Chương 1, bạn đọc cọ thể: - Nhận biết được đơn vị HCSN, nắm được đặc điểm hoạt động, nguyên tắc quản lý tài chính, phương pháp quản lý tài chính và quyết toán thu - chi ngân sách. - Biết được phạm vi và đối tượng áp dụng kế toán HCSN. - Biết được nội dung và tổ chức công tác kế toán trong đơn vị HCSN như: tổ chức chứng từ, tài khoản, sổ sách, báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán ngân sách, bộ máy kế toán. Tổng quan về đơn vị HCSN 1.
Khái niệm đơn vị HCSN Đơn vị HCSN là đơn vị được cơ quan Nhà Nước có thẩm quyền ban hành quyết định thành lập nhằm thực hiện một nhiệm vụ chuyên môn nhất định hay quản lý Nhà Nước về một hoạt động nào đó, hoạt động bằng nguồn kinh phí ngân sách Nhà nước cấp toàn bộ hay cấp một phần, và các nguồn khác đảm bảo chi phí hoạt động thường xuyên. Phân loại các đơn vị HCSN Căn cứ vào chức năng nhiệm vụ của các đơn vị HCSN ta có thể phân đơn vị HCSN ỉàm thành các loại sau: a. Các cơ quan quản lý Nhà nước Các Bộ, cơ quan ngang Bộ, Tổng cục, ủy ban, Văn phòng Chính phủ, Văn phòng Chủ tịch nước,.ở Trung ương, Văn phòng ủy ban nhân dân, Văn phòng Hội đồng nhân dân, Các Sở, phòng, ban,.ở địa phương. Các cơ quan hành chính Nhà nước được thực hiện chế độ tự chủ, tự chịu ưách nhiệm về sử dụng biên chế và kinh phí chi tiêu thường xuyên cho hoạt động của đơn vị theo quy định của Chính phủ.
Các đơn vị sự nghiệp công lập Trong các lĩnh vực: Giáo dục đào tạo; dạy nghề; y tế; văn hóa, thể thao và du lịch; thông tin truyền thông và báo chí; khoa học và công nghệ; sự nghiệp kinh tế và sự nghiệp khác. Các đơn vị sự nghiệp công lập được thực hiện tự chủ về tài chính như sau: + Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm chi thường xuyên: đơn vị sử dụng các nguồn tài chính của đơn vị như nguồn thu hoạt động sự nghiệp, nguồn thu phí, lệ phí được để lại chi theo quy định, nguồn thu khác theo quy định của pháp luật (nếu có), nguồn ngân sách nhà nước cấp cho các nhiệm vụ không thường xuyên (nếu có), và nguồn vốn vay, viện trợ, tài trợ theo quy định của pháp luật để chi cho các nhiệm vụ thường xuyên và không thường xuyên của đơn vị. + Đơn vị sự nghiệp công tự bảo đảm một phần chi thường xuyên (do giá, phí dịch vụ sự nghiệp công chưa kết cấu đủ chi phí, được Nhà nước đặt hàng, giao nhiệm vụ cung cấp dịch vụ sự nghiệp công theo giá, phí chưa tính đủ chi phí): đơn vị sử dụng các nguồn tài chính của đơn vị như nguồn thu từ hoạt động dịch vụ sự nghiệp công, nguồn thu phí theo pháp luật về phí, lệ phí được để lại chi theo quy định, nguồn ngân sách nhà nước hỗ trợ phần chi phí chưa kết cấu trong giá, phí dịch vụ sự nghiệp công, nguồn thu khác theo quy định của pháp luật (nếu có), ngân sách nhà nước cấp kinh phí thực hiện các nhiệm vụ không thường xuyên theo quy định, Nguồn viện trợ, tài trợ theo quy định của pháp luật để chi cho các nhiệm vụ thường xuyên và không thường xuyên của đơn vị. + Đơn vị sự nghiệp công do Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên (theo chức năng, nhiệm vụ được cấp có thẩm quyền giao, không có nguồn thu hoặc nguồn thu thấp): Đơn vị sử dụng các nguồn tài chính của đơn vị như nguồn Ngân sách nhà nước cấp chi thường xuyên trên cơ sở số lượng người làm việc và định mức phân bổ dự toán được cấp có thẩm quyền phê duyệt, nguồn thu khác (nếu có), nguồn ngân sách nhà nước cấp kinh phí thực hiện các nhiệm vụ không thường xuyên theo quy định, nguồn 10 viện trợ, tài trợ theo quy định của pháp luật để chi cho các nhiệm vụ thường xuyên và không thường xuyên của đơn vị.
