1 BỘ LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI TỔNG CỤC DẠY NGHỀ GIÁO TRÌNH Mô đun: Bảo dưỡng và sửa chữa hệ thống di chuyển NGHỀ: CÔNG NGHỆ Ô TÔ TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG NGHỀ (Ban hành kèm theo Quyết định số: 120/QĐ - TCDN ngày 25 tháng 02 năm 2013 của Tổng cục trưởng Tổng cục Dạy nghề) Hà Nội - 2012 2 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo nghề và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. Mã tài liệu: MĐ 30 3 LỜI GIỚI THIỆU Trong những năm qua, dạy nghề đã có những bước tiến vượt bậc cả về số lượng và chất lượng, nhằm thực hiện nhiệm vụ đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật trực tiếp đáp ứng nhu cầu xã hội. Cùng với sự phát triển của khoa học công nghệ trên thế giới và sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước, ở Việt Nam các phương tiện giao thông ngày một tăng đáng kể về số lượng do được nhập khẩu và sản xuất lắp ráp trong nước.
Nghề Công nghệ ô tô đào tạo ra những lao động kỹ thuật nhằm đáp ứng được các vị trí việc làm hiện nay như sản xuất, lắp ráp hay bảo dưỡng sửa chữa các phương tiện giao thông đang được sử dụng trên thị trường, để người học sau khi tốt nghiệp có được năng lực thực hiện các nhiệm vụ cụ thể của nghề thì chương trình và giáo trình dạy nghề cần phải được điều chỉnh phù hợp với thực tiễn. Để phục vụ cho học viên học nghề và thợ sửa chữa ô tô những kiến thức cơ bản cả về lý thuyết và thực hành bảo dưỡng, sửa chữa hệ thống di chuyển. Với mong muốn đó giáo trình được biên soạn, nội dung giáo trình bao gồm bốn bài: Bài 1. Hệ thống treo trên ôtô Bài 2.
Bảo dưỡng hệ thống treo Bài 3. Sửa chữa hệ thống treo Bài 4. Bảo dưỡng và sửa chữa khung xe, thân vỏ xe Kiến thức trong giáo trình được biên soạn theo chương trình Tổng cục Dạy nghề phê duyệt, sắp xếp logic từ nhiệm vụ, cấu tạo, nguyên lý hoạt động của hệ thống di chuyển đến cách phân tích các hư hỏng, phương pháp kiểm tra và quy trình thực hành sửa chữa. Do đó người đọc có thể hiểu một cách dễ dàng.
Mặc dù đã rất cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi sai sót, tác giả rất mong nhận được ý kiến đóng góp của người đọc để lần xuất bản sau giáo trình được hoàn thiện hơn. Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày…. năm 2012 4 Tham gia biên soạn 1. Phạm Tố Như Chủ biên 2.
Nguyễn Đức Nam Đồng chủ biên 3. Hà Thanh Sơn Thành viên 4. Vũ Quang Huy Thành viên 5. Phạm Ngọc Anh Thành viên 6.
Nguyễn Thành Trung Thành viên 7. Phạm Duy Đông Thành viên 8. Đoàn Văn Năm Thành viên 9. Ngô Cao Vinh Thành viên 10.
Đinh Quang Vinh Thành viên 11. Hoàng Văn Thông Thành viên 12. Hoàng Văn Ba Thành viên 13. Nguyễn Thái Sơn Thành viên 14.
Vũ Quang Anh Thành viên 15. Nguyễn Xuân Sơn Thành viên 16. Lê Ngọc Viện Thành viên 17. Nguyễn Văn Thông Thành viên 18.
Dương Mạnh Hà Thành viên 19. Hoàng Văn Lợi Thành viên 20. Trần Văn Đô Thành viên 5 MỤC LỤC ĐỀ MỤC TRANG Lời giới thiệu Mục lục Thuật ngữ chuyên môn Bài 1. Hệ thống treo trên ôtô 9 Bài 2.
