®¹i häc huÕ Trung t©m ®µo t¹o tõ xa GS. diÖp quang ban gi¸o tr×nh ng÷ ph¸p tiÕng viÖt (S¸ch dïng cho hÖ ®µo t¹o tõ xa) nhµ xuÊt b¶n gi¸o dôc 1 môc lôc trang Lêi nãi ®Çu. 5 PhÇn mét: Tõ LO¹I. 6 A KH¸I Qu¸t VÒ Tõ Lo¹i TIÕNG viÖT.
6 I - Tiªu chuÈn ®Þnh lo¹i. 6 II - Danh s¸ch c¸c tõ lo¹i. 7 B - MiªU T¶ C¸C Tõ LO¹I Cô THÓ. 32 VIII - T×NH TH¸I Tõ.
38 PhÇn hai: CôM Tõ. 40 Ch-¬ng I: KH¸I QU¸T VÒ côM Tõ. 40 I - Tæ HîP tõ Tù DO. 40 II - côm tõ vµ NG÷ Cè §ÞNH.
40 III - CôM tõ NöA Cè §ÞNH HAY Lµ "NG÷”. 41 IV - CôM Tõ CHñ VÞ, CôM Tõ §¼NG LËP, CôM Tõ CHÝNH PHô. 42 V - CÊU T¹O CHUNG CñA CôM Tõ. 45 VI - THµNH Tè CHÝNH CñA CôM Tõ.
46 VII - THµNH Tè PHô CñA CôM Tõ. 46 VIII - PH¢N TÝCH C¢U RA THµNH CôM Tõ. 49 Ch-¬ng II: CôM dANH Tõ. 50 I - NHËN XÐT CHUNG VÒ CôM DANH Tõ.
50 II - PHÇN TRUNG T¢M CôM DANH Tõ. NH÷NG LíP CON DANH Tõ - THµNH Tè CHÝNH Cã THÓ §øNG liÒn SAU sè tõ sè §ÕM. DïNG DANH tõ SAU Sè Tõ KH¤NG CÇN Tõ CHØ LO¹I. 53 III - PHÇN PHô TR¦íC CñA CôM DANH Tõ.
vÞ tRÝ tõ CHØ XUÊT (VÞ TRÝ - 1). VÞ TRÝ tõ CHØ Sè LUîNG (VÞ TRÝ - 2). VÞ TRÝ tõ ChØ TæNG L¦îNG (VÞ TrÝ - 3). 58 IV - PHÇN PHô SAU CñA CôM DANH Tõ.
VÞ TRÝ tõ N£U §ÆC TR¦NG MiªU T¶ (VÞ TRÝ 1). VÞ TRÝ Tõ CHØ §ÞNH (VÞ TRÝ 2). 62 Ch-¬ng III: CôM §éNG Tõ. 63 I - NHËN XÐT CHUNG VÒ CôM §éNG Tõ.
63 II - PHÇN TRUNG T¢M CñA CôM §éNG Tõ. §éng tõ kh«ng ®éc lËp ë c-¬ng vÞ thµnh tè chÝnh côm ®éng tõ. §éng tõ ®éc lËp ë c-¬ng vÞ thµnh tè chÝnh côm ®éng tõ. 66 III - PHÇN PHô TR-íc CñA CôM §éNG Tõ.
NH÷NG PHô tõ LµM THµNH Tè PHô TR-íC CôM §éNG Tõ. NH÷NG THùC Tõ LµM THµNH Tè PHô TR¦íC CôM ®éNG Tõ. 70 IV - PhÇN PHô SAU CñA CôM §éNG Tõ. vÒ CHøC Vô Có PH¸P CñA THµNH Tè PHô SAU CôM §éNG Tõ.
THµNH Tè PHô SAU CôM §éNG Tõ XÐT ë PH-¥NG DIÖN tõ LO¹I. KiÓu CÊU T¹O CñA THµNH Tè PHô SAU CôM §éNG Tõ. C¸CH Liªn KÕT CñA THµNH Tè PHô SAU Víi §éNG tõ - THµNH Tè CHÝNH. 80 Ch-¬ng IV: CôM TÝNH Tõ.
82 I - NHËN xÐt CHUNG vÒ CôM tÝNH Tõ. 82 II - PHÇN TRUNG T¢M CñA CôM TÝNH Tõ. 82 III - PHÇN PHô TR-íC CñA CôM tÝNH Tõ. 83 IV - PHÇN PHô SAU CñA CôM tÝNH Tõ.
