Vở Ghi Kiểm Toán Căn Bản: Bản Chất và Phương Pháp Kiểm Toán

Kiểm toán căn bản là một lĩnh vực quan trọng trong tài chính, giúp xác minh tính chính xác của thông tin… 51 trang · Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân · 2023.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kiểm Toán
• Đề tài: Hướng Dẫn Kiểm Toán Căn Bản: Bản Chất và Phương Pháp
• Loại tài liệu: tài liệu
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG I: BẢN CHẤT KIỂM TOÁN
• 1.1. SỰ CẦN THIẾT CỦA KIỂM TOÁN
• 1.2. BẢN CHẤT CỦA KIỂM TOÁN
• 1.2.1. Khái niệm
• 1.2.2. Các yếu tố cấu thành
• 1.2.3. Bản chất của kiểm toán
• 1.3. Chức năng của kiểm toán
• 1.3.1. Chức năng xác minh
• 1.3.2. Chức năng bày tỏ ý kiến
• 1.4. KIỂM TOÁN TRONG DỊCH VỤ ĐẢM BẢO
• 1.4.1. Khái niệm
• 1.4.2. Phân loại dịch vụ đảm bảo
• 1.5. VAI TRÒ CỦA KIỂM TOÁN TRONG QUẢN LÝ
• 1.6. LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA KIỂM TOÁN
• 1.7. BÀI TẬP GIÁO TRÌNH
• 2. CHƯƠNG II: PHÂN LOẠI KIỂM TOÁN
• 2.1. Khái quát các cách phân loại kiểm toán
• 2.1.1. Theo phương pháp áp dụng
• 2.1.2. Theo phạm vi kiểm toán
• 2.1.3. Theo chu kỳ kiểm toán

Tóm tắt

I. Hướng Dẫn Kiểm Toán Căn Bản Bản Chất và Phương Pháp

Kiểm toán căn bản là một lĩnh vực quan trọng trong tài chính, giúp xác minh tính chính xác của thông tin tài chính. Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về bản chất và phương pháp kiểm toán, từ đó giúp người đọc hiểu rõ hơn về quy trình và tầm quan trọng của nó trong quản lý tài chính.

1.1. Tổng Quan Về Kiểm Toán Căn Bản

Kiểm toán căn bản là quá trình thu thập và đánh giá bằng chứng về thông tin tài chính. Mục tiêu chính là xác minh tính chính xác và hợp pháp của các báo cáo tài chính, từ đó đảm bảo rằng thông tin được cung cấp là đáng tin cậy.

1.2. Tại Sao Kiểm Toán Cần Thiết

Kiểm toán giúp giảm thiểu rủi ro thông tin sai lệch, đặc biệt trong bối cảnh thông tin tài chính ngày càng phức tạp. Việc có một bên thứ ba độc lập thực hiện kiểm toán sẽ tạo niềm tin cho các nhà đầu tư và các bên liên quan.

II. Những Thách Thức Trong Kiểm Toán Căn Bản

Mặc dù kiểm toán có vai trò quan trọng, nhưng cũng gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như xung đột lợi ích, khối lượng thông tin lớn và tính phức tạp của các nghiệp vụ tài chính là những yếu tố cần được xem xét.

2.1. Xung Đột Lợi Ích Trong Kiểm Toán

Xung đột lợi ích có thể dẫn đến việc lập báo cáo tài chính không chính xác. Điều này xảy ra khi các doanh nghiệp cố gắng che giấu thông tin để thu hút nhà đầu tư.

2.2. Khối Lượng Thông Tin Lớn

Khối lượng thông tin cần xử lý trong kiểm toán có thể rất lớn, dẫn đến khả năng sai sót. Các kế toán viên cần có kỹ năng và công cụ phù hợp để xử lý thông tin một cách hiệu quả.

III. Phương Pháp Kiểm Toán Căn Bản Quy Trình và Kỹ Thuật

Để thực hiện kiểm toán hiệu quả, cần có quy trình và phương pháp rõ ràng. Các bước trong quy trình kiểm toán bao gồm lập kế hoạch, thu thập bằng chứng và báo cáo kết quả.

3.1. Quy Trình Kiểm Toán Cơ Bản

Quy trình kiểm toán bao gồm các bước như lập kế hoạch, thực hiện kiểm toán, thu thập bằng chứng và báo cáo kết quả. Mỗi bước đều quan trọng để đảm bảo tính chính xác của thông tin.

3.2. Kỹ Thuật Thu Thập Bằng Chứng

Kỹ thuật thu thập bằng chứng bao gồm phỏng vấn, kiểm tra tài liệu và quan sát. Những kỹ thuật này giúp kiểm toán viên xác minh tính chính xác của thông tin tài chính.

