 lớp giống 5 lớp rơm
Bước 3: Khử trùng & Cấy giống	Hấp nhiệt 95–100°C; thao tác cấy vô trùng qua đèn cồn	Túi cơ chất vô trùng; tỷ lệ meo giống đạt định mức kỹ thuật
Bước 4: Ươm sợi & Chăm sóc	Duy trì nhiệt độ, độ ẩm phòng ươm; rạch bịch, tưới sương	Sợi nấm ăn kín đáy bịch; độ ẩm không khí đạt 75–90%
Bước 5: Thu hoạch & Chế biến	Hái đúng độ tuổi; phân loại, sấy khô 3 giai đoạn hoặc ngâm muối	Quả thể nguyên vẹn gốc; độ ẩm nấm khô <12%; nấm muối đạt 22% muối

Phương pháp đánh giá kết quả học tập bao gồm hai hình thức:

• Đánh giá thường xuyên thông qua bài kiểm tra lý thuyết tự luận (thời lượng 15–20 phút đối với Bài 1; 45 phút đối với Bài 2) nhằm kiểm tra khả năng ghi nhớ các thông số kỹ thuật, công thức phối trộn và biện pháp xử lý sự cố vi sinh.
• Đánh giá kỹ năng thao tác thực tế tại nhà nuôi trồng thực nghiệm (diện tích tối thiểu $100\text{ m}^2$), chấm điểm trực tiếp trên độ đồng đều của đống ủ, tỷ lệ sống của sợi nấm, kỹ thuật hái và vệ sinh gốc nấm.

Để tự học hiệu quả, người học cần đối chiếu các bước thực hành với bảng "Ghi nhớ" tóm tắt ở cuối mỗi bài học, rèn luyện kỹ năng định lượng thông số qua công cụ đo và quan sát sự biến đổi hình thái của hệ sợi nấm trong từng pha sinh trưởng.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Nội dung giáo trình phản ánh các nguyên tắc sản xuất nông nghiệp tuần hoàn và ứng dụng kỹ thuật phù hợp với điều kiện kinh tế nông hộ:

• Tận dụng phế phụ phẩm nông lâm nghiệp: Giáo trình giải quyết bài toán xử lý rơm rạ sau thu hoạch lúa, mùn cưa từ các cơ sở chế biến gỗ rừng trồng (bồ đề, ngái, sung, cao su...), thân lõi ngô, bã mía và bông phế thải công nghiệp, chuyển hóa thành nguồn thực phẩm giàu protein thực vật thay thế đạm động vật.
• Định lượng thông số kỹ thuật rõ ràng: Hướng dẫn quy trình gắn liền với các chỉ số đo lường chính xác, từ tỷ lệ phối trộn hóa chất (5 kg urê, 20–30 kg sulfat amon, 30 kg lân, 30 kg $\text{CaCO}_3$ cho 1 tấn rơm), ngưỡng nhiệt độ lên men đống ủ (60–70°C ở nấm rơm; 75–80°C ở nấm mỡ), đến tỷ lệ diện tích luống ($35\text{–}40\text{ m}^2$ luống/1 tấn rơm khô).
• Quy trình chế biến và bảo quản sau thu hoạch đa dạng: Tài liệu không dừng lại ở kỹ thuật nuôi trồng mà mở rộng chi tiết các giải pháp xử lý sau thu hoạch, gồm kỹ thuật làm se nấm và sấy than/củi qua 3 pha nhiệt độ (42–48°C $\rightarrow$ 48–52°C $\rightarrow$ 52–55°C), kỹ thuật bảo quản lạnh ở 5–8°C trong 24–72 giờ, và quy trình xử lý hóa chất làm trắng bằng natri pyrosulfit kết hợp muối mặn nồng độ 22% để cung cấp cho các nhà máy chế biến đồ hộp.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp và sản xuất nông nghiệp:

• Học sinh, sinh viên: Áp dụng cho người học hệ Trung cấp nghề Khuyến nông lâm và Cao đẳng Khuyến nông tại Trường Cao đẳng Lào Cai và các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có đào tạo khối ngành Nông - Lâm nghiệp.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các mô đun cơ sở về An toàn lao động, Bảo vệ môi trường, đồng thời có hiểu biết nền tảng về sinh học thực vật và kỹ thuật trồng cây nông lâm nghiệp.
• Giảng viên và giáo viên dạy nghề: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chính thức, làm căn cứ biên soạn giáo án lý thuyết, phiếu hướng dẫn thực hành xưởng và đề thi đánh giá năng lực nghề nghiệp.
• Cán bộ khuyến nông và nông dân: Dùng làm tài liệu tra cứu kỹ thuật trong các chương trình đào tạo nghề ngắn hạn cho lao động nông thôn, hỗ trợ thiết kế lán trại, lựa chọn công thức giá thể và xử lý các sự cố dịch bệnh trong quá trình nuôi trồng nấm tại hộ gia đình hoặc trang trại.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với cấp độ đào tạo nào?

Tài liệu được thiết kế chính thức cho trình độ đào tạo Trung cấp nghề Khuyến nông lâm và Cao đẳng Khuyến nông; đồng thời được phép trích dùng cho các lớp dạy nghề ngắn hạn, sơ cấp nghề khuyến nông lâm cho nông dân theo quy định của Trường Cao đẳng Lào Cai.

2. Người học cần đáp ứng những kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận mô đun?

Người học cần hoàn thành các mô đun tiên quyết gồm: An toàn lao động, Trồng một số loài cây lâm nghiệp, Trồng một số loài cây lương thực và Bảo vệ môi trường để hiểu rõ quy trình an toàn vệ sinh lao động, xử lý phế phẩm sinh học và vận hành thiết bị nhiệt ẩm.

3. Giáo trình có điểm gì khác biệt về mặt cấu trúc nội dung kỹ thuật?

Mỗi bài học được cấu trúc khép kín từ khâu sinh thái, xây dựng lán trại, phối trộn cơ chất định lượng, cấy giống, chăm sóc thu hái đến kỹ thuật sơ chế sâu (sấy 3 pha, đóng hộp, muối nồng độ 22%) và bảng nhận diện chi tiết bệnh sinh lý, bệnh mốc ký sinh trên từng loại nấm.

4. Làm sao để tự học và rèn luyện kỹ năng thực hành hiệu quả theo giáo trình?

Người học cần đối chiếu sát các bước hướng dẫn công việc trong mục "Nội dung thực hành" của từng bài, tuân thủ đúng các thông số đo lường vật lý (nhiệt độ đống ủ, pH nước vôi, kích thước mô/túi), và nắm chắc các điểm mấu chốt được hệ thống hóa tại mục "Ghi nhớ" cuối mỗi chương.

5. Giáo trình có đề cập đến các biện pháp xử lý phế thải sau nuôi trồng không?

Có. Giáo trình yêu cầu cách ly nghiêm ngặt các túi nấm, mô nấm bị nhiễm bệnh mốc xanh, mốc cam, mốc liên bào ra khỏi khu vực nuôi ươm, vận chuyển về bãi rác thải phế liệu riêng biệt và xử lý vôi bột/hóa chất để tránh lây nhiễm chéo cho các mẻ nuôi trồng tiếp theo.

---

Kết luận

Giáo trình "Bài giảng mô đun: Trồng nấm" là tài liệu đào tạo nghề chuẩn hóa, cung cấp hệ thống kiến thức khoa học và quy trình thực hành nuôi trồng bốn chủng loại nấm ăn phổ biến. Giá trị cốt lõi của tài liệu nằm ở tính định lượng kỹ thuật cụ thể, sự gắn kết giữa lý thuyết sinh lý học nấm với kỹ năng thực nghiệm lán trại và công nghệ sơ chế sau thu hoạch. Lộ trình học tập đề xuất cho người học là tiếp cận tuần tự từ nấm sò (quy trình bịch mùn cưa cơ bản), nấm rơm (kỹ thuật mô luống ngoài trời/trong lán), nấm mỡ (công nghệ ủ compost phức tạp và phủ đất) đến nấm mộc nhĩ (kỹ thuật khúc gỗ và mùn cưa), kết hợp tra cứu thường xuyên các bảng thông số môi trường để phục vụ trực tiếp công tác sản xuất nông nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH LÀO CAI TRƯỜNG CAO ĐẲNG LÀO CAI BÀI GIẢNG MÔ ĐUN: TRỒNG NẤM NGHỀ: KHUYẾN NÔNG LÂM TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP Lào Cai, năm 2017 Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nội bộ phục vụ công tác giảng dạy và đào tạo hệ Trung cấp Khuyến Nông lâm và Cao đẳng khuyến nông. Các nội dung trong giáo trình có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích để đào tạo hệ trung cấp, sơ cấp Khuyến nông lâm và đào tạo nghề cho nông dân. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 2 LỜI GIỚI THIỆU Giáo trình Trồng nấm được biên soạn trên cơ sở chương trình đào tạo Trung cấp nghề khuyến nông lâm của trường Cao đẳng Lào Cai.