84 PhÇn ba : CÊU T¹O NG÷ PH¸P CñA C¢U. 86 II - C¸c ph-¬ng diÖn nghiªn cøu c©u. 87 B Kh¸i qu¸t vÒ cÊu t¹o ng÷ ph¸p cña c©u. 90 I - C¢U §¥N HAI THµNH PHÇN.
90 II - C©u ®¬n ®Æc biÖt. 108 3 III - C¢U TØNH L¦îC. 111 Ch-¬ng II : C¢U PHøC. 115 i - Ph©n BIÖT C¢U Phøc Víi c©u ®¬N Vµ c©u GHÐP.
115 II - C¸C KiÓU C¢U PHøC. 115 Ch-¬ng III: C¢U GHÐP. 119 I - §ÞNH NGHÜA C¢U GHÐP. 119 II - C¸C KIÓU C¢U GHÐP.
120 III - Néi DUNG Mèi QUAN HÖ NGHÜA GI÷A C¸C VÕ TRONG C¢U GHÐP Vµ C¸CH DIÔN §¹T CHóNG. 137 PhÇn bèn: C¸C ThµNH Tè NGHÜA TRONG C©u. 142 i - KH¸I Qu¸t vÒ c¸c thµnh Tè NGHÜA TRONG C¢U. 142 II - NGHÜA MIªu T¶ CñA C¢U.
144 III - NGHÜA T×NH TH¸I. 151 PhÇn n¨m: C¢U TRONG HO¹T §éNG GIAO TiÕP. S¥ L¦îC VÒ C¢U Vµ PH¸T NG¤N. KIÓU C¢U PH¢N LO¹I THEO MôC ®Ých Nãi Vµ C¸CH thùc HIÖN HµNH ®éNG Nãi.
C©u phñ ®Þnh vµ HµNH §éNG PHñ §ÞNh. 159 i - KH¸I NIÖM “HµNH §éNG Nãi”. 159 II - C¸C KiÓu C©U PH¢N LO¹I THEO MôC §ÝCH NãI. 160 III - C¸CH THùC HIÖN HµNH §éNG Nãi.
173 IV - C¢U PHñ §ÞNH Vµ HµNH §éNG PHñ §ÞNH. 177 V - CÊU TRóC TiN TRONG C¢U. 185 4 Lêi nãi ®Çu Ng«n ng÷ häc ph¸t triÓn m¹nh mÏ trong mÊy chôc n¨m qua vµ c¸c thµnh tùu cña nã ®ang ®-îc ph¶n ¸nh vµo s¸ch häc tõ bËc §¹i häc cho ®Õn bËc TiÓu häc. HiÖn nay, trong xu thÕ më cöa, héi nhËp víi thÕ giíi vÒ kinh tÕ, v¨n hãa, khoa häc - kÜ thuËt,.
ngµnh ng«n ng÷ häc ViÖt Nam ®· cã ®-îc c¬ héi thuËn lîi tiÕp thu c¸c thµnh tùu cña ng«n ng÷ häc thÕ giíi. Cïng víi sù tiÕp thu ®ã lµ nh÷ng khã kh¨n to lín : thay ®æi néi dung m«n häc vµ ph-¬ng ph¸p d¹y, ph-¬ng ph¸p häc. §· cã thay ®æi néi dung tÊt ph¶i cã c¸i míi. Mµ xu h-íng c¸ch t©n cña ng«n ng÷ häc thÕ giíi lµ ®i s©u vµo mÆt nghÜa vµ sö dông cña ng«n ng÷, cho nªn c¸c hiÖn t-îng ®-îc ®-a ra kh¶o s¸t ®Òu ®i vµo h-íng chi tiÕt vµ g¾n víi c¶nh huèng sö dông, còng cã nghÜa lµ cµng thªm phøc t¹p vµ tinh vi.