IV. Ứng Dụng Kiểm Toán Trong Thực Tiễn

Kiểm toán không chỉ là một quy trình mà còn là một công cụ quan trọng trong quản lý tài chính. Việc áp dụng kiểm toán giúp các doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm thiểu rủi ro.

4.1. Kiểm Toán Tài Chính Vai Trò và Lợi Ích

Kiểm toán tài chính giúp xác minh tính chính xác của báo cáo tài chính, từ đó tạo niềm tin cho các nhà đầu tư và các bên liên quan. Điều này rất quan trọng trong việc thu hút vốn đầu tư.

4.2. Kiểm Toán Nội Bộ Cải Thiện Quản Lý

Kiểm toán nội bộ giúp các doanh nghiệp đánh giá hiệu quả hoạt động và phát hiện các điểm yếu trong quản lý. Qua đó, doanh nghiệp có thể điều chỉnh và cải thiện quy trình làm việc.

V. Kết Luận Tương Lai Của Kiểm Toán Căn Bản

Kiểm toán căn bản sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính chính xác của thông tin tài chính. Với sự phát triển của công nghệ, quy trình kiểm toán cũng sẽ ngày càng được cải thiện.

5.1. Xu Hướng Phát Triển Trong Kiểm Toán

Sự phát triển của công nghệ thông tin sẽ giúp cải thiện quy trình kiểm toán, từ việc thu thập dữ liệu đến phân tích và báo cáo. Điều này sẽ nâng cao hiệu quả và độ chính xác của kiểm toán.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Kiểm Toán Trong Tương Lai

Kiểm toán sẽ tiếp tục là một phần không thể thiếu trong quản lý tài chính. Nó không chỉ giúp xác minh thông tin mà còn góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Kiểm toán căn bản: Bản chất và Phương pháp giữ vị trí môn học cơ sở bắt buộc trong chương trình đào tạo bậc đại học và cao học thuộc khối ngành Kinh tế, Kế toán, Kiểm toán và Tài chính – Ngân hàng. Học phần cung cấp nền tảng lý luận ban đầu, tạo tiền đề để người học tiếp cận các học phần chuyên sâu như Kiểm toán tài chính, Kiểm toán hoạt động, Kiểm toán tuân thủ và Hệ thống kiểm soát nội bộ.

Mục tiêu học tập của giáo trình là trang bị cho người học hệ thống tri thức hoàn chỉnh về bản chất kinh tế của hoạt động kiểm toán, nguyên nhân hình thành nhu cầu kiểm toán xuất phát từ rủi ro thông tin, các chức năng và vai trò của kiểm toán trong quản lý kinh tế. Đồng thời, giáo trình giúp người học nắm vững các khái niệm cốt lõi (gian lận, sai sót, kiểm soát nội bộ, trọng yếu, rủi ro kiểm toán, cơ sở dẫn liệu, bằng chứng và hồ sơ kiểm toán), hệ thống phương pháp kỹ thuật kiểm toán chứng từ và ngoài chứng từ, kỹ thuật chọn mẫu kiểm toán, cũng như quy trình tổ chức một cuộc kiểm toán từ giai đoạn chuẩn bị, thực hành đến kết thúc.

Giáo trình được cấu trúc khoa học thành 6 chương chính, tiếp cận từ góc độ lý luận kinh tế học thông tin, các chuẩn mực nghề nghiệp quốc tế (AICPA, IFAC, GAAS) và hệ thống Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA 200, VSA 520). Nội dung đi từ khái quát bản chất, phân loại, hệ thống khái niệm nền tảng đến các phương pháp kỹ thuật định lượng và quy trình thực hành cụ thể. Điểm đặc sắc của tài liệu là việc kết hợp chặt chẽ giữa cơ sở lý luận chuẩn mực với các ví dụ thực tế (như trường hợp kiểm toán Báo cáo tài chính Công ty Dệt 8/3 của Deloitte) cùng hệ thống bài tập tình huống, bài tập tính toán chọn mẫu chi tiết.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình được triển khai qua 6 chương trọng tâm với mạch logic phát triển chặt chẽ:

