Chương 1 Cơ sở lý thuyết 1. Mục tiêu của bài: - Hiểu được định luật, đơn vị đo các đại lượng của chất lỏng - Biết được phạm vi ứng dụng của HTTĐ thủy lực - Hiểu được các dạng tổn thất trong hệ thống thủy lực 2. Nội dung của bài: 1.Lịch sử phát triển và khả năng ứng dụng của hệ thống truyền động thủy lực +/ 1920 ®· øng dông trong lÜnh vùc m¸y c«ng cô. +/ 1925 øng dông trong nhiÒu lÜnh vùc c«ng nghiÖp kh¸c nh−: n«ng nghiÖp, m¸y khai th¸c má, m¸y hãa chÊt, giao th«ng vËn t¶i, hµng kh«ng,.
+/ 1960 ®Õn nay øng dông trong tù ®éng hãa thiÕt bÞ vµ d©y chuyÒn thiÕt bÞ víi tr×nh ®é cao, cã kh¶ n¨ng ®iÒu khiÓn b»ng m¸y tÝnh hÖ thèng truyÒn ®éng thñy lùc víi c«ng suÊt lín. Những ưu nhược điệm của hệ thống truyền động bằng thủy lực 1. ¦u ®iÓm +/ TruyÒn ®éng ®−îc c«ng suÊt cao vµ lùc lín, (nhê c¸c c¬ cÊu t−¬ng ®èi ®¬n gi¶n, ho¹t ®éng víi ®é tin cËy cao nh−ng ®ßi hái Ýt vÒ ch¨m sãc, b¶o d−ìng). +/ §iÒu chØnh ®−îc vËn tèc lµm viÖc tinh vµ v« cÊp, (dÔ thùc hiÖn tù ®éng ho¸ theo ®iÒu kiÖn lµm viÖc hay theo ch−¬ng tr×nh cã s½n).
+/ KÕt cÊu gän nhÑ, vÞ trÝ cña c¸c phÇn tö dÉn vµ bÞ dÉn kh«ng lÖ thuéc nhau. +/ Cã kh¶ n¨ng gi¶m khèi l−îng vµ kÝch th−íc nhê chän ¸p suÊt thñy lùc cao. +/ Nhê qu¸n tÝnh nhá cña b¬m vµ ®éng c¬ thñy lùc, nhê tÝnh chÞu nÐn cña dÇu nªn cã thÓ sö dông ë vËn tèc cao mµ kh«ng sî bÞ va ®Ëp m¹nh (nh− trong c¬ khÝ vµ ®iÖn). +/ DÔ biÕn ®æi chuyÓn ®éng quay cña ®éng c¬ thµnh chuyÓn ®éng tÞnh tiÕn cña c¬ cÊu chÊp hµnh.
+/ DÔ ®Ò phßng qu¸ t¶i nhê van an toµn. +/ DÔ theo dâi vµ quan s¸t b»ng ¸p kÕ, kÓ c¶ c¸c hÖ phøc t¹p, nhiÒu m¹ch. +/ Tù ®éng ho¸ ®¬n gi¶n, kÓ c¶ c¸c thiÕt bÞ phøc t¹p, b»ng c¸ch dïng c¸c phÇn tö tiªu chuÈn ho¸. Nh−îc ®iÓm +/ MÊt m¸t trong ®−êng èng dÉn vµ rß rØ bªn trong c¸c phÇn tö, lµm gi¶m hiÖu suÊt vµ h¹n chÕ ph¹m vi sö dông.
+/ Khã gi÷ ®−îc vËn tèc kh«ng ®æi khi phô t¶i thay ®æi do tÝnh nÐn ®−îc cña chÊt láng vµ tÝnh ®µn håi cña ®−êng èng dÉn. +/ Khi míi khëi ®éng, nhiÖt ®é cña hÖ thèng ch−a æn ®Þnh, vËn tèc lµm viÖc thay ®æi do ®é nhít cña chÊt láng thay ®æi. Bài giảng Công nghệ Khí nén - Thủy lực 1 Trường Cao đẳng Công nghiệp Nam Định Khoa Cơ khí & Động lực 1.3 Định luật chất lỏng Trong chÊt láng, ¸p suÊt (do träng l−îng vµ ngo¹i lùc) t¸c dông lªn mçi phÇn tö chÊt láng kh«ng phô thuéc vµo h×nh d¹ng thïng chøa. a pL b F A F1 A1 c l1 h pF ps pF l2 F2 A2 H×nh 1.