Bảo dưỡng hệ thống treo 43 Bài 3. Sửa chữa hệ thống treo 62 Bài 4. Bảo dưỡng và sửa chữa khung xe, thân vỏ xe 80 Tài liệu tham khảo 110 6 THUẬT NGỮ CHUYÊN MÔN TT Ký hiệu Ý nghĩa Camber: Góc nghiêng của bánh xe so với phương 1 thẳng đứng. 3 ABS (Anti-lock Brake System): Hệ thống phanh chống bó cứng tự động.
4 Multi Flex: Hệ thống kiểm tra phanh, lái, treo 5 SAPH45: Vật liệu thép dùng chế tạo xe ô tô SS41: Ký hiệu thép cuộn cho công trình xây 6 dựng 7 TÊN MÔ ĐUN: BẢO DƯỠNG VÀ SỬA CHỮA HỆ THỐNG DI CHUYỂN Mã số mô đun: MĐ 30 I. Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò mô đun: - Vị trí: Mô đun được bố trí dạy sau các môn học/ mô đun sau: MH 07, MH 08, MH 09, MH 10, MH 11, MH 12, MH13, MH 14, MH 15, MH 16, MĐ 17, MĐ 18, MĐ 19, MĐ 20, MĐ 21, MĐ 22, MĐ 23, MĐ 24, MĐ 25, MĐ 26, MĐ 27, MĐ 28, MĐ 29. - Tính chất: Mô đun chuyên môn nghề bắt buộc. - Ý nghĩa: Giúp sinh viên nhận biết được những kiến thức về hệ thống di chuyển.
Là mô đun thuộc chuyên ngành công nghệ ô tô, giới thiệu cho sinh viên nhận dạng các cơ cấu, bộ phận của hệ thống di chuyển. Giới thiệu các thuật ngữ cơ bản và sơ đồ cấu tạo và đặc điểm của hệ thống di chuyển. - Vai trò: là mô đun chuyên môn nghề thuộc chuyên ngành công nghệ ô tô II. Mục tiêu của môn học: + Trình bày đầy đủ các yêu cầu, nhiệm vụ và phân loại của các bộ phận hệ thống treo và khung, vỏ xe + Giải thích được cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các bộ phận phận hệ thống treo và khung, vỏ xe + Phân tích đúng những hiện tượng, nguyên nhân sai hỏng chung và của các bộ phận hệ thống treo và khung, vỏ xe + Phát hiện và trình bày phương pháp bảo dưỡng, kiểm tra và sửa chữa được những sai hỏng của các bộ phận hệ thống treo và khung, vỏ xe + Tháo lắp, kiểm tra bảo dưỡng và sửa chữa được các chi tiết của các bộ phận của hệ thống treo và khung, vỏ xe đúng quy trình, quy phạm và đúng các tiêu chuẩn kỹ thuật trong sửa chữa + Sử dụng đúng các dụng cụ kiểm tra, bảo dưỡng và sửa chữa đảm bảo chính xác và an toàn + Chấp hành đúng quy trình, quy phạm trong nghề công nghệ ô tô + Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ của học viên.
Nội dung tổng quát và phân phối thời gian: Thời gian (giờ) Số Tên các bài trong mô đun Tổng Lý Thực hành TT Kiểm tra số thuyết Bài tập 1 Hệ thống treo trên ô tô 24 6 18 2 Bảo dưỡng hệ thống treo 17 3 12 2 3 Sửa chữa hệ thống treo 21 3 18 8 Bảo dưỡng và sửa chữa khung xe, thân 4 28 3 23 2 vỏ xe Cộng: 90 15 71 4 9 BÀI 1: HỆ THỐNG TREO TRÊN Ô TÔ Mã bài: MĐ 30 -1 Giới thiệu: Hệ thống treo trên ô tô là hệ thống có nhiệm vụ quan trọng giúp triệt tiêu phản lực từ mặt đường tác dụng lên người ngồi trên xe khi xe đang chạy. Tùy theo đặc điểm riêng của mỗi xe mà hệ thống treo trên mỗi xe cũng có cấu tạo khác nhau. Mục tiêu: - Phát biểu đúng yêu cầu, nhiệm vụ và phân loại hệ thống treo - Giải thích được cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các bộ phận chính trong hệ thống treo - Tháo lắp, nhận dạng và kiểm tra, bảo dưỡng sửa chữa được các chi tiết, cụm trong hệ thống đúng yêu cầu kỹ thuật - Chấp hành đúng quy trình, quy phạm trong nghề công nghệ ô tô - Rèn luyện tính kỷ luật, cẩn thận, tỉ mỉ của học viên. Nội dung chính: 1.1 NHIỆM VỤ, YÊU CẦU HỆ THỐNG TREO Mục tiêu: - Trình bày được nhiệm vụ và yêu cầu của hệ thống treo - Trình bày được các yếu tố ảnh hưởng đến hệ thống treo trong quá trình xe chuyển động 1.1 Khái quát chung Hình 1.
