ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH LÀO CAI TRƯỜNG CAO ĐẲNG LÀO CAI BÀI GIẢNG MÔ ĐUN: TRỒNG NẤM NGHỀ: KHUYẾN NÔNG LÂM TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP Lào Cai, năm 2017 Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nội bộ phục vụ công tác giảng dạy và đào tạo hệ Trung cấp Khuyến Nông lâm và Cao đẳng khuyến nông. Các nội dung trong giáo trình có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích để đào tạo hệ trung cấp, sơ cấp Khuyến nông lâm và đào tạo nghề cho nông dân. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. 2 LỜI GIỚI THIỆU Giáo trình Trồng nấm được biên soạn trên cơ sở chương trình đào tạo Trung cấp nghề khuyến nông lâm của trường Cao đẳng Lào Cai.
Kỹ thuật trồng nấm là môn khoa học nhằm cung cấp cho người học những kiến thức cơ bản về kỹ thuật gây trồng, chăm sóc, thu hoạch và bảo quản một số loài nấm ăn như: Nấm sò, nấm mỡ, mộc nhĩ, nấm rơm. Giáo trình gồm 4 bài: Bài 1 : Kỹ thuật trồng nấm sò. Bài 2 : Kỹ thuật trồng nấm rơm Bài 3 : Kỹ thuật trồng nấm mỡ. Bài 4 : Kỹ thuật trồng mộc nhĩ.
Trong quá trình biên soạn tác giả đã cố gắng thể hiện nội dung ngắn ngọn lôgíc và đảm bảo nội dung kiến thức, kỹ năng cần đạt được theo mục tiêu của mô đun. Giáo trình Trồng nấm là tài liệu giảng dạy, học tập chính thức của giáo viên và học sinh, sinh viên Trường Cao đẳng Lào Cai, là tài liệu tham khảo cho các cơ sở dạy nghề trong phạm vi toàn tỉnh. Đây là cuốn giáo trình nội bộ được biên soạn công phu, nhưng chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót. Vì vậy chúng tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của đồng nghiệp và các độc giả.
Xin chân thành cảm ơn 3 MỤC LỤC Nội dung Trang Tuyên bố bản quyền 2 Lời giới thiệu 3 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun 7 Mục tiêu mô đun 7 Nội dung của mô đun 7 Bài 1: Kỹ thuật trồng nấm sò 7 1. Giá trị dinh dưỡng và đặc điểm hình thái 8 1. Giá trị dinh dưỡng 8 1. Đặc điểm sinh thái 8 2.
Kỹ thuật trồng nấm sò 10 2. Công tác chuẩn bị 10 2. Xử lý nguyên liệu 13 2. Chăm sóc và thu hái 17 2.
Sơ chế bảo quản nấm 19 2. Bảo quản lạnh nấm sò 19 2. Bệnh hại nấm sò 20 2. Bệnh sinh lý và biện pháp phòng trừ 20 2.
Bệnh nhiễm vi sinh vật và biệp pháp phòng trừ 21 Bài 2: Kỹ thuật trồng nấm rơm 1. Giá trị dinh dưỡng và đặc điểm hình thái 24 1. Giá trị dinh dưỡng 24 1. Đặc điểm sinh thái 25 2.
Kỹ thuật trồng nấm rơm 27 2. Công tác chuẩn bị 27 2. Xử lý nguyên liệu 31 2. Xếp mô và cấy giống 33 2.
Bệnh hại nấm rơm 38 Bài 3: Kỹ thuật trồng nấm mỡ 42 1. Giá trị dinh dưỡng và đặc điểm hình thái 42 1. Giá trị dinh dưỡng 42 1. Đặc điểm sinh thái 42 2.
Kỹ thuật trồng nấm mỡ 43 2.1 Công tác chuẩn bị 43 2. Xử lý nguyên liệu 46 2. Phối trộn, ủ đống và đảo nguyên liệu 46 2. Vào luống nguyên liệu 47 2.
Lên men phụ 48 2. Cấy giống, ươm sợi 48 2. Chăm sóc và thu hái 49 2. Chế biến và bảo quản 50 3.
Sâu bệnh hại nấm mỡ 51 3. Bệnh nhiễm mốc 52 3. Chuột phá hoại 52 Bài 4: Kỹ thuật trồng nấm mộc nhĩ 55 1. Giá trị dinh dưỡng và đặc điểm sinh thái 55 1.