Đối với các đơn VỊ công lập đặc thù như: Đài tiếng nói Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam, Bảo hiểm xã hội Việt Nam,. việc phân loại và cơ chế tự chủ tự chịu trách nhiệm về tài chính được thực hiện theo quy định hiện hành của Chính phủ. Các tổ chức đoàn thể xã hội Được ngân sách hỗ trợ một phần kinh phí để hoạt động như: - Mặt trận tổ quốc Việt Nam. - Liên đoàn lao động Việt Nam.
- Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh: - Hội cựu chiến binh Việt Nam. - Hội nông dân Việt Nam. - Hội, đoàn thể khác được ngân sách Nhà nước hỗ trợ kinh phí theo quy định của pháp luật. Đặc điểm hoạt động tài chính đơn vị HCSN a.
Hoạt động theo dự toán được cấp có thẩm quyền giao và được ngân sách Nhà nước cấp toàn bộ hoặc một phần dự toán kinh phí hoạt động thường xuyên được cấp có thẩm quyền duyệt. Các loại hình hoạt động của đơn vị sự nghiệp rất đa dạng, phức tạp, không vì mục đích sinh lợi, hầu hết các đơn vị sự nghiệp không có thu hoặc có thu ít chỉ đủ đáp ứng một phần chi tiêu. Các hoạt động chủ yếu được trang trải bằng nguồn của Ngân sách Nhà nước. Hằng quý, hằng năm đơn vị phải lập dự toán thu chi theo các định mức, chế độ, tiêu chuẩn do Nhà nước quy định; hoặc Nhà nước cho phép thủ trưởng đơn vị được quy định một số khoản chi tiêu thường xuyên được thực hiện theo quy chế chi tiêu nội bộ.
Đối với các đơn vị hành chính sự nghiệp trong cùng một ngành dọc được tổ chức thành đơn vị dự toán các cấp như sau: + Đơn vị dự toán cap I: là đơn vị trực tiếp nhận dự toán ngân sách năm do cấp chính quyền tương ứng giao (Chính phủ, ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, ủy ban nhân dân quận, huyện,.) và chịu trách nhiệm phân bổ dự toán ngân sách năm xuống cho đơn vị cấp dưới; quản lý, điều hành ngân sách năm của cấp mình và cấp dưới trực thuộc. Đơn vị dự toán cấp I là các Bộ ở Trung ương, các Sở ở các tỉnh, thành phố và các phòng chức năng ở cấp quận, huyện, thị xã thuộc tỉnh, v. + Đơn vị dự toán cấp II: là đơn vị trực thuộc đơn vị dự toán cấp I, có nhiệm vụ nhận dự toán ngân sách của đơn vị dự toán cap I và phân bổ ngân sách cho đơn vị dự toán cap III, có trách nhiệm tổ chức, điều hành quản lý kinh phí của cấp mình và đơn vị dự toán cấp dưới. 11 + Đơn vị dự toán cấp III: là đơn vị dự toán trực tiếp sử dụng kinh phí nhận từ đơn vị dự toán cấp II hoặc dự toán cap I (nếu không có cấp II), có trách nhiệm tổ chức, thực hiện quản lý kinh phí của đơn vị mình và đơn vị dự toán cấp dưới.
