BỘ D C TRƯỜN HỌC HƯ N BỘ ÔN TDQS L ỆU HỌC ẬP ÔN CỜ UA (Dành cho đối tượng sinh viên i h c hư ng m i) H NỘ , 2010 0 CL C Trang Lời nói đầu 3 BÀI 1. NHỮN TRI HỨC C BẢN CỦA MÔN HỂ THAO CỜ VUA 4 1. Bàn cờ, quân cờ và cách thức đi quân trong Cờ Vua 4 1. Nguồn gốc, lịch sử phát triển, xu hướng phát triển, đặc điểm tính 6 chất, tác dụng của môn Cờ Vua.
Các thuật ngữ chuyên môn trong Cờ Vua. Những thông tin quy ước trong Cờ Vua. Cách thức ghi chép biên bản trong Cờ Vua. Giá trị tương đối của các quân.
LÝ LUẬN VÀ PHƯ N PHÁP ẢN D Y CÁC GIAI N VÁN 11 ẤU CỜ UA. Giai đoạn khai cuộc. Giai đoạn trung cuộc.3 Giai đoạn tàn cuộc. LÝ LUẬN VÀ PHƯ N PH P ẢN D Y - ẬP LUYỆN CỜ UA 22 3.
Mối tương quan giữa nội dung và phương pháp giảng dạy Cờ Vua. Các nguyên tắc về phương pháp trong giảng dạy Cờ Vua. Hình thức tổ chức giảng dạy - tập luyện trong Cờ Vua. C C HÌNH HỨC H ẤU CỜ UA 26 4.
Thi đấu đối kháng 26 4.Thi đấu vòng tròn 26 4. Thi đấu Thụy Sỹ 27 4. Thi đấu đồng đội 28 BÀI 5. THI ẤU VÀ RỌN TÀI CỜ VUA 29 5.
Nguyên tắc chung về phương pháp tổ chức thi đấu và trọng tài Cờ Vua. Phương pháp tổ chức thi đấu và trọng tài Cờ Vua. 29 BÀI TẬP THỰC HÀNH 33 Bài tập chiếu hết 1 nước 33 Bài tập chiếu hết 2 nước 36 1 LỜ NÓI ẦU Cờ Vua là môn thể thao có tác dụng phát triển tư duy lôgic, luyện trí thông minh, giáo dục những phẩm chất tốt đẹp như tính tổ chức kỷ luật, kiên cường bình tĩnh, luyện mưu trí, óc sáng tạo, luyện cách nhìn xa trông rộng biết phân tích, tổng hợp tình hình một cách khách quan khoa học, rèn luyện cách làm việc có kế hoạch, tính quyết đoán và táo bạo trong xử lý tình huống. Chơi Cờ Vua chính là góp phần xây dựng con người mới Xã hội chủ nghĩa, nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân, thực hiện việc trao đổi văn hóa TDTT với các nước trên thế giới.
Cờ Vua ngày càng đóng vai trò quan trọng trong xã hội hiện đại. Theo các nhà nghiên cứu, thời kỳ cách mạng khoa học - kỹ thuật đòi hỏi lao động trí óc cao trong mọi lĩnh vực, thì vấn đề phát triển khả năng phân tích của con người để sử lý và rút ra những điều cần thiết trong khối lượng thông tin đồ sộ và tổng quát là điều có ý nghĩa đặc biệt. Phần lớn các thế cờ xuất phát đều mang tính tình huống riêng biệt. Nghĩa là, không thể tìm ra một lời giải duy nhất tuyệt đối đúng.
Do đó, người chơi luôn rơi vào tình huống thay đổi liên tục, đòi hỏi phải tập trung tư duy sáng tạo để giải quyết hợp lý như trường hợp giải các bài toán khác nhau. Xuất phát từ nhu cầu và thực tế phát triển môn thể thao này ở Việt Nam, cũng như trong các nhà trường các cấp, đòi hỏi phải có sự quan tâm đặc biệt của Nhà nước, ngành TDTT cũng như ngành Giáo dục - Đào tạo. Hiện nay, tại các trường Đại học TDTT, các trường Đại học và Cao đẳng sư phạm trên toàn quốc đều đã tiến hành giảng dạy môn học này. Nhưng việc tiến hành giảng dạy chưa mang tính thống nhất, tài liệu phục vụ giảng dạy chưa được đáp ứng đầy đủ.
