LỜI MỞ ĐẦU Quản lý tài chính công là một trong những học phần bắt buộc thuộc khối kiến thức chuyên ngành trong Chương trình đào tạo đối với các chuyên ngành thuộc ngành Tài chính ngân hàng, chuyên ngành Kiểm toán, chuyên ngành Kế toán công ở Học viện Tài chính. Với mục tiêu không ngừng nâng cao chất lượng đào tạo, Học viện Tài chính tổ chức biên soạn cuốn sách “Hướng dẫn ôn tập môn học Quản lý tài chính công” nhằm bổ trợ, định hướng, thúc đẩy tính chủ động tự học tập, nghiên cứu làm chủ tri thức khoa học về quản lý tài chính công của sinh viên ở Học viện Tài chính. Ngoài ra, cuốn sách còn là tài liệu tham khảo hữu ích cho sinh viên các cơ sở đào tạo khối kinh tế và những người quan tâm đến môn học Quản lý tài chính công. Nội dung cuốn sách gồm 3 phần: - Phần 1: Câu hỏi tự luận; - Phần 2: Câu hỏi trắc nghiệm; - Phần 3: Bài tập.
Cuốn sách là công trình khoa học của tập thể giảng viên Bộ môn Quản lý tài chính công. Trong quá trình biên soạn cho lần xuất bản này, tập thể tác giả đã cố gắng bảo đảm nội dung khoa học và tính hữu ích của cuốn sách theo mục tiêu đặt ra. Tuy vậy, tài chính công và quản lý tài chính công là vấn đề rộng lớn, phức tạp, chứa đựng nhiều nội dung đang trong quá trình cải cách ở trên thế giới và ở Việt Nam. Vì vậy, cuốn sách khó tránh khỏi khiếm khuyết nhất định.
Học viện Tài chính và tập thể tác giả xin tiếp thu mọi ý kiến đóng góp của các nhà khoa học và bạn đọc để lần xuất bản sau cuốn sách được hoàn thiện hơn. Hà Nội, ngày 15 tháng 12 năm 2019 BAN QUẢN LÝ KHOA HỌC HỌC VIỆN TÀI CHÍNH 3 Formatted: English (United States) Formatted: Normal, Left, Widow/Orphan control Formatted: English (United States) PHẦN 1 CÂU HỎI TỰ LUẬN Câu 1. Tại sao cần nghiên cứu tài chính công? Hướng dẫn: Tài chính công là hoạt động thu, chi và vay nợ của Nhà nước, có quan hệ và tác động đến mọi chủ thể trong xã hội. Một số tác động của tài chính công đến các chủ thể trong xã hội Chủ thể Tác động bởi hoạt động tài chính công Cá nhân Hệ thống thang bảng lương, mức lương cơ sở, mức đóng bảo hiểm, thuế thu nhập cá nhân, mức lương tối thiểu chung… Thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt… Các hàng hóa, dịch vụ công cộng như đường xá, chiếu sáng, vệ sinh đô thị… Cơ quan nhà nước Kinh phí hoạt động… Đơn vị sự nghiệp công Cơ chế tự chủ, giá dịch vụ… Doanh nghiệp Thuế thu nhập doanh nghiệp… Đấu thầu dự án, cung cấp hàng hóa, dịch vụ cho các cơ quan nhà nước.
Quy mô của hoạt động tài chính công chiếm tỷ trọng rất lớn trong nền kinh tế, trong đó ngân sách nhà nước là cốt lõi của tài chính công. Năm 2019, tổng thu ngân sách nhà nước là 1.300 tỷ đồng, tương đương khoảng 23% GDP và tổng chi ngân sách nhà nước là 1.300 tỷ đồng, tương đương khoảng 27% GDP1. 1 Quyết định số 2387/QĐ-BTC về việc công khai dự toán NSNN năm 2019, ngày 24 tháng 12 năm 2018, của Bộ trưởng Bộ Tài chính. 4 Tóm lại, phạm vi hoạt động của tài chính công phát sinh và phát triển trong mọi lĩnh vực kinh tế - xã hội, ở cả trong nước và ngoài nước, tác động đến mọi chủ thể trong xã hội, có tỷ trọng rất lớn về quy mô hoạt động trong nền kinh tế.