• Chương I: Bản chất kiểm toán: Trình bày sự cần thiết khách quan của kiểm toán xuất phát từ rủi ro thông tin (nguyên nhân do thông tin do người khác lập, xung đột lợi ích, khối lượng dữ liệu lớn và tính phức tạp của nghiệp vụ); phân tích 3 phương pháp giảm thiểu rủi ro thông tin. Chương này khái quát 3 quan niệm về bản chất kiểm toán: quan điểm truyền thống đồng nhất kiểm toán với kiểm tra kế toán; quan điểm gắn liền với kinh tế thị trường (trích dẫn định nghĩa của Anh, Hoa Kỳ, Pháp); và quan điểm hiện đại phân định 4 lĩnh vực (kiểm toán thông tin, kiểm toán quy tắc/tuân thủ, kiểm toán hiệu quả, kiểm toán hiệu năng). Đồng thời, chương làm rõ 2 chức năng cốt lõi (xác minh với 6 mục tiêu tài chính và bày tỏ ý kiến dưới hình thức phán quyết hoặc tư vấn), dịch vụ đảm bảo theo định nghĩa của AICPA (1997) và IFAC (2004a), cùng vai trò của kiểm toán đối với quản lý.
• Chương II: Phân loại kiểm toán: Thiết lập hệ thống phân loại kiểm toán theo 6 tiêu thức: theo phương pháp áp dụng (chứng từ, ngoài chứng từ); theo phạm vi (toàn diện, chọn điểm); theo chu kỳ (thường xuyên, bất thường, định kỳ); theo đối tượng cụ thể (so sánh kiểm toán tài chính, kiểm toán hoạt động, kiểm toán tuân thủ trên 8 tiêu chí); và theo tổ chức bộ máy (so sánh Kiểm toán Nhà nước, Kiểm toán Độc lập, Kiểm toán Nội bộ về chủ thể, khách thể, tính pháp lý, mô hình tổ chức).
• Chương III: Những khái niệm cơ bản thuộc nội dung kiểm toán: Phân tích bản chất, nguyên nhân, hình thức biểu hiện và trách nhiệm của Ban Giám đốc cùng Kiểm toán viên đối với Gian lận và Sai sót; cấu trúc 5 yếu tố của Hệ thống Kiểm soát nội bộ; khái niệm Trọng yếu (đánh giá theo quy mô tuyệt đối, quy mô tương đối và tính chất); mô hình Rủi ro kiểm toán ($AR = DR \times IR \times CR$); Cơ sở dẫn liệu của Báo cáo tài chính; yêu cầu, phân loại và thang đo 5 bậc độ tin cậy của Bằng chứng kiểm toán; phân loại Hồ sơ kiểm toán (hồ sơ chung, hồ sơ năm); cùng yêu cầu về Xét đoán nghề nghiệp và Hoài nghi nghề nghiệp theo Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam VSA 200.
• Chương IV: Phương pháp kiểm toán: Trình bày hệ thống phương pháp kiểm toán chứng từ (kiểm tra cân đối tổng quát, kiểm tra cân đối cụ thể; 6 loại đối chiếu trực tiếp; đối chiếu logic) và phương pháp kiểm toán ngoài chứng từ (kiểm kê, thực nghiệm, điều tra) cùng 7 kỹ thuật thu thập bằng chứng kiểm toán (thanh tra, quan sát, tính toán lại, phỏng vấn, lấy xác nhận...).
• Chương V: Chọn mẫu kiểm toán: Cung cấp lý thuyết tổng thể, đơn vị mẫu, rủi ro do chọn mẫu và rủi ro không do chọn mẫu; các phương pháp chọn mẫu xác suất (chọn mẫu theo Bảng số ngẫu nhiên qua 4 bước, chọn mẫu theo khoảng cách hệ thống $k = \frac{\sum x_i}{m}$, chọn mẫu bằng máy tính); các phương pháp chọn mẫu phi xác suất (chọn mẫu theo lô, chọn mẫu trực tiếp); kỹ thuật phân tầng; và kỹ thuật chọn mẫu theo đơn vị tiền tệ (PPS) kết hợp bảng số lũy kế.
• Chương VI: Tổ chức kiểm toán: Xác lập bản chất tổ chức công tác kiểm toán; quy trình 3 giai đoạn của cuộc kiểm toán: Chuẩn bị kiểm toán (đánh giá chấp nhận khách hàng, hợp đồng kiểm toán, thu thập thông tin, thủ tục phân tích theo VSA 520, đánh giá trọng yếu và rủi ro, xây dựng chương trình kiểm toán); Thực hành kiểm toán (4 nguyên tắc tuân thủ, ghi chép giấy tờ làm việc); Kết thúc kiểm toán (đưa ra kết luận, cấu trúc 9 nội dung của Báo cáo kiểm toán, 4 dạng ý kiến kiểm toán: chấp nhận toàn phần, loại trừ, bác bỏ, từ chối; phát hành Thư quản lý; tuân thủ tính độc lập và đạo đức nghề nghiệp theo GAAS).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập các khối kiến thức lý thuyết cơ sở:

• Lý thuyết thông tin và kiểm toán: Bản chất của rủi ro thông tin trong nền kinh tế thị trường và cơ chế kiểm toán độc lập như một bên thứ ba cung cấp dịch vụ đảm bảo nhằm tăng cường độ tin cậy của thông tin tài chính.
• Hệ thống mục tiêu xác minh tài chính: Cụ thể hóa chức năng xác minh thành 6 mục tiêu: tính hiệu lực (phát sinh có thực), tính trọn vẹn (không bỏ sót), quyền và nghĩa vụ, tính giá và định giá, phân loại và trình bày, tính chính xác số học.
• Mô hình toán học lượng hóa rủi ro kiểm toán: Công thức $AR = DR \times IR \times CR$, giải thích mối quan hệ tương hỗ giữa rủi ro phát hiện ($DR$), rủi ro tiềm tàng ($IR$), rủi ro kiểm soát ($CR$) và xác định số lượng bằng chứng kiểm toán cần thu thập.
• Khung kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro: 5 bộ phận cấu thành hệ thống kiểm soát nội bộ theo chuẩn mực quốc tế (Môi trường kiểm soát, Đánh giá rủi ro, Hoạt động kiểm soát, Thông tin & Truyền thông, Giám sát).
• Lý thuyết bằng chứng và cơ sở dẫn liệu: Mối quan hệ giữa khẳng định của Ban Giám đốc trên Báo cáo tài chính với thủ tục thu thập bằng chứng kiểm toán tương ứng.

Kỹ năng phát triển

Thông qua việc tiếp thu nội dung giáo trình, người học hình thành các kỹ năng chuyên môn:

• Kỹ năng phân tích và nhận diện sai phạm: Phân biệt chính xác giữa gian lận (hành vi cố ý, tính toán tinh vi, trục lợi) và sai sót (hành vi không cố ý do nhầm lẫn, cẩu thả); đánh giá các dấu hiệu rủi ro từ môi trường quản trị và kinh doanh.
• Kỹ năng định lượng và xử lý dữ liệu chọn mẫu: Tính toán khoảng cách mẫu hệ thống ($k$), thao tác tra cứu Bảng số ngẫu nhiên theo các hành trình xác định, lập bảng tính cộng dồn lũy kế giá trị tiền tệ để thực hiện kỹ thuật chọn mẫu theo đơn vị tiền tệ (PPS).
• Kỹ năng thu thập và đánh giá bằng chứng: Phân loại và xếp hạng độ tin cậy của các loại bằng chứng thu thập được từ kiểm kê vật chất, xác nhận từ bên thứ ba, chứng từ nội bộ đến tài liệu phỏng vấn.
• Kỹ năng thiết lập giấy tờ làm việc và đánh giá ý kiến kiểm toán: Vận dụng thủ tục phân tích theo VSA 520, tổng hợp phát hiện kiểm toán và xác định loại ý kiến kiểm toán thích hợp (chấp nhận toàn phần, loại trừ, trái ngược, từ chối) phản ánh trên Báo cáo kiểm toán.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình được thiết kế nhằm phục vụ phương pháp giảng dạy kết hợp giữa thuyết giảng lý thuyết chuẩn mực và thực hành xử lý tình huống nghiệp vụ:

• Phương pháp tiếp cận sư phạm: Đi từ nguyên lý chung đến các kỹ thuật cụ thể; đối chiếu so sánh trực quan thông qua các bảng ma trận (so sánh Kiểm toán tài chính – hoạt động – tuân thủ; so sánh Kiểm toán nhà nước – độc lập – nội bộ; so sánh gian lận và sai sót).
• Hệ thống bài tập tình huống thực tế (Case Studies):
  • Tình huống nhận diện cơ sở dẫn liệu: Phân tích các trường hợp ghi nhận doanh thu khi chưa chuyển giao quyền sở hữu (vi phạm tính phát sinh/hiệu lực), chưa phản ánh mua chịu tài sản cố định (vi phạm tính đầy đủ/trọn vẹn), hạch toán thiếu chi phí lắp đặt chạy thử của tài sản cố định nhập khẩu (vi phạm tính chính xác/định giá), hạch toán trùng hóa đơn bán hàng (vi phạm tính phát sinh), ghi nhận lãi vay sai kỳ kế toán (vi phạm tính đúng kỳ).
  • Tình huống thực tế về cuộc kiểm toán của Deloitte đối với Báo cáo tài chính Công ty Dệt 8/3 để làm rõ các yếu tố cấu thành cuộc kiểm toán.
  • Tình huống đạo đức nghề nghiệp theo GAAS: Đánh giá tính độc lập của kiểm toán viên khi có các cam kết về lợi ích tài chính, quan hệ gia đình hoặc lời mời tuyển dụng từ phía khách thể kiểm toán.
• Hệ thống bài tập định lượng và thực hành chọn mẫu:
  • Bài tập chọn 10 mẫu từ tổng thể 3.600 đến 9.800 phiếu chi bằng phương pháp bảng số ngẫu nhiên và phương pháp khoảng cách hệ thống ($k \approx 620$).
  • Bài tập chọn mẫu theo đơn vị tiền tệ trên bảng kê 20 nghiệp vụ kinh tế với tổng số tiền lũy kế đạt 6.816 đơn vị, xác định điểm xuất phát ngẫu nhiên và truy vết các phần tử được chọn (ví dụ: các phần tử có số tiền 211, 236, 302, 1.132, 1.520 đơn vị).
• Phương pháp đánh giá kết quả học tập: Đánh giá đa chiều thông qua hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan, câu hỏi nhận định Đúng/Sai yêu cầu giải thích cơ sở lý luận chuẩn mực, bài tập tính toán chọn mẫu và bài tập phân tích tình huống báo cáo kiểm toán.
• Hướng dẫn tự học: Người học cần chủ động lập sơ đồ tư duy cho các quy trình kiểm toán, tự thực hiện các bước tính toán lũy kế và tra cứu số ngẫu nhiên, liên hệ các chuẩn mực kiểm toán VSA tương ứng với từng nội dung lý thuyết.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Tích hợp hệ thống chuẩn mực nghề nghiệp hiện hành: Giáo trình cập nhật và dẫn chiếu trực tiếp các quy định trong Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (như VSA 200 về Xét đoán và Hoài nghi nghề nghiệp, VSA 520 về Thủ tục phân tích), Chuẩn mực kiểm toán được chấp nhận chung (GAAS), cùng các định nghĩa chuẩn hóa quốc tế của AICPA (1997) và IFAC (2004a) về dịch vụ đảm bảo và chứng thực.
• Phát triển toàn diện 4 lĩnh vực kiểm toán hiện đại: Vượt qua giới hạn của quan niệm truyền thống chỉ đồng nhất kiểm toán với kiểm tra kế toán hoặc kiểm toán tài chính, giáo trình phân định rõ 4 lĩnh vực hoạt động: kiểm toán thông tin, kiểm toán quy tắc (tuân thủ), kiểm toán hiệu quả (xem xét tỷ lệ chi phí/kết quả trong từng nghiệp vụ) và kiểm toán hiệu năng (đánh giá năng lực quản lý và mức độ hoàn thành mục tiêu của chương trình, dự án công cộng).
• So sánh đối chiếu mô hình kiểm toán quốc tế: Làm rõ sự khác biệt giữa mô hình bày tỏ ý kiến dạng phán quyết như tòa án (áp dụng tại Pháp và các nước Tây Âu đối với khu vực công) và mô hình bày tỏ ý kiến dạng tư vấn (áp dụng phổ biến tại Bắc Mỹ, khu vực Châu Á – Thái Bình Dương và Kiểm toán Nhà nước Việt Nam).
• Quy trình hóa các kỹ thuật định lượng: Chuẩn hóa các bước thực hiện kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên và chọn mẫu theo đơn vị tiền tệ (PPS), giúp người học chuyển hóa kiến thức thống kê toán thành công cụ thu thập bằng chứng kiểm toán thực tế.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học chính quy và vừa làm vừa học: Sinh viên năm thứ 2 hoặc năm thứ 3 thuộc các ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính – Ngân hàng, Quản trị kinh doanh, Kinh tế học sử dụng làm tài liệu học tập chính khóa cho học phần Kiểm toán căn bản / Lý thuyết kiểm toán.
• Học viên cao học và nghiên cứu sinh: Học viên sau đại học cần tài liệu hệ thống hóa khung lý thuyết nền tảng về rủi ro thông tin, dịch vụ đảm bảo, kiểm soát nội bộ và phương pháp luận nghiên cứu kiểm toán.
• Giảng viên chuyên ngành: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuẩn, căn cứ xây dựng đề cương chi tiết học phần, biên soạn bài giảng điện tử, thiết lập ngân hàng câu hỏi thi trắc nghiệm, nhận định đúng/sai và bài tập tình huống thực hành.
• Người tự học và ôn thi chứng chỉ nghề nghiệp: Ứng viên tự học chuẩn bị cho các kỳ thi tuyển dụng tại các công ty kiểm toán (Deloitte, PwC, EY, KPMG...), kỳ thi cấp chứng chỉ Kiểm toán viên độc lập (CPA Việt Nam) hoặc kiểm toán viên nội bộ, nhân sự ban kiểm soát doanh nghiệp.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần Nguyên lý kế toán, Kế toán tài chính, Lý thuyết xác suất và Thống kê toán để tiếp thu hiệu quả các nội dung về cơ sở dẫn liệu, hạch toán đối chiếu và kỹ thuật chọn mẫu kiểm toán.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Giáo trình phù hợp với sinh viên đại học, học viên cao học khối ngành Kế toán, Kiểm toán, Tài chính, giảng viên giảng dạy học phần Cơ sở kiểm toán, cùng các cá nhân tự học ôn thi chứng chỉ nghề nghiệp kế toán – kiểm toán (CPA).

