phần mở đầu, vận động, kết thúc với các tình tiết, sự kiện, biến cố cụ thể. Làm rõ giá trị của các yếu tố đó trong việc phản ánh hiện thực cuộc sống, khắc họa bản chất, tính cách các nhân vật. Chú ý tới nghệ thuật tự sự. - Phân tích các nhân vật trong dòng lưu chuyển của cốt truyện.
Tập hợp thành hệ thống và làm rõ ý nghĩa các chi tiết miêu tả nhân vật về ngoại hình, hành động, nội tâm, ngôn ngữ… Tìm hiểu mối quan hệ giữa nhân vật này với nhân vật khác. - Truyện đặt ra vấn đề gì, có ý nghĩa tư tưởng như thế nào? Xác định giá trị của truyện ở các phương diện.Sê-khốp (1860-1904) là một trong những cây đại thụ của rừng văn học Nga.Sê-khốp có một Sê-khốp bác sĩ với quan niệm cần chữa bệnh thể xác cho con người,có một Sê-khốp nhà văn với quan niệm cần phải chữa bệnh tinh thần cho con người. Ông đã để lại nhiều kịch bản và hơn năm trăm truyện ngắn. Tác phẩm của Sê-khốp làm hiện lên toàn cảnh xã hội nước Nga cuối thế kỉ XIX ngạt thở trong bầu không khí chuyên chế bảo thủ nặng nề dưới thời Nga hoàng.Truyện ngắn "Người trong bao" được Sê-khốp viết vào năm 1898.
Qua nhân vật Bê-li-cốp, tác giả châm biếm và đả kích người trí thức Nga sống tầm thường, hủ lậu, hèn nhát và giáo điều, đê tiện và dung tục; đồng thời chỉ ra lối sống ấy đã để lại nhiều di hại đầu độc tâm hồn người, đầu độc cuộc sống, gây ảnh hưởng và hậu quả nặng nề, dai dẳng trong xã hội nước Nga. Cái bao mang hàm nghĩa về một kiếp người, một lối sống, một xã hội đen tối, tù túng, nặng nề mà không sao thoát ra được, chết rồi cũng không thoát ra được! "Người trong bao" là một truyện ngắn đầy dư vị đưa độc giả "tự đi tìm bóng mình và soi vào bóng người" để mà sống có ý nghĩa hơn như văn hào Lỗ Tấn đã nói Cống hiến cho văn học của ông được vinh danh với một số tư cách cơ bản. Ông là đại biểu kiệt xuất cuối cùng của chủ nghĩa hiện thực phê phán ở Nga, sau đó phương pháp sáng tác ở Nga chuyển dần sang phương pháp hiện thực XHCN tên tuổi như Macxim Gorki. Với tư cách là đại biểu kiệt xuất cuối cùng của chủ nghĩa hiện thực phê phán ở Nga, là nhà cách tân thiên tài về truyện ngắn, những cống hiến của A.Sê-khốp trên lĩnh vực truyện ngắn được nhiều nhà văn tôn vinh đặc biệt : 8 skkn - Macxim Gorki đánh giá rất cao rằng: “Về phương diện phong cách Sê- khốp là người nghệ sĩ duy nhất của thời đại ta nắm vững tới mức điêu luyện cái nghệ thuật viết làm sao cho lời chật mà ý rộng nghĩa là ý ở ngoài lời” - Leptônxtôi ca ngợi : “Sê- khốp đã sáng tạo ra một hình thái văn học hoàn toàn mới, theo tôi đối với cả thế giới tôi chưa thấy ở đâu.