Vì vậy, mọi chủ thể trong xã hội rất cần có những kiến thức nhất định về tài chính công. Phân tích khái niệm và phân loại tài chính công. Để hiểu rõ khái niệm tài chính công cần phân biệt rõ các thuật ngữ “Khu vực công”, “Khu vực nhà nước”, “Chính phủ chung”, “Chính phủ”. Khu vực công Khu vực nhà nước Chính phủ chung Chính phủ Khu vực công bao Khu vực nhà nước Chính phủ chung Ở Việt Nam, chính gồm chính phủ bao gồm chính bao gồm chính phủ là cơ quan chung và doanh quyền nhà nước các quyền nhà nước các hành chính nhà nghiệp công cấp và doanh nghiệp cấp nước ở trung ương nhà nước 2.
Khái tài chính công Trình bày khái niệm và phân tích làm rõ các từ khoá trong khái niệm tài chính công theo góc nhìn kinh tế học. Trình bày các khái niệm và phân tích làm rõ các từ khoá trong các khái niệm tài chính công theo góc nhìn thể chế; phân biệt khái niệm tài chính công theo nghĩa rộng và khái niệm tài chính công theo nghĩa hẹp. Phân loại tài chính công Phân loại tài chính công là gì? Có những tiêu thức nào được sử dụng để phân loại tài chính công. Phân loại tài chính công theo tổ chức hệ thống chính quyền nhà nước: tiêu thức phân loại này có ý nghĩa như thế nào đối với quản lý tài chính công? Tài chính công của từng cấp chính quyền nhà nước được hiểu như thế nào? Tham khảo các điều 110, 111 của Hiến pháp Nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam; các điều 2, 4 của Luật tổ chức chính quyền địa phương năm 2013 để hiểu được tổ chức hệ thống chính quyền nhà nước ở Việt Nam.
5 Phân loại tài chính công theo mục đích tổ chức các quỹ tài chính công: tiêu thức phân loại này có ý nghĩa như thế nào đối với quản lý tài chính công? Từng loại quỹ tài chính công được hiểu như thế nào? Mục đích tổ chức từng loại quỹ là gì? Phân loại tài chính công theo chủ thể quản lý trực tiếp: tiêu thức phân loại này có ý nghĩa như thế nào đối với quản lý tài chính công? Từng loại tài chính công theo chủ thể quản lý trực tiếp được hiểu như thế nào và chủ thể quản lý trực tiếp là ai? Tham khảo điều 4 của Luật NSNN hiện hành để hiểu các thuật ngữ NSNN, NSTƯ, NSĐP, đơn vị dự toán ngân sách và đơn vị sử dụng ngân sách. Phân tích khái niệm và các mục tiêu quản lý tài chính công. Liên hệ các mục tiêu quản lý tài chính công trong Luật Ngân sách nhà nước hiện hành ở Việt Nam. Khái niệm quản lý tài chính công Trình bày khái niệm và phân tích rõ các từ khoá trong khái niệm quản lý tài chính công tiếp cận theo nghĩa rộng và tiếp cận theo nghĩa hẹp.
Gắn với khái niệm quản lý tài chính công theo nghĩa hẹp, phân tích rõ các nội dung cụ thể sau: - Mục tiêu quản lý tổng quát. - Chủ thể quản lý. - Đối tượng quản lý. - Phương pháp, công cụ quản lý.
Các mục tiêu quản lý tài chính công Các mục tiêu quản lý tài chính công là gì? Mỗi mục tiêu quản lý tài chính công cần phân tích làm rõ các nội dung cụ thể sau: - Khái niệm hay mục tiêu đó được hiểu như thế nào? - Giải thích vì sao quản lý tài chính công phải thực hiện mục tiêu đó? - Các biện pháp thực hiện để đạt được mục tiêu là gì? 6 3. Liên hệ các mục tiêu quản lý tài chính công trong Luật NSNN hiện hành ở Việt Nam Mục tiêu kỷ luật tài khoá tham khảo các điều 7, 8, 9, 17, 41, 42, 43 của Luật NSNN. Mục tiêu hiệu quả phân bổ tham khảo các điều 8, 42, 43 của Luật NSNN. Mục tiêu hiệu quả hoạt động tham khảo các điều 32, 34, 54, 61, 65 của Luật NSNN.