Khối lượng được treo và không được treo trên xe ô tô 10 Thân xe được đở bởi các lò xo. Khối lượng của thân xe,… được đở bởi các lò xo gọi là khối lượng được treo. Mặt khác, các bánh xe, các cầu và những chi tiết khác của oto cũng được đở bởi các lò xo gọi là khối lượng không được treo. Thông thường khối lượng được treo lớn hơn thì tính êm dịu chuyển động tốt hơn, bởi vì, do khối lượng được treo lớn hơn nên xu hướng xe bị xóc giảm đi.
Ngược lại, nếu khối lượng không được treo lớn thì xe dể bị xóc. Sự dao động và sự xóc của các chi tiết được treo của xe – đặc biệt là thân xe có ảnh hưởng rất lớn đến tính êm dịu chuyển động. Sự dao động và sự xóc này có thể được phân loại như sau: 1.1 Sự lắc dọc Sự lắc dọc là sự dao động lên – xuống của phần trước hay sau xe quanh trọng tâm của nó. Nó xảy ra đặc biệt khi xe đi qua vệt lõm hay chỗ lồi trên đường hay chạy trên đường xóc và đầy ổ gà.
Sự lắc dọc cũng dể xảy ra với những lò xo mềm (dể bị nén) hơn so với những lò xo cứng. Sự lắc dọc 1.2 Sự lắc ngang Khi quay vòng hay khi lái xe qua chỗ đường lồi, các lò xo ở một phía xe bị giãn ra còn phía đối diện bị nén co lại. kết quả là thân xe bị lắc theo phương ngang. Sự lắc ngang 11 1.3 Sự nhún Sự nhún là sự chuyển động lên xuống của toàn bộ thân xe.
Sự nhún sẽ xuất hiện khi xe chạy ở tốc độ cao hay chạy trên mặt đường gợn sóng. Nó cũng dể xảy ra khi các lò xo mềm.4 Sự xoay đứng Sự xoay đứng là sự di chuyển của đường tâm dọc xe sang phải hoặc sang trái quanh trọng tâm xe. Trên các đường, mà xe xảy ra sự lắc dọc thì sự xoay đứng cũng xuất hiện. Sự xoay đứng 1.5 Sự dao động của khối lượng không được treo a.
Sự dịch đứng Sự dịch đứng là sự nhún lên xuống của bánh xe, thường xảy ra trên những đường gợn sóng khi xe chạy với tốc độ trung bình hay cao. Khoảng cách dịch chuyển của xe theo phương thẳng đứng 12 b. Sự xoay dọc Sự xoay dọc là sự dao động lên xuống ngược hướng nhau của các bánh xe bên phải và bên trái, làm cho các bánh xe nảy lên khỏi mặt đường. Hiện tượng này rất dể xảy ra với những xe hệ thống treo phụ thuộc Hình 1.
Sự xoay dọc của khối lượng được treo c. Sự uốn Sự uốn là hiện tượng các lá nhíp có xu hướng uốn quanh bản thân cầu xe do mo men xoắn chủ động. Sự uốn của khối lượng được treo 1.2 Nhiệm vụ hệ thống treo Đỡ thân xe lên trên cầu xe, cho phép bánh xe chuyển động tương đối theo phương thẳng đứng đối với khung xe hoặc vỏ xe, hạn chế những chuyển động không muốn có khác của bánh xe.