Sê- khốp chính là Puskin ở trong văn xuôi ” - Sê-khốp khẳng định: “Ngắn gọn là bà chị tài năng” Những điều đó đã cho thấy nét cơ bản của truyện ngắn A.Sê-khôp (phong cách tác giả): Từ cốt truyện giản dị để đặt ra những vấn đề có ý nghĩa xã hội to lớn, ý nghĩa nhân bản sâu xa. Với những đặc trưng thể loại truyện ngắn và đặc điểm truyện ngắn A.Sê-khốp như vậy, chúng tôi đề xuất hướng khai thác và giảng dạy với tác phẩm như sau: Tổ chức cho học sinh tìm hiểu, phát hiện ra đặc điểm bối cảnh tác phẩm ra đời để hiểu chính xác nội dung tư tưởng của tác phẩm. Đó là thời kì xã hội Nga đang ngạt thở trong bầu không khí chuyên chế nặng nề của chế độ Nga Hoàng thối nát cuối thế kỉ XIX.Môi trường xã hội đã đẻ ra nhiều kiểu người kì quái mà “người trong bao” Bê- li-cốp chính là một quái thai của xã hội đó, đồng thời là một phát hiện nghệ thuật độc đáo, đặc sắc của nhà văn A. Phát hiện và đánh giá được giá trị nội dung,nghệ thuật của truyện ngắn Người trong bao.Câu chuyện cười ra nước mắt này nói về cuộc đời của những con người mắc chứng bệnh sợ hãi, sống hay chết đều rất thảm hại.
Vì vậy, truyện không chỉ phản ánh hiện thực mà còn mang ý nghĩa triết lí sâu sắc,nói như Nguyễn Tuân là “Truyện Bê-li-cốp là một áng văn đả kích đến tuyệt đỉnh: hình thù, tên họ nhân vật đã thành một cái sự, đã thành một hình dung từ ngày nay vẫn còn tác dụng lớn”. Cần lưu ý rằng, toàn bộ câu chuyện về cuộc đời Bê-li-cốp được tái hiện qua lời kể chủ yếu của Bu-rơ-kin - là nhân vật người kể chuyện xưng tôi, một giáo viên trung học, người từng sống và làm việc cùng Bê-li-cốp - đi săn cùng một bác sĩ nông thôn là I-va-nứt trong một đêm đi săn về muộn và phải nghỉ đêm tại một nhà kho. Do đó hình tượng nhân vật Bê-li-cốp cũng là một trong những điển hình đặc sắc để tác giả khái quát về lối sống của một bộ phận trí thức Nga trong xã hội đương thời. Từ đó nhà văn cất lên câu triết lí ở phần cuối cùng ở tác phẩm: “Không thể sống mãi như thế được”, mà cần phải có một lối sống mới.
Câu nói ấy đã thể hiện dứt khoát thái độ phê phán của tác giả đối với lối sống mà Bê-li-cốp là đại diện. Qúa trình đọc hiểu, tập trung vào tính cách trong bao của nhân vật Bê-li-cốp, thái độ của nhân vật của tác giả với tính cách đó, sự hủy diệt và thảm hại của tính cách ấy… Từ đó khước từ sự thảm hại, bệ rạc của nó và xây dựng những lối sống, những giá trị sống cao đẹp… 9 skkn 2. Phát triển năng của học sinh thông qua việc tổ chức cho học sinh phát hiện được đặc điểm của truyện ngắn A.Sê-khốp và cống hiến của ông trong truyện ngắn Người trong bao. Chúng tôi tích hợp kiến thức của môn Ngữ Văn các bộ môn khác như lịch sử, văn hóa, thực tế xã hội: Dùng kiến thức Lịch sử, văn hóa để lí giải kiến thức văn học.
Ví dụ dùng kiến thức lịch sử để lí giải những vấn đề về tác giả, tác phẩm, đặc biệt để lí giải được vấn đề tại sao kiểu con người trong bao xuất hiện ở thời đại Nga Hoàng… Tích hợp giáo dục các giá trị sống cho học sinh trong quá trình đọc hiểu văn bản này. Ví dụ, phải phân tích rõ được tính cách trong bao của Bê-li-cốp, biểu hiện và ảnh hưởng hủy diệt của nó với con người,cuộc sống, từ đó cần có thái độ như thế nào để khước từ lối sống ấy, xây dựng những giá trị sống tốt đẹp, nhân bản… Tích hợp gắn với đời sống xã hội, rèn kỹ năng sống cho HS. Từ đó phát triển năng lực xử lí, năng lực tự học, sáng tạo và phát huy vai trò chủ động của học sinh trong quá trình tiếp nhận tác phẩm, quá trình chiếm lĩnh kiến thức, vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề của bài học và vấn đề của thực tiễn. Tích hợp trong kiểm tra bài cũ (Những vấn đề tác giả, tác phẩm HS nghiên cứu sau đó GV kiểm tra trong khi dạy bài mới…), tích hợp trong câu hỏi, tích hợp trong bài tập củng cố… 2.