¸p suÊt thñy tÜnh Ta cã: H×nh a: pS = h.3) A1 A2 l1 A1 F2 Trong ®ã: ρ- khèi l−îng riªng cña chÊt láng; h- chiÒu cao cña cét n−íc; g- gia tèc träng tr−êng; pS- ¸p suÊt do lùc träng tr−êng; pL- ¸p suÊt khÝ quyÓn; pF- ¸p suÊt cña t¶i träng ngoµi; A, A1, A2- diÖn tÝch bÒ mÆt tiÕp xóc; F- t¶i träng ngoµi. Ph−¬ng tr×nh dßng ch¶y liªn tôc L−u l−îng (Q) ch¶y trong ®−êng èng tõ vÞ trÝ (1) ®Õn vÞ trÝ (2) lµ kh«ng ®æi (const). L−u l−îng Q cña chÊt láng qua mÆt c¾t A cña èng b»ng nhau trong toµn èng (®iÒu kiÖn liªn tôc). A2 Ta cã ph−¬ng tr×nh dßng ch¶y nh− sau: Q = A.4) Víi v lµ vËn tèc ch¶y trung b×nh qua mÆt c¾t A.
NÕu tiÕt diÖn ch¶y lµ h×nh trßn, ta cã: A1 v1 Q1 = Q2 hay v1. 4 4 VËn tèc ch¶y t¹i vÞ trÝ 2: 1 2 d2 v 2 = v 1. Dßng ch¶y liªn tôc d2 Bài giảng Công nghệ Khí nén - Thủy lực 2 Trường Cao đẳng Công nghiệp Nam Định Khoa Cơ khí & Động lực Trong ®ã: Q1[m3/s], v1[m/s], A1[m2], d1[m] lÇn l−ît lµ l−u l−îng dßng ch¶y, vËn tèc dßng ch¶y, tiÕt diÖn dßng ch¶y vµ ®−êng kÝnh èng t¹i vÞ trÝ 1; Q2[m3/s], v2[m/s], A2[m2], d2[m] lÇn l−ît lµ l−u l−îng dßng ch¶y, vËn tèc dßng ch¶y, tiÕt diÖn dßng ch¶y vµ ®−êng kÝnh èng t¹i vÞ trÝ 2. Ph−¬ng tr×nh Bernulli Theo h×nh 1.3 ta cã ¸p suÊt t¹i mét ®iÓm chÊt láng ®ang ch¶y: ρ.h1 ⎫ ⎬ ¸p suÊt thñy tØnh; v1 p 2 + ρ.v 2 1 2 2 v2 , : ¸p suÊt thñy ®éng; h2 2 2 γ = ρ.g : träng l−îng riªng.
Ph−¬ng tr×nh Bernulli 1. ¸p suÊt (p) Theo ®¬n vÞ ®o l−êng SI lµ Pascal (pa) 1pa = 1N/m2 = 1m-1kgs-2 = 1kg/ms2 §¬n vÞ nµy kh¸ nhá, nªn ng−êi ta th−êng dïng ®¬n vÞ: N/mm2, N/cm2 vµ so víi ®¬n vÞ ¸p suÊt cñ lµ kg/cm2 th× nã cã mèi liªn hÖ nh− sau: 1kg/cm2 ≈ 0. Ngoµi ra ta cßn dïng: 1bar = 105N/m2 = 1kg/cm2 1at = 9,81. (Theo DIN- tiªu chuÈn Céng hßa Liªn bang §øc th× 1kp/cm2 = 0,980665bar ≈ 0,981bar; 1bar ≈ 1,02kp/cm2.
§¬n vÞ kG/cm2 t−¬ng ®−¬ng kp/cm2). ThÓ tÝch vµ l−u l−îng a. L−u l−îng (Q): m3/phót hoÆc l/phót. Trong c¬ cÊu biÕn ®æi n¨ng l−îng dÇu Ðp (b¬m dÇu, ®éng c¬ dÇu) còng cã thÓ dïng ®¬n vÞ lµ m3/vßng hoÆc l/vßng.