Nhằm đáp ứng những nhu cầu nêu trên, chúng tôi đã tiến hành biên soạn tập giáo trình giảng dạy này. Trong quá trình biên soạn chắc chắn sẽ không tránh khỏi những khiếm khuyết. Chúng tôi hy vọng sẽ thu được những ý kiến đóng góp từ các nhà sư phạm, các nhà chuyên môn để chúng tôi tiếp tục hoàn thiện. NHỮN TRI HỨC C BẢN CỦA MÔN CỜ VUA 1.
Bàn cờ, quân cờ và cách thức đi quân trong Cờ ua a. Bàn cờ - quân cờ và vị trí ban đầu - Bàn cờ: + Bàn cờ gồm 64 ô vuông bằng nhau, xen kẽ các ô sáng màu và các ô sẫm màu. + Các cột dọc (a - h); các hàng ngang (1 - 8); đường chéo. - Quân cờ và vị trí ban đầu của các quân: Khi bắt đầu ván cờ, một đấu thủ có 16 quân màu sáng, đấu thủ kia có 16 quân màu sẫm (Hình 1).
Cách di chuyển quân Quân cờ Biểu tượng Một Vua Một Hoàng Hậu Hai Xe Hai Tượng Hai Mã Tám Tốt Hình 1 - Nguyên tắc đi quân: Không được di chuyển một quân tới ô có quân cùng màu đang đứng. Nếu một quân đi tới một ô cờ đang có quân của đối phương đứng thì quân của đối phương bị bắt, được bỏ ra khỏi bàn cờ và tính là một phần của nước đi đó. - Quân ượng: Quân Tượng có thể đi tới bất cứ ô cờ nào trên cùng đường chéo mà nó đang đứng (Hình 2) - Quân Xe: Quân Xe có thể đi tới bất cứ ô cờ nào trên cùng cột dọc hoặc hàng ngang mà nó đang đứng. (hình 3) Hình 2 – Cách đi quân Tượng Hình 3- Cách đi quân Xe - Quân Hoàng Hậu (gọi tắt là Hậu): Quân Hậu có thể đi tới bất cứ ô cờ nào trên cùng cột dọc, hàng ngang hoặc đường chéo mà nó đang đứng.(hình 4) 3 - Quân Mã: Quân Mã có thể đi theo đường chéo của hình chữ nhật gồm 6 ô cờ (hình 5) Hình 4 – Cách đi của quân Hậu Hình 5 – Cách đi của quân Mã - ốt: Đi thẳng, ăn chéo + Nước đi đầu tiên của mình Tốt có thể đi 1 hoặc 2 ô cờ.
+ Bắt quân: ăn chéo 1 ô. + Bắt Tốt qua đường: Khi Tốt đối phương từ vị trí ban đầu tiến hai ô vượt qua ô cờ đang bị Tốt bên có lượt đi kiểm soát, thì Tốt bên có lượt đi có thể bắt Tốt đối phương vừa đi hai ô như khi Tốt đó thực hiện nước đi một ô. (hình 6) Hình 6 – Cách đi của quân Tốt - Phong cấp: Khi một Tốt tiến tới hàng ngang cuối cùng nó phải được đổi thành Hậu, hoặc Xe, hoặc Tượng, hoặc Mã cùng màu, ngay trong nước đi này. Sự lựa chọn để đổi quân của đấu thủ không phụ thuộc vào các quân đã bị bắt trước đó.
Sự đổi Tốt thành một quân khác được gọi là “phong cấp” cho Tốt và quân mới có hiệu lực ngay. - Quân Vua: Quân Vua đi từ ô cờ nó đang đứng tới một ô bất kỳ liền bên nếu ô cờ đó không bị quân nào của đối phương tấn công (Hình 7). - Quân Vua được coi là “bị chiếu” nếu như nó bị một hay nhiều quân của đối phương tấn công.Việc thông báo nước chiếu Vua là không bắt buộc. Các quân không được phép di chuyển nếu nước đi đó đặt Vua hoặc để Vua của mình ở thế bị chiếu.