Với quan điểm trên, chúng tôi sử dụng các phương pháp, kĩ thuật sau đây trong thiết kế bài học và tiến hành dạy học: Nêu vấn đề: Đây là một phương pháp dạy học khó nhưng nếu thực hiện được sẽ mang lại hiệu quả dạy học hay, đặc biệt rất đắc dụng trong việc phát triển tư duy biện chứng và hình thành năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.Mấu chốt của phương pháp này là phát hiện được vấn đề, tạo tình huống có vấn đề và vật chất hóa thành câu hỏi nêu vấn đề để học sinh phải động não tư duy lựa chọn, giải thích, phản biện.Và, từ đó khám phá được tầng lớp ý nghĩa ngầm ẩn của tác phẩm cũng như hình thành được nhiều năng lực tư duy tương ứng, cụ thể hóa thành năng lực đọc văn và hướng tới hình thành kĩ năng giải quyết vấn đề, kĩ năng sống. Dạy học hợp tác theo nhóm: Nhóm phương pháp này cũng trực tiếp hướng tới mục tiêu tích hợp kiến thức và kĩ năng. Để sử dụng thành công phương pháp này, chúng tôi chú ý khâu lựa chọn vấn đề “có vấn đề” để tìm hiểu, thảo luận cũng như tổ chức học sinh làm việc chặt chẽ, đảm bảo mọi thành viên đều tham gia giải quyết vấn đề được giao.Có như vậy, học sinh không những tự thu nhận được kiến thức phong phú mà còn hình thành được nhiều kĩ năng tương ứng như kĩ năng giải quyết vấn đề, trình bày vấn đề, giao tiếp, hợp tác. Chúng tôi xây dựng một hệ thống bài tập, câu hỏi thảo luận.
HS được chia thành 4 nhóm, mỗi nhóm thảo luận các câu hỏi đã được sắp xếp theo hệ thống nhất định. Thảo luận xong hệ thống câu hỏi đó có nghĩa là kiến thức cần đạt được hình thành, được chiếm lĩnh trong vai trò tổ chức, định hướng của GV. 10 skkn Vấn đáp: Là phương pháp mà sự tương tác giữa học sinh - học sinh, giáo viên - học sinh được thực hiện thông qua hệ thống câu hỏi. Để có thể sử dụng hệ thống câu hỏi theo định hướng năng lực trong giờ dạy học Ngữ văn, chúng tôi quan tâm đặc biệt xây dựng hệ thống câu hỏi theo hướng phát triển từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp, chú ý tính logic, tính hệ thống, tính liên tục; đa dạng hóa các dạng câu hỏi từ câu hỏi tái hiện kiến thức, câu hỏi liên hệ, so sánh, câu hỏi vận dụng giải quyết vấn đề, câu hỏi sáng tạo, câu hỏi gợi mở.
Có sử dụng dạy học theo dự án, phương pháp trò chơi, kĩ thuật ô bể cá, khăn trải bàn. Những vấn đề đặc biệt trong thiết kế và kế hoạch thực hiện: Trong quá trình thiết kế chúng tôi quan tâm đặc biệt tới khâu xây dựng hệ thống câu hỏi: Từ dễ tới khó, câu hỏi chứa đựng vấn đề then chốt, câu hỏi để tái hiện đến phát hiện câu hỏi gợi mở, câu hỏi tích hợp, đề cao tính logic, tính hệ thống, tính liên tục. Tuy nhiên câu hỏi phải đẩy học sinh vào tình huống, nhưng cũng phải năng động phải phù hợp với đối tượng học sinh, mặt khác cũng dự tính những phương án có thể xảy ra. Vấn đề này đòi hỏi trình độ xử lí của giáo viên tổ chức giờ học.
Để xử lí vấn đề này, người dạy phải đảm bảo kiến thức vững vàng, nắm chắc vấn đề. Chúng tôi quan tâm đặc biệt tới dạy học theo đặc trưng bộ môn.