Kỹ thuật trồng nấm là môn khoa học nhằm cung cấp cho người học những kiến thức cơ bản về kỹ thuật gây trồng, chăm sóc, thu hoạch và bảo quản một số loài nấm ăn như: Nấm sò, nấm mỡ, mộc nhĩ, nấm rơm. Giáo trình gồm 4 bài: Bài 1 : Kỹ thuật trồng nấm sò. Bài 2 : Kỹ thuật trồng nấm rơm Bài 3 : Kỹ thuật trồng nấm mỡ. Bài 4 : Kỹ thuật trồng mộc nhĩ.

Trong quá trình biên soạn tác giả đã cố gắng thể hiện nội dung ngắn ngọn lôgíc và đảm bảo nội dung kiến thức, kỹ năng cần đạt được theo mục tiêu của mô đun. Giáo trình Trồng nấm là tài liệu giảng dạy, học tập chính thức của giáo viên và học sinh, sinh viên Trường Cao đẳng Lào Cai, là tài liệu tham khảo cho các cơ sở dạy nghề trong phạm vi toàn tỉnh. Đây là cuốn giáo trình nội bộ được biên soạn công phu, nhưng chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót. Vì vậy chúng tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của đồng nghiệp và các độc giả.

Xin chân thành cảm ơn 3 MỤC LỤC Nội dung Trang Tuyên bố bản quyền 2 Lời giới thiệu 3 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun 7 Mục tiêu mô đun 7 Nội dung của mô đun 7 Bài 1: Kỹ thuật trồng nấm sò 7 1. Giá trị dinh dưỡng và đặc điểm hình thái 8 1. Giá trị dinh dưỡng 8 1. Đặc điểm sinh thái 8 2.

Kỹ thuật trồng nấm sò 10 2. Công tác chuẩn bị 10 2. Xử lý nguyên liệu 13 2. Chăm sóc và thu hái 17 2.

Sơ chế bảo quản nấm 19 2. Bảo quản lạnh nấm sò 19 2. Bệnh hại nấm sò 20 2. Bệnh sinh lý và biện pháp phòng trừ 20 2.

Bệnh nhiễm vi sinh vật và biệp pháp phòng trừ 21 Bài 2: Kỹ thuật trồng nấm rơm 1. Giá trị dinh dưỡng và đặc điểm hình thái 24 1. Giá trị dinh dưỡng 24 1. Đặc điểm sinh thái 25 2.

Kỹ thuật trồng nấm rơm 27 2. Công tác chuẩn bị 27 2. Xử lý nguyên liệu 31 2. Xếp mô và cấy giống 33 2.

Bệnh hại nấm rơm 38 Bài 3: Kỹ thuật trồng nấm mỡ 42 1. Giá trị dinh dưỡng và đặc điểm hình thái 42 1. Giá trị dinh dưỡng 42 1. Đặc điểm sinh thái 42 2.

Kỹ thuật trồng nấm mỡ 43 2.1 Công tác chuẩn bị 43 2. Xử lý nguyên liệu 46 2. Phối trộn, ủ đống và đảo nguyên liệu 46 2. Vào luống nguyên liệu 47 2.

Lên men phụ 48 2. Cấy giống, ươm sợi 48 2. Chăm sóc và thu hái 49 2. Chế biến và bảo quản 50 3.

Sâu bệnh hại nấm mỡ 51 3. Bệnh nhiễm mốc 52 3. Chuột phá hoại 52 Bài 4: Kỹ thuật trồng nấm mộc nhĩ 55 1. Giá trị dinh dưỡng và đặc điểm sinh thái 55 1.