+ Đơn vị dự toán cấp dưới của cap III: Được nhận kinh phí để thực hiện phần công việc cụ thể, khi chi tiêu phải thực hiện việc quản lý kinh phí theo sự hướng dẫn của đơn vị dự toán cấp III. Quy trình quản lý tài chính đơn vị HCSN a. Lập dự toán thu chi, ngân sách Nhà nước trong phạm vi được cấp có thẩm quyền giao hằng năm. Tổ chức chấp hành dự toán thu, chi tài chính hằng năm theo chế độ chính sách của Nhà nước; chủ trì hoặc phối hợp với các ngành hữu quan xây dựng các chế độ chi tiêu đặc thù của ngành, lĩnh vực, địa phương theo sự ủy quyền của cơ quan có thẩm quyền.
Thực hiện quản lý sử dụng tài sản Nhà nước giao cho cơ quan, đơn vị. Chấp hành chế độ kế toán thống kê theo pháp luật. Lập báo cáo quyết toán thu chi tài chính quý và năm về tình hình sử dụng các nguồn tài chính của cơ quan, đơn vị theo ngân sách Nhà nước. Nguyên tắc quản lý tài chính - Phải đảm bảo kinh phí thường xuyên theo chế độ, định mức, tiêu chuẩn của Nhà nước để các đơn vị hoạt động liên tục đồng thời phải triệt để tiết kiệm chi.
- Quản lý kinh phí thuộc cơ quan, đơn vị nào là trách nhiệm của đơn vị mà trước hết là trách nhiệm của thủ trưởng cơ quan, đơn vị. - Tôn trọng dự toán năm được duyệt: trong quá trình chấp hành dự toán các đơn vị phải tuân thủ dự toán năm đã được duyệt, dự toán thông báo cho mục đích nào chỉ thực hiện cho mục đích đó. Trong trường hợp có biến động khách quan làm thay đổi dự toán sẽ được ngân sách Nhà nước bổ sung theo thủ tục quy định của Luật ngân sách Nhà nước, để đảm bảo cho các đơn vị hành chính sự nghiệp hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Phương pháp quản lý tài chính Đơn vị HCSN nhận kinh phí từ ngân sách Nhà nước có 4 phương pháp quản lý tài chính: a.
Phương pháp thu đủ, chi đủ: Phương pháp này áp dụng cho những đơn vị hành chính sự nghiệp có nguồn thu không lớn, theo đó mọi nhu cầu chi tiêu của đơn vị đươc ngân sách Nhà nước cấp phát theo dự toán đã được duyệt. Đồng thời mọi khoản thu phát sinh trong quá trình hoạt động, đơn vị phải nộp vào ngân sách nhà nước theo quy định. Phương pháp này hiện nay không phù họp cơ chế quản lý tài chính mới, hạn chế quyền tự chủ, sáng tạo của đơn vị và tạo tâm lý ỷ lại trông chờ và ngân sách Nhà nước. Phương pháp thu, chi chênh lệch: Phương pháp này áp dụng cho những đơn vị hành chính sự nghiệp có nguồn thu khá lớn phát sinh thường xuyên và ổn định, theo đó các đơn vị được quyền giữ lại các khoản thu của mình để chi tiêu theo dự toán và chế độ quản lý tài chính Nhà nước theo quy định, ngân sách Nhà nước chỉ đảm bảo phần chênh lệch thiếu, các đơn vị phải làm nghĩa vụ đối với ngân sách Nhà nước (nếu có).
Phương pháp này phù hợp với yêu cầu đổi mới cơ chế quản lý tài chính ở nước ta hiện nay, phát huy được tính tích cực, chủ động của các đơn vị trong quá trình khai thác nguồn thu, đáp ứng kịp thời nhu cầu chi tiêu của đơn vị. Phương pháp quản lý theo định mức: Để tăng cường quản lý chi tiêu ngân sách có hiệu quả cần thiết phải quản lý định mức cho từng nhóm chi, mục tiêu chi hoặc cho mỗi đối tượng cụ thể, theo đó các định mức tổng hợp và định mức chi tiết cho từng lĩnh vực chi tiêu hành chính sự nghiệp.