2. Cần kiến thức nền nào để học?

Người học cần trang bị kiến thức nền tảng về Nguyên lý kế toán (hiểu rõ hệ thống tài khoản, chứng từ, bảng cân đối kế toán, báo cáo kết quả kinh doanh), Kế toán tài chính và kiến thức cơ bản về Xác suất - Thống kê toán (để thực hiện các bài tập chọn mẫu).

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?

Giáo trình phân tích chi tiết bản chất kiểm toán qua 3 quan niệm lịch sử, làm rõ 4 lĩnh vực kiểm toán hiện đại, tích hợp chuẩn mực VSA 200, VSA 520, GAAS và cung cấp các quy trình thao tác kỹ thuật chọn mẫu định lượng (BSNN, hệ thống, PPS) với các ví dụ số liệu thực tế từng bước.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?

Người học nên kết hợp đọc lý thuyết với việc tự giải lại các bài tập tình huống xác định cơ sở dẫn liệu, thực hành lập bảng lũy kế số tiền để tính khoảng cách mẫu ($k$), và tự trả lời hệ thống câu hỏi nhận định Đúng/Sai để củng cố bản chất chuẩn mực.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?

Giáo trình được hỗ trợ bởi hệ thống bài tập trắc nghiệm khách quan, bài tập nhận định đúng sai có giải thích, bài tập tình huống thực tế về đạo đức nghề nghiệp GAAS và hệ thống bài tập tính toán chọn mẫu kiểm toán có đáp án chi tiết.

---

Kết luận

Giáo trình Kiểm toán căn bản: Bản chất và Phương pháp cung cấp khung tri thức học thuật hoàn chỉnh, chuẩn xác và có hệ thống về khoa học kiểm toán. Nội dung tài liệu kết hợp hài hòa giữa cơ sở lý luận kinh tế học, hệ thống chuẩn mực nghề nghiệp Việt Nam và quốc tế với các phương pháp kỹ thuật định lượng trong kiểm toán chứng từ, kiểm toán ngoài chứng từ và chọn mẫu.

Lộ trình học tập đề xuất cho người học là tiếp cận tuần tự từ việc nhận thức bản chất và phân loại kiểm toán (Chương I, II), nắm vững các khái niệm nền tảng về rủi ro, trọng yếu, kiểm soát nội bộ và bằng chứng (Chương III), thành thạo các phương pháp kỹ thuật và kỹ thuật chọn mẫu (Chương IV, V), tiến tới thực hành quy trình tổ chức một cuộc kiểm toán hoàn chỉnh (Chương VI). Để mở rộng tri thức, người học nên kết hợp tham khảo Luật Kiểm toán độc lập, Luật Kiểm toán nhà nước và Hệ thống Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA).

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: BẢN CHẤT KIỂM TOÁN I. SỰ CẦN THIẾT CỦA KIỂM TOÁN - Nguyên nhân của rủi ro thông tin: + Thông tin do người khác lập + Xung đột về lợi ích: ví dụ như các doanh nghiệp => lập báo cáo tài chính sai để các nhà đầu tư có thể mua cổ phiếu => rủi ro thông tin + Khối lượng thông tin cần xử lý lớn nên có thể sai phạm: Các kế toán phải sử dụng thông tin để xử lý => các nghiệp vụ phức tạp => vượt qua trình độ của kế toán => xử lý và cung cấp thông tin sai cho người sử dụng + Tính phức tạp của các nghiệp vụ - Phương pháp giảm thiểu rủi ro thông tin: + Người sử dụng thông tin tự xác minh thông tin: không khả thi vì không đủ thời gian và chi phí. Trên thực tế thì không phổ biến + Người sử dụng chia sẻ rủi ro với các nhà quản lý: không phổ biến + Thông tin được kiểm toán: 1 bên thứ 3 độc lập thông qua hình thức kiểm toán => cung cấp tới người sử dụng sẽ yên tâm hơn vì được xác minh và độc lập so với đơn vị II. BẢN CHẤT CỦA KIỂM TOÁN 1.