Giá trị dinh dưỡng 55 1. Đặc điểm sinh thái 55 2. Kỹ thuật trồng nấm mộc nhĩ 57 2. Kỹ thuật trồng nấm mộc nhĩ trên gỗ 57 2.

Kỹ thuật trồng nấm mộc nhĩ trên mùn cưa 63 Tài liệu tham khảo GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN Tên mô đun: Trồng nấm Mã mô đun: 24 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun 5 - Vị trí: Mô đun Kỹ thuật trồng nấm là một trong những mô đun tự chọn trong chương trình đào tạo trung cấp nghề khuyến nông lâm, nó có liên quan với các mô đun khác: An toàn lao động, Trồng một số loài cây lâm nghiệp, Trồng một số loài cây Lương thực, Bảo vệ môi trường. - Tính chất: Mô đun này được bố trí học trước mô đun thực tập tại cơ sở. - Ý nghĩa và vai trò của mô đun: Giúp cho người học vận dụng kiến thức, kỹ năng trong việc tổ chức sản xuất để có sản phẩm đảm bảo an toàn, vệ sinh thực phẩm, đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường, phát triển nông nghiệp, nông thôn theo hướng bền vững. Mục tiêu mô đun: - Về kiến thức: Lựa chọn được giống tốt, chọn thời vụ trồng thích hợp đối với từng loại nấm ăn.

Trình bày được các qui trình kỹ thuật trồng, bảo quản và sơ chế một số loài nấm ăn. - Về kỹ năng: Thực hiện trồng một số loài nấm ăn: Nấm mộc nhĩ, Nấm sò, Nấm rơm, Nấm mỡ trên một số giá thể: Gỗ, Bông phế thải, Rơm. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện tác phong khoa học, nghiêm túc thực hiện qui trình kỹ thuật và nội qui phòng nuôi trồng Nấm. Nội dung của mô đun: BÀI 1: KỸ THUẬT TRỒNG NẤM SÒ (NẤM BÀO NGƯ) Mã bài: 01 Giới thiệu: Bài Kỹ thuật trồng nấm sò giảng dạy trong 11 giờ.

Trong đó có 4 giờ lý thuyết, 7 giờ thực hành. Bài giảng giúp cho người học có những kiến thức cơ bản về đặc điểm sinh thái, cách xây dựng lán trại, cách chuẩn bị dụng cụ phục vụ cho việc trồng nấm sò. Trình bày quy trình và cách tiến hành trồng nấm sò trên nguyên liệu mùn cưa, phương pháp phòng trừ sâu bệnh và cách sơ chế bảo quản nấm sò, tạo ra các sản phẩm đảm bảo vệ sinh, an toàn thực phẩm theo hướng bền vững. Mục tiêu: - Trình bày được giá trị kinh tế, Qui trình kỹ thuật trồng nấm sò trên bông phế thải, mùn cưa.

- Thực hiện được các bước nuôi trồng, chăm sóc- thu hái và bảo quản - sơ chế nấm sò. - Có ý thức trong việc tận dụng nguyên liệu, tiết kiệm vật tư và tăng năng suất lao động. Nội dung chính: 1. Giá trị dinh dưỡng và đặc điểm sinh thái 1.

Giá trị dinh dưỡng 6 Nấm sò có rất nhiều giá trị dinh dưỡng, chứa nhiều protêin, vitamin và các axít amin có nguồn gốc thực vật, dễ hấp thụ bởi cơ thể con người. Đặc biệt với hàm lượng protêin chiếm tới 33 – 43%, Nấm sò hoàn toàn có thể thay thế lượng đạm từ thịt, cá… có nguồn gốc từ động vật. Do đó, nấm sò còn được gọi là “thịt chay”, “thịt sạch” khi được sử dụng như nguồn cung cấp protein chủ yếu qua các bữa ăn. Do đặc tính sinh học, các chất dinh dưỡng và vi chất có lợi cho sức khỏe con người dễ dàng được Hình 1: Nấm sò chuyển hóa thành năng lượng cho cơ thể, phù hợp với các giải pháp “ăn kiêng” dành cho các bệnh nhân tiểu đường, gút, mỡ máu… cũng như người có thói quen ăn chay.