Bài giảng Công nghệ Khí nén - Thủy lực 3 Trường Cao đẳng Công nghiệp Nam Định Khoa Cơ khí & Động lực 1. C«ng suÊt (N) §¬n vÞ c«ng suÊt lµ Watt (W) 1W = 1Nm/s = 1m2. C¸c d¹ng n¨ng l−îng +/ Mang n¨ng l−îng: dÇu. +/ TruyÒn n¨ng l−îng: èng dÉn, ®Çu nèi.
+/ T¹o ra n¨ng l−îng hoÆc chuyÓn ®æi thµnh n¨ng l−îng kh¸c: b¬m, ®éng c¬ dÇu(m« t¬ thñy lùc), xilanh truyÒn lùc. S¬ ®å thñy lùc t¹o chuyÓn ®éng tÞnh tiÕn A1 Fs A2 x1, v1 5 t¶i d m D Ft Q2 p Q1 1 p2 Fc 4 3 pT p0 2 6 Qb 1 H×nh 1. S¬ ®å m¹ch thñy lùc chuyÓn ®éng tÞnh tiÕn TÝnh to¸n s¬ bé: +/ Th«ng sè cña c¬ cÊu chÊp hµnh: Ft vµ v(v1, v2) ChuyÓn ®éng tÞnh tiÕn (hµnh tr×nh lµm viÖc) A1 A2 x1, v1 d m D Ft Q1, p1 Q2, p2≈0 +/ C¸c ph−¬ng tr×nh: L−u l−îng: Q1 = A1.9) Bài giảng Công nghệ Khí nén - Thủy lực 4 Trường Cao đẳng Công nghiệp Nam Định Khoa Cơ khí & Động lực Ft .v 1 C«ng suÊt cña c¬ cÊu chÊp hµnh: N = [kW] (1.Q C«ng suÊt thñy lùc: (1.10 NÕu bá qua tæn thÊt tõ b¬m ®Õn c¬ cÊu chÊp hµnh th× N ≈ Nb¬m NÕu tÝnh ®Õn tæn thÊt th× N N = N®c¬ ®iÖn = (η = 0,6 ÷ 0,8) (1.12) η ChuyÓn ®éng lïi vÒ (hµnh tr×nh ch¹y kh«ng) A1 A2 x2, v2 d m D Fc Q '2 , p '2 ≈ 0 Q1, p2 NÕu t¶i Ft = 0 ⇒ p2 chØ th¾ng ma s¸t p2. S¬ ®å thñy lùc t¹o chuyÓn ®éng quay Mx Ω t¶i J θ Q Q n®, Dm p p pT p Qb H×nh 1.
S¬ ®å m¹ch thñy lùc chuyÓn ®éng quay Bài giảng Công nghệ Khí nén - Thủy lực 5 Trường Cao đẳng Công nghiệp Nam Định Khoa Cơ khí & Động lực M x .Ω C«ng suÊt cña c¬ cÊu chÊp hµnh: N = (Mx = p.Q C«ng suÊt thñy lùc: N = [ kW] (Q = Dm. Tæn thÊt trong hÖ thèng truyÒn ®éng b»ng thñy lùc Trong hÖ thèng thñy lùc cã c¸c lo¹i tæn thÊt sau: 1. Tæn thÊt thÓ tÝch Lo¹i tæn thÊt nµy do dÇu thñy lùc ch¶y qua c¸c khe hë trong c¸c phÇn tö cña hÖ thèng g©y nªn. NÕu ¸p suÊt cµng lín, vËn tèc cµng nhá vµ ®é nhít cµng nhá th× tæn thÊt thÓ tÝch cµng lín.
