Tổng quan về giáo trình

Tài liệu "Hướng dẫn bồi dưỡng giáo viên phổ thông cốt cán Mô đun 9: Ứng dụng công nghệ thông tin, khai thác và sử dụng thiết bị công nghệ trong dạy học và giáo dục học sinh Tiểu học môn Khoa học" được biên soạn bởi Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh theo Quyết định số 912/QĐ-ĐHSP ngày 12 tháng 5 năm 2020. Đây là học liệu thuộc khuôn khổ Chương trình Phát triển các trường Sư phạm để nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục phổ thông (ETEP) do Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, thực hiện theo Quyết định số 4660/QĐ-BGDĐT ban hành danh mục các mô đun bồi dưỡng thường xuyên giáo viên và cán bộ quản lý.

Về vị trí đào tạo, tài liệu giữ vai trò then chốt trong việc trang bị năng lực ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) và chuyển đổi số cho giáo viên tiểu học dạy môn Khoa học, đáp ứng trực tiếp yêu cầu triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 (CT GDPT 2018) và chuẩn nghề nghiệp giáo viên.

Mục tiêu học tập (Learning Outcomes) của tài liệu bao gồm bốn yêu cầu cần đạt (YCCĐ):

  • YCCĐ 01: Trình bày được vai trò của CNTT, học liệu số và thiết bị công nghệ trong dạy học và giáo dục học sinh tiểu học.
  • YCCĐ 02: Phân tích, đánh giá được việc ứng dụng CNTT trong hoạt động dạy học môn Khoa học qua trường hợp minh họa.
  • YCCĐ 03: Lựa chọn và thực hành các ứng dụng CNTT, phần mềm, thiết bị công nghệ trong xây dựng kế hoạch bài dạy (KHBD), tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá và quản lý học sinh môn Khoa học ở cấp tiểu học.
  • YCCĐ 04: Xây dựng kế hoạch tự học và kế hoạch hỗ trợ đồng nghiệp nâng cao năng lực ứng dụng CNTT tại cơ sở giáo dục.

Cấu trúc tài liệu được thiết kế tích hợp giữa cơ sở lý thuyết sư phạm - công nghệ với hệ thống kịch bản tập huấn kết hợp (blended learning), gồm tài liệu văn bản chuyên sâu, hệ thống bài giảng điện tử tương tác chuẩn SCORM và chuỗi hoạt động thực hành theo các văn bản chỉ đạo của ngành.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung tài liệu được chia thành 4 nội dung kiến thức trọng tâm với tiến trình logic chặt chẽ:

  1. Nội dung 1: Vai trò của công nghệ thông tin, học liệu số và thiết bị công nghệ trong dạy học, giáo dục

    • Phân tích khái niệm CNTT theo Luật CNTT số 67/2006/QH11 và Văn bản hợp nhất số 10/VBHN-VPQH; làm rõ 3 phương diện: kho dữ liệu số, phương tiện kỹ thuật và phương pháp/cách thức tổ chức.
    • Mô hình phân lớp ứng dụng CNTT trong trường phổ thông theo Công văn 5807/BGDĐT-CNTT gồm: Lớp giao tiếp, Lớp dịch vụ công trực tuyến, Lớp ứng dụng và cơ sở dữ liệu, Lớp hạ tầng và điều kiện đảm bảo.
    • Các đặc điểm của CNTT trong dạy học: tính hiệu quả, tính đồng bộ và tính thông minh.
    • Khái niệm, phân loại và đặc tính của học liệu số (tính đa dạng, tính động, tính cập nhật) theo Thông tư 12/2016/TT-BGDĐT, Thông tư 21/2017/TT-BGDĐT và Thông tư 11/2018/TT-BGDĐT.
    • Phân loại thiết bị công nghệ (nhóm cơ bản và nhóm nâng cao); các đặc trưng: phụ thuộc nguồn điện năng, tính đa phương tiện, tính trực quan.
    • Xu hướng chuyển đổi số theo 3 cấp độ (Hồ Tú Bảo), các văn bản chỉ đạo (Quyết định 749/QĐ-TTg, Quyết định 117/QĐ-TTg, Thông tư 09/2021/TT-BGDĐT), mô hình TPACK (Technological Pedagogical Content Knowledge), Lớp học đảo ngược (Flipped Classroom), mô hình giáo dục thông minh và hệ sinh thái giáo dục.