Phøc t¹p vµ tinh vi lµ nh÷ng c¸i Ýt ®uîc -a chuéng ! Tr-íc t×nh h×nh ®ã, gi¸o tr×nh dïng ë bËc ®¹i häc ph¶i ®ñ tÇm cì, kh«ng nÐ tr¸nh c¸c vÊn ®Ò phøc t¹p vµ tinh vi. §Ó gi¶m khã kh¨n cho ng-êi dïng s¸ch, sau nh÷ng phÇn vµ nh÷ng ch-¬ng cÇn thiÕt cã hÖ thèng c¸c c©u hái t-¬ng øng nh»m vµo nh÷ng néi dung c¬ b¶n cÇn n¾m. Ngoµi nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n ®ã, phÇn chi tiÕt trong s¸ch cã thÓ gi÷ vai trß nh÷ng tµi liÖu tham kh¶o tèi thiÓu gióp ng-êi dïng s¸ch gi¶i quyÕt nh÷ng vÊn ®Ò gÆp ph¶i trong s¸ch gi¸o khoa Ng÷ v¨n Trung häc c¬ së vµ Trung häc phæ th«ng. Cuèi cïng, ng-êi viÕt xin c¶m ¬n b¹n ®äc, vµ mong muèn ®-îc nhËn nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp tõ phÝa quý vÞ vµ quý b¹n.
§Æc biÖt xin c¶m ¬n Trung t©m §µo t¹o tõ xa cña §¹i häc HuÕ ®· t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó s¸ch ®-îc ra ®êi. T¸c gi¶ : DiÖp Quang Ban 5 PhÇn mét: Tõ LO¹I A KH¸I Qu¸t VÒ Tõ Lo¹i TIÕNG viÖT Tõ lo¹i ®-îc coi lµ vÊn ®Ò thuéc ph¹m trï tõ vùng - ng÷ ph¸p, hiÓu gi¶n ®¬n lµ ph¹m trï ng÷ ph¸p cña c¸c tõ. Trong tuyÖt ®¹i ®a sè c¸c tõ ®Òu võa cã phÇn nghÜa thuéc ng÷ ph¸p võa cã phÇn nghÜa liªn quan ®Õn tõ vùng. Nãi ®Õn tõ lo¹i lµ nãi ®Õn sù ph©n líp c¸c tõ trong vèn tõ vùng cña mét ng«n ng÷.
Nh÷ng vÊn ®Ò lín trong viÖc nghiªn cøu tõ lo¹i gåm cã : - Tiªu chuÈn ®Þnh lo¹i - Danh s¸ch c¸c tõ lo¹i - HiÖn t-îng chuyÓn di tõ lo¹i. I - Tiªu chuÈn ®Þnh lo¹i TiÕng ViÖt lµ ng«n ng÷ thuéc lo¹i h×nh ®¬n lËp. Nh÷ng ng«n ng÷ thuéc lo¹i h×nh nµy cã nh÷ng ®Æc tr-ng c¬ b¶n lµ : - TÝnh ®¬n tiÕt : mçi ©m tiÕt ®-îc t¸ch riªng ra khi ®äc (còng nh- trªn ch÷ viÕt). - HiÖn t-îng kh«ng biÕn h×nh tõ : mçi tõ ®Òu cã h×nh th¸i gièng nhau ë mäi vÞ trÝ trong c©u vµ víi mäi hµnh vi có ph¸p cña tõ ®ã.
Ch¼ng h¹n ®éng tõ ®äc bao giê còng lµ ®äc, kh«ng thªm g×, kh«ng bít g×, kh«ng thay ®æi g× trong b¶n th©n nã. Víi tõ s¸ch ch¼ng h¹n, t×nh h×nh còng nh- vËy. Do ®Æc ®iÓm lo¹i h×nh nh- vËy mµ viÖc ®Þnh lo¹i tõ tiÕng ViÖt ngµy nay tu©n theo 3 tiªu chuÈn sau ®©y : ý nghÜa kh¸i qu¸t (cßn gäi lµ ý nghÜa ph¹m trï). Kh¶ n¨ng kÕt hîp Chøc vô có ph¸p (hay thµnh phÇn c©u).