Tæn thÊt thÓ tÝch ®¸ng kÓ nhÊt lµ ë c¸c c¬ cÊu biÕn ®æi n¨ng l−îng (b¬m dÇu, ®éng c¬ dÇu, xilanh truyÒn lùc) §èi víi b¬m dÇu: tæn thÊt thÓ tÝch ®−îc thÓ hiÖn b»ng hiÖu suÊt sau: ηtb = Q/Q0 (1.16) Q- L−u l−îng thùc tÕ cña b¬m dÇu; Q0- L−u l−îng danh nghÜa cña b¬m. NÕu l−u l−îng ch¶y qua ®éng c¬ dÇu lµ Q0® vµ l−u l−îng thùc tÕ Q® = q®.η® th× hiÖu suÊt cña ®«ng c¬ dÇu lµ: ηt® = Q0®/Q® (1.17) NÕu nh− kh«ng kÓ ®Õn l−îng dÇu dß ë c¸c mèi nèi, ë c¸c van th× tæn thÊt trong hÖ thèng dÇu Ðp cã b¬m dÇu vµ ®éng c¬ dÇu lµ: ηt = ηtb. Tæn thÊt c¬ khÝ Tæn thÊt c¬ khÝ lµ do ma s¸t gi÷a c¸c chi tiÕt cã chuyÓn ®éng t−¬ng ®èi ë trong b¬m dÇu vµ ®éng c¬ dÇu g©y nªn. Tæn thÊt c¬ khÝ cña b¬m ®−îc biÓu thÞ b»ng hiÖu suÊt c¬ khÝ: ηcb = N0/N (1.19) N0- C«ng suÊt cÇn thiÕt ®Ó quay b¬m (c«ng suÊt danh nghÜa), tøc lµ c«ng suÊt cÇn thiÕt ®Ó ®¶m b¶o l−u l−îng Q vµ ¸p suÊt p cña dÇu, do ®ã: p.10 4 N- C«ng suÊt thùc tÕ ®o ®−îc trªn trôc cña b¬m (do m«men xo¾n trªn trôc).22) Bài giảng Công nghệ Khí nén - Thủy lực 6 Trường Cao đẳng Công nghiệp Nam Định Khoa Cơ khí & Động lực Tõ ®ã, tæn thÊt c¬ khÝ cña hÖ thèng thñy lùc lµ: ηc = ηcb.
Tæn thÊt ¸p suÊt Tæn thÊt ¸p suÊt lµ sù gi¶m ¸p suÊt do lùc c¶n trªn ®−êng chuyÓn ®éng cña dÇu tõ b¬m ®Õn c¬ cÊu chÊp hµnh (®éng c¬ ®Çu, xilanh truyÒn lùc). Tæn thÊt nµy phô thuéc vµo c¸c yÕu tè sau: +/ ChiÒu dµi èng dÉn +/ §é nh½n thµnh èng +/ §é lín tiÕt diÖn èng dÉn +/ Tèc ®é ch¶y +/ Sù thay ®æi tiÕt diÖn +/ Sù thay ®æi h−íng chuyÓn ®éng +/ Träng l−îng riªng, ®é nhít. NÕu p0 lµ ¸p suÊt cña hÖ thèng, p1 lµ ¸p suÊt ra, th× tæn thÊt ®−îc biÓu thÞ b»ng hiÖu suÊt: p − p 1 ∆p ηa = 0 = (1.24) p0 p0 HiÖu ¸p ∆p lµ trÞ sè tæn thÊt ¸p suÊt. Tæn thÊt ¸p suÊt do lùc c¶n côc bé g©y nªn ®−îc tÝnh theo c«ng thøc sau: ρ l⎡N ⎤ ρ ∆p = 10.25) 2g d ⎣m ⎦ 2g d Trong ®ã: ρ- khèi l−îng riªng cña dÇu (914kg/m3); g- gia tèc träng tr−êng (9,81m/s2); v- vËn tèc trung b×nh cña dÇu (m/s); ξ- hÖ sè tæn thÊt côc bé; l- chiÒu dµi èng dÉn; d- ®−êng kÝnh èng.
¶nh h−ëng c¸c th«ng sè h×nh häc ®Õn tæn thÊt ¸p suÊt a. TiÕt diÖn d¹ng trßn NÕu ta gäi: ∆p- Tæn thÊt ¸p suÊt; l l- ChiÒu dµi èng dÉn; ρ- Khèi l−îng riªng cña chÊt láng; Q D Q- L−u l−îng; D- §−êng kÝnh; ν- §é nhít ®éng häc; H×nh 1. D¹ng tiÕt diÖn trßn λ- HÖ sè ma s¸t cña èng; Bài giảng Công nghệ Khí nén - Thủy lực 7 Trường Cao đẳng Công nghiệp Nam Định Khoa Cơ khí & Động lực λLAM- HÖ sè ma s¸t ®èi víi ch¶y tÇng; λTURB- HÖ sè ma s¸t ®èi víi ch¶y rèi. Ch¶y tÇng Ch¶y rèi 8 l.ν Ch¶y tÇng 4 Q Sè Reynold:.
Ch¶y tÇng vµ ch¶y rèi π D.ν trong èng dÉn b. TiÕt diÖn thay ®æi lín ®ét ngét 2 ⎛ D 2 ⎞ 8 ρ.