  2. Nội dung 2: Thiết bị công nghệ, học liệu số và phần mềm hỗ trợ hoạt động dạy học, giáo dục học sinh tiểu học

    • Phân loại và phân tích chức năng của thiết bị công nghệ cơ bản (máy tính, máy chiếu, âm thanh) và nâng cao (bảng tương tác, camera, máy tính bảng).
    • Nguồn học liệu số và mối quan hệ giữa thể loại nội dung môn Khoa học với các định dạng học liệu (hình ảnh, video, mô phỏng, bài trình diễn).
    • Hệ thống phần mềm hỗ trợ: phần mềm thiết kế/biên tập học liệu số và trình diễn, phần mềm kiểm tra đánh giá, phần mềm dạy học trực tuyến và phần mềm quản lý lớp học.

  3. Nội dung 3: Lựa chọn, ứng dụng thiết bị công nghệ, học liệu số và phần mềm hỗ trợ trong hoạt động dạy học môn Khoa học ở trường tiểu học

    • Cơ sở khoa học, sư phạm và thực tiễn để lựa chọn phương án ứng dụng CNTT phù hợp với môn Khoa học cấp tiểu học.
    • Quy trình xây dựng học liệu và tích hợp công nghệ vào Kế hoạch bài dạy (KHBD) theo khung hướng dẫn tại Công văn số 2345/BGDĐT-GDTH.
    • Phân tích và đánh giá các trường hợp minh họa bài dạy thực tế thông qua phiếu tiêu chí đánh giá chuẩn.

  4. Nội dung 4: Xây dựng kế hoạch tự học và hỗ trợ đồng nghiệp nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động dạy học, giáo dục và quản lý học sinh ở trường tiểu học

    • Nguyên tắc và mẫu biểu xây dựng kế hoạch tự học cá nhân ngắn hạn (1 năm) và dài hạn (3–5 năm).
    • Mô hình, quy trình và hình thức triển khai kế hoạch hỗ trợ đồng nghiệp tại các cơ sở giáo dục phổ thông.
Tiến trình phát triển nội dung kiến thức:
[Nhận thức nền tảng & Pháp lý] (Nội dung 1)
[Hệ thống hóa Công cụ, Thiết bị, Phần mềm] (Nội dung 2)
[Thiết kế KHBD & Ứng dụng thực hành môn Khoa học] (Nội dung 3)
[Chuyển giao năng lực & Phát triển cộng đồng sư phạm] (Nội dung 4)

Kiến thức nền tảng được xây dựng

  • Cơ sở lý thuyết công nghệ giáo dục: Cung cấp định nghĩa chuẩn xác về công nghệ thông tin, môi trường học ảo (VLE), học liệu điện tử, cùng các lý thuyết về hệ sinh thái giáo dục không trung tâm và mạng kỹ thuật số thông minh (dẫn xuất từ nghiên cứu của Panetta 2018; Baheti & Gill 2011; Brown 2015; Bulut & Akçacı 2017).
  • Mô hình tích hợp công nghệ TPACK: Trang bị khung nhận thức kết hợp ba thành tố kiến thức nội dung (CK), kiến thức sư phạm (PK) và kiến thức công nghệ (TK), giúp người học cân bằng giữa yêu cầu bộ môn và giải pháp công nghệ.
  • Khung pháp lý chuyển đổi số giáo dục: Tích hợp đầy đủ các văn bản chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ và Bộ GDĐT (Luật CNTT, Quyết định 749/QĐ-TTg, Quyết định 117/QĐ-TTg, Thông tư 09/2021/TT-BGDĐT, Công văn 5807/BGDĐT-CNTT, Công văn 2345/BGDĐT-GDTH).

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng kỹ thuật (Technical Skills): Khai thác thiết bị trình chiếu, thiết bị ghi hình/thu âm, hệ thống LMS; tìm kiếm, thu thập, số hóa và biên tập học liệu số đa phương tiện (văn bản, hình ảnh, video clip, bài giảng SCORM, phần mềm mô phỏng, thí nghiệm ảo).
  • Kỹ năng sư phạm công nghệ (Analytical Skills): Phân tích sự phù hợp giữa nội dung bài học Khoa học tiểu học với dạng học liệu; đánh giá hiệu quả bài dạy có ứng dụng CNTT dựa trên bảng tiêu chí định lượng và định tính.
  • Kỹ năng thực hành nghề nghiệp (Practical Competencies): Thiết kế hoàn chỉnh kế hoạch bài dạy môn Khoa học theo Công văn 2345/BGDĐT-GDTH có tích hợp công nghệ; xây dựng công cụ kiểm tra đánh giá trực tuyến (Google Forms, Quizizz...); lập kế hoạch tự bồi dưỡng và kế hoạch tổ chức hỗ trợ chuyên môn cho đồng nghiệp.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tài liệu được cấu trúc phục vụ mô hình bồi dưỡng kết hợp (Blended Learning) gồm 3 giai đoạn học tập qua mạng và chương trình tập huấn trực tiếp:

  • Mô hình tổ chức qua mạng (14 hoạt động học tập):

    • Giai đoạn 1 (Chuẩn bị): Xem video giới thiệu, Infographics tổng quan, hướng dẫn sử dụng LMS, hoàn thành 10 câu trắc nghiệm ôn tập đầu vào.
    • Giai đoạn 2 (Học tập và thực hành): Thực hiện 14 hoạt động học tập phân bổ theo 4 nội dung (các hoạt động dạng Khám phá, Chuyển đổi, Tự học, Phân tích, Luyện tập, Thực hành, Vận dụng, Phát triển bản thân). Học viên học qua bài giảng SCORM tương tác, trả lời câu hỏi kéo thả, ghép nối và thảo luận diễn đàn.
    • Giai đoạn 3 (Đánh giá cuối khóa): Hoàn thiện bài tập nộp trên LMS (Bài tập 1: Xây dựng học liệu cho KHBD môn Khoa học; Bài tập 2: Kế hoạch hỗ trợ đồng nghiệp).

  • Chương trình tập huấn trực tiếp (2 ngày - 8 hoạt động):

    • Ngày 1: Trao đổi vai trò CNTT; hệ thống hóa và chia sẻ cách khai thác thiết bị, phần mềm dạy học Khoa học; xác định căn cứ lựa chọn phương án công nghệ.
    • Ngày 2: Phân tích trường hợp minh họa bài dạy; thực hành xây dựng học liệu số cho KHBD môn Khoa học theo nhóm; xây dựng kế hoạch tự học và hỗ trợ đồng nghiệp; tổng kết đánh giá.
    • Giai đoạn 7 ngày trực tuyến sau trực tiếp: Tự kiểm tra tiến độ trên LMS, chỉnh sửa sản phẩm theo phản hồi của báo cáo viên và nộp sản phẩm chính thức.

  • Phương pháp đánh giá:

    • Đánh giá quá trình: Hệ thống LMS theo dõi tỷ lệ hoàn thành hoạt động (yêu cầu đạt từ 80% trở lên ở mỗi nội dung), điểm các bài trắc nghiệm cuối nội dung 1 (5 câu), nội dung 2 (10 câu), nội dung 3 (10 câu), nội dung 4 (5 câu).
    • Đánh giá sản phẩm cuối khóa: Đánh giá Đạt/Không đạt dựa trên 2 sản phẩm thực hành thực tế (học liệu tích hợp KHBD và bản kế hoạch hỗ trợ đồng nghiệp).

Điểm nổi bật và cập nhật

  1. Gắn liền với chương trình GDPT 2018 và văn bản quản lý mới: Tài liệu tích hợp trực tiếp hướng dẫn soạn bài theo khung Kế hoạch bài dạy tại Công văn 2345/BGDĐT-GDTH, các quy chuẩn về dạy học trực tuyến theo Thông tư 09/2021/TT-BGDĐT và Điều lệ trường tiểu học (Thông tư 28/2020/TT-BGDĐT).

  2. Cập nhật các lý thuyết và xu hướng giáo dục hiện đại:

    • Đưa mô hình TPACK và phương pháp Lớp học đảo ngược (Flipped Classroom) vào hướng dẫn thực hành chuyên biệt cho môn Khoa học tiểu học.
    • Khái quát hóa các công nghệ tiên tiến trong kỷ nguyên số: Trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật (IoT), Điện toán đám mây (Cloud Computing), Dữ liệu lớn (Big Data), Thực tế ảo (VR), Thực tế tăng cường (AR) và Thực tế hỗn hợp (MR).