Đối với người suy nhược cơ thể, các món ăn chế biến từ nấm giúp phục hồi sinh lực nhanh chóng. Việc chế biến các món ăn cũng không đòi hỏi cầu kì mà vẫn rất ngon miệng như nấu cháo, xào, nấu canh, luộc… vừa có tác dụng bổ dưỡng, vừa có tác dụng trị bệnh. Đặc điểm sinh thái 1. Chu trình sống của nấm sò (Nấm bào ngư) - Khi trưởng thành, nấm sò sẽ phát tán bào tử, gặp điều kiện môi trường thích hợp bào tử sẽ nảy mầm hình thành hệ sợi sơ cấp.

- Hệ sợi sơ cấp phát triển đầy đủ tạo nên hệ sợi thứ cấp, sau đó xảy ra sự kết hợp của hệ sợi nấm thứ cấp và hình thành quả thể nấm hoàn chỉnh. Quả thể nấm sò phát triển qua các giai đoạn như sau: - Dạng san hô: quả thể mới tạo Hình 2: Chu trình sinh trưởng của nấm Sò thành, dạng sợi mảnh hình chùm. - Dạng dùi trống: mũ xuất hiện dưới dạng khối tròn, còn cuống phát triển cả về chiều ngang và chiều dài nên đường kính cuống và mũ không sai khác nhau nhiều. - Dạng phễu: mũ mở rộng, cuống nằm ở giữa.

- Dạng bán cầu lệch: cuống lớn nhanh một bên và bắt đầu lệch so với vị trí 7 trung tâm của mũ. - Dạng lá lục bình: cuống ngừng tăng trưởng, trong khi mũ vẫn tiếp tục phát triển, bìa mép thẳng đến lượn sóng. Các nguồn dinh dưỡng cho nấm sò 1. Chất đường - Trong quá trình sinh trưởng và phát triển, nấm cần nguồn đường, bột rất lớn, thường bổ sung các chất cho nấm sò dưới dạng bột bắp, cám gạo.

- Nấm sử dụng chất đường, bột để tổng hợp sinh khối, bao gồm các thành phần cấu tạo nên sợi nấm và các hợp chất liên quan đến hoạt động sống. Nói chung nấm cần chất đường, bột như là yếu tố bắt buộc không thể thiếu, nếu không có nó nấm không thể sinh trưởng và phát triển được. Chất đạm Chất đạm cũng là nguồn dinh dưỡng không thể thiếu được ở nấm. - Nguồn đạm hữu cơ bổ sung trong trồng nấm sò ở các dạng như bánh dầu, bã đậu nành,.

- Nguồn đạm vô cơ dùng trong trồng nấm như phân urê, phân sunphat amôn (SA), diamôn phốt phát (DAP)… 1. Chất khoáng và vitamin - Các vitamin để hệ sợi nấm phát triển: Vitamin B1, vitamin B6, vitamin H. - Các chất khoáng đa lượng: Nấm cần được cung cấp một số nguyên tố khoáng đa lượng như phốt pho (P), kali (K), canxi (Ca), lưu huỳnh (S), magie (Mg)… Ví dụ như: phân lân cung cấp phốt pho, phân kali cung cấp nguyên tố kali, hoặc phân hỗn hợp NPK cung cấp cả đạm, phốt pho và kali. - Các nguyên tố vi lượng như: sắt (Fe), kẽm (Zn), mangan (Mn), bor (Bo)… Nấm sò cần thành phần các nguyên tố vi lượng với một tỷ lệ rất nhỏ nhưng không thể thiếu được.

Nước - Nấm sò cần nước rất lớn trong quá trình sinh trưởng và phát triển, nước chiếm 80 – 85% tổng trọng lượng. Nếu thiếu nước, quả thể sẽ cằn cỗi, thậm chí teo cứng lại, nhẹ cân và rất dai. Nếu thừa nước, quả thể sẽ vàng nhũn và rũ xuống. - Nguồn nước tưới phải sạch, nếu nước quá bẩn sẽ lây nhiễm các mầm bệnh cho nấm, làm ức chế sự phát triển của quả thể, thậm chí làm chết quả thể.

- Nguồn nước tưới không bị nhiễm phèn hoặc nhiễm mặn. nếu không quả thể hình thành sẽ bị dị dạng như bông cải, teo đầu, khô cứng hoặc bị chết non.