Giá trị dinh dưỡng 55 1. Đặc điểm sinh thái 55 2. Kỹ thuật trồng nấm mộc nhĩ 57 2. Kỹ thuật trồng nấm mộc nhĩ trên gỗ 57 2.
Kỹ thuật trồng nấm mộc nhĩ trên mùn cưa 63 Tài liệu tham khảo GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN Tên mô đun: Trồng nấm Mã mô đun: 24 Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun 5 - Vị trí: Mô đun Kỹ thuật trồng nấm là một trong những mô đun tự chọn trong chương trình đào tạo trung cấp nghề khuyến nông lâm, nó có liên quan với các mô đun khác: An toàn lao động, Trồng một số loài cây lâm nghiệp, Trồng một số loài cây Lương thực, Bảo vệ môi trường. - Tính chất: Mô đun này được bố trí học trước mô đun thực tập tại cơ sở. - Ý nghĩa và vai trò của mô đun: Giúp cho người học vận dụng kiến thức, kỹ năng trong việc tổ chức sản xuất để có sản phẩm đảm bảo an toàn, vệ sinh thực phẩm, đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội - môi trường, phát triển nông nghiệp, nông thôn theo hướng bền vững. Mục tiêu mô đun: - Về kiến thức: Lựa chọn được giống tốt, chọn thời vụ trồng thích hợp đối với từng loại nấm ăn.
Trình bày được các qui trình kỹ thuật trồng, bảo quản và sơ chế một số loài nấm ăn. - Về kỹ năng: Thực hiện trồng một số loài nấm ăn: Nấm mộc nhĩ, Nấm sò, Nấm rơm, Nấm mỡ trên một số giá thể: Gỗ, Bông phế thải, Rơm. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện tác phong khoa học, nghiêm túc thực hiện qui trình kỹ thuật và nội qui phòng nuôi trồng Nấm. Nội dung của mô đun: BÀI 1: KỸ THUẬT TRỒNG NẤM SÒ (NẤM BÀO NGƯ) Mã bài: 01 Giới thiệu: Bài Kỹ thuật trồng nấm sò giảng dạy trong 11 giờ.
Trong đó có 4 giờ lý thuyết, 7 giờ thực hành. Bài giảng giúp cho người học có những kiến thức cơ bản về đặc điểm sinh thái, cách xây dựng lán trại, cách chuẩn bị dụng cụ phục vụ cho việc trồng nấm sò. Trình bày quy trình và cách tiến hành trồng nấm sò trên nguyên liệu mùn cưa, phương pháp phòng trừ sâu bệnh và cách sơ chế bảo quản nấm sò, tạo ra các sản phẩm đảm bảo vệ sinh, an toàn thực phẩm theo hướng bền vững. Mục tiêu: - Trình bày được giá trị kinh tế, Qui trình kỹ thuật trồng nấm sò trên bông phế thải, mùn cưa.
- Thực hiện được các bước nuôi trồng, chăm sóc- thu hái và bảo quản - sơ chế nấm sò. - Có ý thức trong việc tận dụng nguyên liệu, tiết kiệm vật tư và tăng năng suất lao động. Nội dung chính: 1. Giá trị dinh dưỡng và đặc điểm sinh thái 1.
Giá trị dinh dưỡng 6 Nấm sò có rất nhiều giá trị dinh dưỡng, chứa nhiều protêin, vitamin và các axít amin có nguồn gốc thực vật, dễ hấp thụ bởi cơ thể con người. Đặc biệt với hàm lượng protêin chiếm tới 33 – 43%, Nấm sò hoàn toàn có thể thay thế lượng đạm từ thịt, cá… có nguồn gốc từ động vật. Do đó, nấm sò còn được gọi là “thịt chay”, “thịt sạch” khi được sử dụng như nguồn cung cấp protein chủ yếu qua các bữa ăn. Do đặc tính sinh học, các chất dinh dưỡng và vi chất có lợi cho sức khỏe con người dễ dàng được Hình 1: Nấm sò chuyển hóa thành năng lượng cho cơ thể, phù hợp với các giải pháp “ăn kiêng” dành cho các bệnh nhân tiểu đường, gút, mỡ máu… cũng như người có thói quen ăn chay.