Khái niệm ● Kiểm toán là quá trình thu thập và đánh giá bằng chứng về những thông tin được kiểm tra nhằm xác minh và báo cáo về mức độ phù hợp giữa những thông tin đó với các tiêu chuẩn được thiết lập ● Quá trình kiểm toán phải được thực hiện bởi các KTV đủ năng lực và độc lập 2. Các yếu tố cấu thành ● Thông tin cần xác minh ● Tiêu chuẩn thiết lập: Để thực hiện cuộc kiểm toán, phải có thông tin ở dạng có thể xác minh được và tiêu chuẩn để KTV có thể đánh giá thông tin đó ● Thu thập và đánh giá bằng chứng kiểm toán + KTV thực hiện thu thập và đánh giá các thông tin cần xác minh có tuân thủ theo các tiêu chuẩn được thiết lập + Để đưa ra ý kiến kiểm toán thích hợp, KTV cần thu thập bằng chứng kiểm toán đầy đủ và thích hợp ● Chủ thể thực hiện kiểm toán ● Thông báo kết quả kiểm toán: Báo cáo kiểm toán - Kiểm toán thông báo kết quả kiểm toán cho các đối tượng sử dụng thông tin Ví dụ: Kiểm toán viên của Deloitte thực hiện kiểm toán Báo cáo tài chính năm 2020 của công ty Dệt 8/3 - Thông tin cần xác minh: Báo cáo tài chính năm 2020 - Tiêu chuẩn thiết lập: Dựa vào hệ thống chuẩn mực kế toán và các quy định về kế toán - Thu thập và đánh giá bằng chứng kiểm toán - Chủ thể thực hiện kiểm toán : Kiểm toán viên Deloitte - Thông báo kết quả kiểm toán : thông qua báo cáo kiểm toán 3. Bản chất của kiểm toán Thuật ngữ "kiểm toán" thực sự mới xuất hiện và được sử dụng ở nước ta từ hơn một chục năm cuối thế kỷ XX. Trong quá trình đó, cách hiểu và cách dùng khái niệm này chưa được thống nhất.

Có thể khái quát các cách hiểu về kiểm toán theo 3 loại quan niệm chính như sau: ● Quan điểm 1: Quan điểm đồng nhất giữa kiểm toán và kiểm tra kế toán – quan điểm truyền thống về kiểm toán. - Kiểm toán được đồng nghĩa với kiểm tra kế toán, một chức năng của bản thân kế toán, một thuộc tính cố hữu của kế toán. - Nội dung của hoạt động này là rà soát các thông tin từ chứng từ kế toán đến tổng hợp cân đối kế toán. Đây là quan điểm mang tính truyền thống trong điều kiện kiểm tra chưa phát triển và trong cơ chế kế hoạch hóa tập trung.

- Vì vậy, công tác kiểm tra cần được thực hiện rộng rãi, đa dạng song thật khoa học, khách quan, trung thực, đủ sức thuyết phục và tạo niềm tin cho mọi người quan tâm. Trong điều kiện đó, việc tách kiểm toán khỏi những hoạt động kế toán và hình thành khoa học kiểm toán độc lập là một xu hướng phát triển tất yếu của lịch sử. ● Quan điểm 2: Quan điểm về kiểm toán theo thời điểm phát sinh. Theo quan điểm này, kiểm toán được hiểu theo đúng thời cuộc của nó đó là phát sinh cùng thời với cơ chế thị trường.

- Theo quan điểm này, người ta thường trích dẫn các định nghĩa của Anh, Mỹ, Pháp. + Theo quan điểm của Anh: “Kiểm toán là sự kiểm tra độc lập và là sự bày tỏ ý kiến về những bản khai tài chính của một xí nghiệp do một kiểm toán viên được bổ nhiệm để thực hiện những công việc đó theo đúng với bất cứ nghĩa vụ pháp định có liên quan” + Theo quan điểm của các chuyên gia Hoa Kỳ: “Kiểm toán là một quá trình mà qua đó một người độc lập có nghiệp vụ tập hợp và đánh giá rõ ràng về thông tin có thể lượng hóa có liên quan đến một thực thể kinh tế riêng biệt nhằm mục đích xác định và báo cáo mức độ phù hợp giữa thông tin có thể lượng hóa và những tiêu chuẩn đã được thiết lập”. + Theo quan điểm của Pháp: “Kiểm toán là việc nghiên cứu và kiểm tra các tài khoản niên độ của một tổ chức do một người độc lập, đủ danh nghĩa gọi là một kiểm toán viên tiến hành để khẳng định rằng những tài khoản đó phản ánh đúng đắn tình hình tài chính thực tế, không che dấu sự gian lận và chúng được trình bày theo mẫu chính thức của luật định”. => Các định nghĩa nêu trên tuy có khác nhau về từ ngữ với ý nghĩa cụ thể xác định song chung quy đều bao hàm vào khái niệm kiểm toán như sau: Kiểm toán là hoạt động xác minh và bày tỏ ý kiến về các bảng khai tài chính của các thực thể kinh tế do các kiểm toán viên độc lập tiến hành dựa trên hệ thống pháp lý đang có hiệu lực.

● Các yếu tố cơ bản: + Chức năng của kiểm toán là chức năng xác minh và bày tỏ ý kiến. o + Đối tượng của kiểm toán: Các bảng khai tài chính. Bảng khai tài chính bao gồm 2 bộ phận: Báo cáo tài chính: gồm Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ và Thuyết minh Báo cáo tài chính. Các bảng khai khác theo luật định: như Báo cáo quyết toán công trình xây dựng cơ bản, Bảng kê khai tài sản khi cổ phần hóa, Bảng kê khai tài sản của công ty bị phá sản,… + Khách thể kiểm toán được xác định là thực thể kinh tế hoặc một tổ chức.