  3. Cấu trúc học tập linh hoạt, chuẩn hóa công nghệ: Học liệu được số hóa dạng Infographics, video bài giảng chuyên gia, học phần SCORM tương tác cho phép theo dõi tự động mức độ chuyên cần và tương tác của học viên trên hệ thống LMS/LCMS.

  4. Đội ngũ biên soạn chuyên môn cao: Tài liệu được biên soạn bởi tập thể giảng viên và chuyên gia giáo dục thuộc Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, Trường Đại học Sư phạm - Đại học Đà Nẵng và Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (theo Quyết định số 912/QĐ-ĐHSP).

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Giáo viên tiểu học cốt cán: Tài liệu đào tạo chính thức nhằm bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ về ứng dụng CNTT theo chuẩn nghề nghiệp và hướng dẫn triển khai CT GDPT 2018.
  • Giáo viên tiểu học đại trà: Tài liệu tự học, tự bồi dưỡng thường xuyên tại các trường tiểu học nhằm nâng cao kỹ năng thiết kế bài giảng số môn Khoa học.
  • Cán bộ quản lý cơ sở giáo dục phổ thông: Tham khảo để xây dựng kế hoạch chuyển đổi số, đầu tư cơ sở hạ tầng CNTT, trang thiết bị dạy học và quản lý hoạt động chuyên môn tại đơn vị.
  • Giảng viên sư phạm và sinh viên ngành Giáo dục Tiểu học: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy, học tập trong các học phần Phương pháp dạy học môn Khoa học, Ứng dụng CNTT trong dạy học tiểu học tại các trường đại học, cao đẳng sư phạm.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng người học nào?
Tài liệu phục vụ trực tiếp cho giáo viên phổ thông cốt cán môn Khoa học cấp tiểu học tham gia chương trình bồi dưỡng thường xuyên theo Chương trình ETEP của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đồng thời phù hợp làm tài liệu tham khảo cho sinh viên, giảng viên ngành Giáo dục Tiểu học.

2. Người học cần đáp ứng các điều kiện tiên quyết nào trước khi học?
Người học cần có kiến thức cơ bản về chương trình môn Khoa học cấp tiểu học theo CT GDPT 2018, kỹ năng sử dụng máy tính, Internet cơ bản và đã hoàn thành các nội dung bồi dưỡng của các mô đun chuyên môn trước đó (như mô đun về phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá).

3. Điểm khác biệt căn bản của tài liệu này so với các tài liệu tin học thông thường là gì?
Tài liệu không dạy kỹ năng tin học thuần túy mà tập trung vào năng lực sư phạm tích hợp công nghệ (theo mô hình TPACK), gắn liền với đặc thù dạy học môn Khoa học tiểu học và quy định xây dựng KHBD theo Công văn số 2345/BGDĐT-GDTH.

4. Quy trình tự học tài liệu qua mạng được tổ chức như thế nào?
Người học thực hiện tự học theo kịch bản trực tuyến gồm 3 giai đoạn: Chuẩn bị (ôn tập, xem hướng dẫn), Thực hành 14 hoạt động học tập tương tác trên LMS, hoàn thành các bài trắc nghiệm kiểm tra và nộp 2 sản phẩm thực hành cuối khóa.

5. Các nguồn học liệu bổ trợ đi kèm tài liệu gồm những gì?
Đi kèm tài liệu văn bản gồm có: hệ thống Infographics tóm tắt, video clip chuyên gia hướng dẫn, bài giảng tương tác chuẩn SCORM, phiếu giao nhiệm vụ học tập, video minh họa giờ dạy thực nghiệm và sinh hoạt chuyên môn.

Kết luận

Tài liệu bồi dưỡng Mô đun 9 môn Khoa học cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện từ cơ sở lý luận, khung pháp lý đến kỹ năng thực hành ứng dụng công nghệ thông tin và khai thác thiết bị công nghệ trong giáo dục tiểu học. Cấu trúc học tập tích hợp giữa trực tuyến và trực tiếp hỗ trợ chuẩn hóa năng lực nghề nghiệp của giáo viên theo yêu cầu CT GDPT 2018.

Lộ trình học tập khuyến nghị cho người học là nghiên cứu tài liệu văn bản kết hợp thực hiện tuần tự 14 hoạt động trên hệ thống LMS, tham gia đầy đủ các buổi thảo luận chuyên môn trực tiếp và hoàn thiện sản phẩm kế hoạch bài dạy môn Khoa học để ứng dụng vào thực tế giảng dạy tại địa phương.