Đối với người suy nhược cơ thể, các món ăn chế biến từ nấm giúp phục hồi sinh lực nhanh chóng. Việc chế biến các món ăn cũng không đòi hỏi cầu kì mà vẫn rất ngon miệng như nấu cháo, xào, nấu canh, luộc… vừa có tác dụng bổ dưỡng, vừa có tác dụng trị bệnh. Đặc điểm sinh thái 1. Chu trình sống của nấm sò (Nấm bào ngư) - Khi trưởng thành, nấm sò sẽ phát tán bào tử, gặp điều kiện môi trường thích hợp bào tử sẽ nảy mầm hình thành hệ sợi sơ cấp.
- Hệ sợi sơ cấp phát triển đầy đủ tạo nên hệ sợi thứ cấp, sau đó xảy ra sự kết hợp của hệ sợi nấm thứ cấp và hình thành quả thể nấm hoàn chỉnh. Quả thể nấm sò phát triển qua các giai đoạn như sau: - Dạng san hô: quả thể mới tạo Hình 2: Chu trình sinh trưởng của nấm Sò thành, dạng sợi mảnh hình chùm. - Dạng dùi trống: mũ xuất hiện dưới dạng khối tròn, còn cuống phát triển cả về chiều ngang và chiều dài nên đường kính cuống và mũ không sai khác nhau nhiều. - Dạng phễu: mũ mở rộng, cuống nằm ở giữa.
- Dạng bán cầu lệch: cuống lớn nhanh một bên và bắt đầu lệch so với vị trí 7 trung tâm của mũ. - Dạng lá lục bình: cuống ngừng tăng trưởng, trong khi mũ vẫn tiếp tục phát triển, bìa mép thẳng đến lượn sóng. Các nguồn dinh dưỡng cho nấm sò 1. Chất đường - Trong quá trình sinh trưởng và phát triển, nấm cần nguồn đường, bột rất lớn, thường bổ sung các chất cho nấm sò dưới dạng bột bắp, cám gạo.
- Nấm sử dụng chất đường, bột để tổng hợp sinh khối, bao gồm các thành phần cấu tạo nên sợi nấm và các hợp chất liên quan đến hoạt động sống. Nói chung nấm cần chất đường, bột như là yếu tố bắt buộc không thể thiếu, nếu không có nó nấm không thể sinh trưởng và phát triển được. Chất đạm Chất đạm cũng là nguồn dinh dưỡng không thể thiếu được ở nấm. - Nguồn đạm hữu cơ bổ sung trong trồng nấm sò ở các dạng như bánh dầu, bã đậu nành,.
- Nguồn đạm vô cơ dùng trong trồng nấm như phân urê, phân sunphat amôn (SA), diamôn phốt phát (DAP)… 1. Chất khoáng và vitamin - Các vitamin để hệ sợi nấm phát triển: Vitamin B1, vitamin B6, vitamin H. - Các chất khoáng đa lượng: Nấm cần được cung cấp một số nguyên tố khoáng đa lượng như phốt pho (P), kali (K), canxi (Ca), lưu huỳnh (S), magie (Mg)… Ví dụ như: phân lân cung cấp phốt pho, phân kali cung cấp nguyên tố kali, hoặc phân hỗn hợp NPK cung cấp cả đạm, phốt pho và kali. - Các nguyên tố vi lượng như: sắt (Fe), kẽm (Zn), mangan (Mn), bor (Bo)… Nấm sò cần thành phần các nguyên tố vi lượng với một tỷ lệ rất nhỏ nhưng không thể thiếu được.
Nước - Nấm sò cần nước rất lớn trong quá trình sinh trưởng và phát triển, nước chiếm 80 – 85% tổng trọng lượng. Nếu thiếu nước, quả thể sẽ cằn cỗi, thậm chí teo cứng lại, nhẹ cân và rất dai. Nếu thừa nước, quả thể sẽ vàng nhũn và rũ xuống. - Nguồn nước tưới phải sạch, nếu nước quá bẩn sẽ lây nhiễm các mầm bệnh cho nấm, làm ức chế sự phát triển của quả thể, thậm chí làm chết quả thể.
- Nguồn nước tưới không bị nhiễm phèn hoặc nhiễm mặn. nếu không quả thể hình thành sẽ bị dị dạng như bông cải, teo đầu, khô cứng hoặc bị chết non.