Hình 7- Cách đi quân Vua - Nhập thành: Nhập thành đây là một nước đi của Vua và một trong hai Xe cùng màu, và được thực hiện như sau: Vua di chuyển ngang hai ô từ vị trí ban đầu sang phía Xe tham gia nhập thành, tiếp theo Xe nói trên di chuyển nhảy qua Vua tới ô cờ quân Vua vừa đi qua. Điều kiện để nhập thành: + Giữa Vua và Xe không có quân nào cản trở. + Vua và Xe nhập thành phải chưa di chuyển. + Vua không bị chiếu.
+ Không có quân kiểm soát ô cờ mà Vua đi qua khi thực hiện nước nhập 4 thành. - Chiếu hết: Nếu quấn của một đấu thủ thực hiện nước đi tấn công Vua đối phương (chiếu Vua) mà bên kia không thể chống đỡ được nước đi đó bằng nước đi hợp lệ thì bị coi là chiếu hết. Bài tập thực hành Bài 1: Tượng trắng có thể bắt quân Bài 2: Xe trắng có thể bắt được những những quân Đen nào ở hình dưới đây quân Đen nào ở hình dưới: Tượng e7 có thể bắt Mã b1, Tốt b7 Xe b5 có thể bắt Mã b1, Tốt b7 Xe c4 có thể bắt Tốt a4, Tốt g4 Bài 3: Hậu trắng có thể bắt được Bài 4: Mã trắng có thể bắt được những những quân Đen nào ở hình dưới: quân Đen nào ở hình dưới: Hậu d4 có thể bắt Mã d2, Tượng h4, Mã c3 có thể bắt Hậu b1, Tượng e2, Tốt d6, b4, a7, g7 Tốt a4, d5 Bài 5: Tốt trắng có thể bắt được những Bài 6: Vua trắng có thể bắt những quân Đen nào ở hình dưới: quân Đen nào ở hình dưới: Tốt e4 có thể bắt Hậu d5, Xe f5 Vua e6 có thể bắt Xe d5 1. Nguồn gốc, lịch sử phát triển, xu hướng phát triển, đặc điểm tính chất, tác dụng của môn Cờ ua a.
Nguồn gốc của môn Cờ Vua Cờ Vua xuất hiện ở Ấn Độ vào thế kỷ thứ VI sau Công nguyên. Cho đến 5 ngày nay người ta không biết chính xác ngày tháng nào và ai là người khởi xướng ra trò chơi này, chỉ biết rằng đây là một trò chơi phức tạp về đủ mọi phương diện: Bàn cờ, hình thức quân, nhất là luật chơi, phong cách, đường lối, chiến thuật và chiến lược. Ở Ấn Độ, người ta gọi trò chơi này là Chatugara có nghĩa là "4 thành viên" phù hợp với 4 loại binh chủng của quân đội thời bấy giờ đó là: Chiến xa, Tượng xa, Kỵ binh và Lục quân. Lịch sử phát triển môn Cờ Vua trên thế giới Từ Ấn Độ trò chơi này được chuyển sang Trung Á.
Ở Ả rập, nó được mang tên mới là Satơrăng và cũng từ Ả rập, Satơrăng theo những cuộc chiến tranh, buôn bán. du nhập vào Tây Ban Nha, Italia rồi lan rộng ra khắp châu Âu. Ở châu Âu, Satơrăng lại được mang những tên mới ở mỗi nước như: Schanh (Đức), Sacch (Tiệp), Szchung (Ba lan), Chess (Anh), Echess ở Pháp v. Đến thế kỷ thứ XIX, Luật chơi Cờ Vua được hoàn thiện cơ bản như ngày nay.
Cũng trong thời kỳ này (thế kỷ XVI - XVII), các trường phái cờ bắt đầu xuất hiện như trường phái Italia (1600 - 1634), trường phái Kalabri - Pôlôria, Xenviô, Klêva. Với tư tưởng chủ đạo là phối hợp chiến thuật. Sang thế kỷ thứ XVIII, hệ thống lý thuyết Cờ Vua cũng đạt đến đỉnh cao và vào thời kỳ này A.Philiđô (1726 - 1795), vận động viên Cờ Vua kiệt xuất người Pháp, đã đưa ra cho công chúng một lối chơi mới - lối chơi thế trận liên hoàn. Thế kỷ thứ XIX là sự kết hợp hài hoà giữa lối ch i phối hợp chiến thuật và lối ch i thế trận liên hoàn do các VĐV Cờ Vua nổi tiếng như: Vimhem Xtâynic, Alecxanđơ Pêtơrốp, Mikhain Trigôrin.