Phân tích mối liên hệ giữa các mục tiêu quản lý tài chính công với “tứ trụ” của quản lý nhà nước? Hướng dẫn: 1. “Tứ trụ” quản lý nhà nước hay còn gọi là các yêu cầu trong quản lý nhà nước nhằm hướng tới mục tiêu quản lý nhà nước một cách hiệu quả và bền vững. Yêu cầu Cách hiểu Nội dung Cơ quan, đơn vị, cá nhân Giải trình nội bộ là giải trình cho các cơ quản lý nhà nước có trách quan, đơn vị thuộc các cấp chính quyền. Trách nhiệm phải giải thích, trình nhiệm Giải trình ra bên ngoài là giải trình cho bày khi có yêu cầu về quy giải trình các khách hàng sử dụng hàng hóa, dịch trình quản lý, cách thức quản lý và kết quả quản lý.
Chất lượng thông tin cần cung cấp phải Cơ quan, đơn vị, cá nhân dễ hiểu, chính xác, đầy đủ, rõ ràng, cập quản lý nhà nước cung cấp nhật. Minh các thông tin về hoạt động bạch Hình thức cung cấp thông tin qua các quản lý dễ hiểu nhất cho công chúng. kênh thông tin để công chúng có thể tiếp cận dễ dàng với chi phí thấp. Các chiến lược phát triển, chính sách Sự ổn định của hệ thống phát triển được xây dựng dựa trên các dự Tính tiên pháp luật, chính sách và mức báo khoa học, đáng tin cậy.
liệu độ chính xác của các dự báo. Hệ thống pháp luật ổn định, bền vững. Người dân, doanh nghiệp, Tham gia bằng cách đóng góp nguồn lực Sự tham các tổ chức chính trị - xã hội, bằng tiền, tài sản, ngày công lao động. gia xã hội - nghề nghiệp, các Tham gia bằng cách giám sát các hoạt 7 nhà tài trợ cùng tham gia vào động quản lý của Nhà nước.
quá trình quản lý công cùng với Nhà nước. Mối liên hệ giữa các mục tiêu quản lý tài chính công với các yêu cầu quản lý nhà nước tham khảo và phân tích làm rõ các nội dung ở “Bảng 1.1” trang 29 - 30, Giáo trình Quản lý tài chính công, NXB Tài chính, năm 2016. Nội dung quản lý tài chính công? Hướng dẫn: Tiếp cận theo hoạt động tài chính công cần trình bày rõ các nội dung cụ thể về quản lý thu, quản lý chi và quản lý vay nợ trong quản lý tài chính công. Tiếp cận theo quy trình quản lý, quản lý tài chính công gồm những nội dung nào? Mỗi nội dung quản lý tài chính công theo quy trình quản lý trình bày rõ khái niệm và các nội dung quản lý cụ thể.
Tham khảo chức năng và nhiệm vụ của các cơ quan quản lý tài chính công gắn với quy trình quản lý hướng dẫn ở câu hỏi tự luận số 6 của tài liệu này. Các chức năng, nhiệm vụ chính của các cơ quan trong bộ máy quản lý tài chính công ở Việt Nam? Hướng dẫn: 1. Phân tích rõ chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan có vai trò quan trọng trong bộ máy quản lý tài chính công thuộc các cấp chính quyền nhà nước ở Việt Nam. Các cơ quan quản lý tài chính công thuộc chính quyền trung ương: Bộ Tài chính; Bộ Kế hoạch và đầu tư; các cơ quan được tổ chức theo hệ thống ngành dọc thuộc Bộ Tài chính như cơ quan thuế, cơ quan hải quan, KBNN.