Như một công ty, một đơn vị, một chủ sở hữu… + Chủ thể tiến hành kiểm toán là những kiểm toán viên độc lập, có nghiệp vụ. Tiêu chuẩn để trở thành kiểm toán viên độc lập: ➢ Về trình độ chuyên môn nghiệp vụ phải có chứng chỉ kế toán viên công chứng (CPA – Certificate public accountant). ➢ Về pháp lý phải đăng ký hành nghề tại Bộ Tư pháp. Riêng ở Việt nam, phải đăng ký hành nghề tại Bộ Tài chính.

➢ Về phẩm chất đạo đức: trung thực, liêm khiết, tuyệt đối giữ bí mật thông tin về khách hàng, đảm bảo tính thận trọng nghề nghiệp thích đáng. ➢ Về tính độc lập: Độc lập về quan hệ xã hội: Không có quan hệ vợ – chồng, cha mẹ, anh chị em ruột thịt với những người lãnh đạo của đơn vị được kiểm toán; Độc lập về quan hệ kinh tế: Không cho vay, không đi vay, mua cổ phiếu, trái phiếu, ký kết hợp đồng gia công, tiêu thụ hàng hóa… với khách thể kiểm toán; Độc lập trong việc thu thập và đánh giá bằng chứng kiểm toán: Trong quá trình thu thập và đánh giá bằng chứng kiểm toán, kiểm toán viên cần giữ một thái độ độc lập, không bị các thế lực bên ngoài chi phối. + Cơ sở pháp lý tiến hành kiểm toán: Chuẩn mực hay các tiêu chuẩn chung. Trên cơ sở phân tích, tìm hiểu về kiểm toán theo quan điểm thứ hai này chúng ta thấy, kiểm toán ở đây nghiêng về kiểm toán tài chính.

Quan điểm này đồng nhất kiểm toán với kiểm toán tài chính. Tuy nhiên, kiểm toán ở đây không phải chỉ có kiểm toán tài chính mà kiểm toán đã thâm nhập và nhiều lĩnh vực khác nhau như hiệu quả của hoạt động kinh tế, hiệu năng của quản lý xã hội, hiệu lực của hệ thống pháp lý trong từng loại hoạt động… Do đó, theo quan điểm hiện đại, kiểm toán sẽ được hiểu với ý nghĩa đầy đủ nhất. ● Quan điểm 3: 4 lĩnh vực KT bao gồm (Quan điểm hiện đại về kiểm toán) ★ Kiểm toán về thông tin (information audit) là hướng vào việc đánh giá tính trung thực và hợp pháp của các tài liệu, thông tin. Ví dụ: Một hóa đơn phản ánh một nghiệp vụ mua hàng với trị giá là 150 triệu thì kiểm toán viên sẽ hướng vào việc xác minh số tiền 150 triệu ở đây là có chính xác hay không.

Xem xét thông tin về nghiệp vụ kinh tế phát sinh như vậy đã chính xác hay chưa. ★ Kiểm toán quy tắc (kiểm toán tuân thủ – Regularity audit) hướng vào việc đánh giá tình hình thực hiện các chế độ, thể lệ, luật pháp của đơn vị kiểm tra trong quá trình hoạt động. ★ Kiểm toán hiệu quả (Efficiency audit) là hướng đến việc xem xét, đánh giá mối quan hệ giữa kết quả đạt được và chi phí về sử dụng nguồn lực để có được kết quả đó trong từng nghiệp vụ kinh tế phát sinh. - Kiểm toán hiệu quả hướng tới từng nghiệp vụ kinh tế phát sinh.

Một nghiệp vụ được coi là hiệu quả nếu như kết quả đạt được là tối đa với chi phí bỏ ra là tối thiểu. - Kiểm toán viên sẽ xem xét tính hiệu quả của việc sử dụng nguồn lực trong từng nghiệp vụ kinh tế phát sinh như vậy. o ★ Kiểm toán hiệu năng (Effectiveness audit) hướng tới đánh giá năng lực quản lý và thường hướng tới chương trình, dự án cụ thể trên cơ sở xem xét khả năng hoàn thành nhiệm vụ hay mục tiêu đề ra không. Nếu như kiểm toán hiệu quả, kiểm toán viên quan tâm cả kết quả đạt được và chi phí bỏ ra thì kiểm toán hiệu năng, kiểm toán viên chú ý nhiều hơn tới việc đạt được các nhiệm vụ hay mục tiêu đã đề ra.

Kiểm toán hiệu năng được đặc biệt quan tâm ở khu vực công cộng (các đơn vị, chương trình, dự án có sử dụng ngân sách Nhà nước) nơi mà các lợi ích kinh tế, lợi ích xã hội được ưu tiên đặt ra hơn.