VÒ tiªu chuÈn ý nghÜa kh¸i qu¸t ý nghÜa kh¸i qu¸t ë ®©y lµ ý nghÜa ng÷ ph¸p chung cho mçi líp tõ nhÊt ®Þnh, nh- ý nghÜa chØ vËt ë danh tõ, ý nghÜa chØ hµnh ®éng ë mét kiÓu ®éng tõ, ý nghÜa chØ tÝnh chÊt ë tÝnh tõ. Nãi ®óng h¬n lµ : khi cã mét tõ nµo ®ã mang ý nghÜa chØ “vËt” th× tõ ®ã lµ danh tõ, mét tõ nµo ®ã mang ý nghÜa chØ “hµnh ®éng” th× tõ ®ã lµ mét kiÓu ®éng tõ, mét tõ nµo ®ã mang ý nghÜa chØ “tÝnh chÊt” th× tõ ®ã lµ tÝnh tõ. Tuy nhiªn, chØ riªng ý nghÜa kh¸i qu¸t kh«ng mµ th«i th× ch-a ®ñ ®Ó x¸c ®Þnh mét tõ nµo ®ã thuéc vµo tõ lo¹i nµo. VÒ tiªu chuÈn kh¶ n¨ng kÕt hîp Tõ tiÕng ViÖt kh«ng biÕn ®æi h×nh th¸i, do ®ã ph¶i lÊy kh¶ n¨ng kÕt hîp cña tõ nµy víi tõ (nh÷ng tõ) kh¸c lµm tiªu chuÈn (dÊu hiÖu h×nh thøc trong viÖc ®Þnh lo¹i).
Víi nh÷ng líp tõ lín (vÒ sè l-îng) nh- danh tõ, ®éng tõ, tÝnh tõ, ng-êi ta ®· t×m ®-îc nh÷ng h- tõ cã t¸c dông ®Þnh lo¹i. 6 Víi danh tõ, nh÷ng h- tõ nh- vËy gåm cã nh÷ng, c¸c, mét (phiÕm ®Þnh) ®øng tr-íc danh tõ, vµ nµy, kia, Êy, nä ®øng sau nã. Víi ®éng tõ, cã h·y, ®õng, chí ®øng tr-íc ®éng tõ, vµ råi, xong ®øng sau nã. Víi tÝnh tõ, cã rÊt, qu¸ ®øng tr-íc tÝnh tõ, vµ l¾m, qu¸ ®øng sau nã.
Kh¶ n¨ng kÕt hîp ®Æc biÖt cã Ých cho viÖc nhËn ra ý nghÜa chØ vËt hay ý nghÜa chØ hµnh ®éng, chØ tÝnh chÊt ë nh÷ng tõ cã vá ©m thanh gièng nhau. Ch¼ng h¹n víi tõ hµnh ®éng, mÆc dï cã thÓ biÕt ®-îc ®ã lµ tõ ghÐp, nh-ng trong tiÕng ViÖt nã cã thÓ lµ tõ thuéc ®éng tõ mµ còng cã thÓ thuéc danh tõ. So s¸nh hai vÝ dô sau ®©y : (a) Nh÷ng hµnh ®éng Êy thËt ®¸ng kÝnh phôc. (b) Hä ®· hµnh ®éng mét c¸ch dòng c¶m.
Trong vÝ dô (a), tr-íc hµnh ®éng lµ nh÷ng vµ sau nã lµ Êy, v× vËy hµnh ®éng lµ danh tõ. Trong vÝ dô (b), tõ hµnh ®éng ®-îc dïng t-¬ng ®-¬ng víi tõ hµnh ®éng trong c©u sau ®©y : (c) H·y hµnh ®éng mét c¸ch dòng c¶m. §èi chiÕu (b) víi (c), cã thÓ rót ra kÕt luËn hµnh ®éng ë (b) vµ ë (c) ®Òu lµ ®éng tõ, xÐt theo kh¶ n¨ng kÕt hîp víi h·y, ®õng, chí. Qua ®ã, râ rµng lµ tõ hµnh ®éng ë (a) chØ "vËt”, cßn ë (b, c) hµnh ®éng chØ hµnh ®éng ; ý nghÜa chØ vËt vµ ý nghÜa chØ hµnh ®éng nµy ®-îc hiÓu theo ý nghÜa kh¸i qu¸t cã t¸c dông ph©n lo¹i (ý nghÜa ng÷ ph¸p).
VÒ tiªu chuÈn chøc vô có ph¸p Chøc vô có ph¸p cßn ®-îc gäi lµ thµnh phÇn c©u. Nh÷ng chøc vô có ph¸p cã liªn quan ®Õn sù ph©n ®Þnh tõ lo¹i th-êng ®-îc nh¾c ®Õn trong c©u tiÕng ViÖt lµ chñ ng÷, vÞ ng÷, bæ ng÷.