Chương 1: Cơ sở lý luận của đề tài Chương 2: Tổ chức và phƣơng pháp nghiên cứu Chương 3: Kết quả nghiên cứu thực tiễn 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PHẦN 2: NỘI DUNG Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề về hứng thú và hứng thú học tập 1. Các nghiên cứu trên thế giới Nghiên cứu về hứng thú đã đƣợc tiến hành ở nhiều quốc gia trên thế giới. Các nghiên cứu đƣợc tiến hành bởi nhiều tác giả khác nhau, mỗi tác phẩm đã đóng góp hình thành nên một nền tảng cơ sở lý thuyết về hứng thú và hứng thú học tập, càng ngày, các nghiên cứu về sau có thiên hƣớng ứng dụng lý thuyết vào các hoạt động sống của xã hội hơn.
Nhìn nhận về hứng thú, nhiều ngƣời đƣa ra cách nhìn nhận riêng theo quan điểm cá nhân.P Guilford – nhà tâm lý học ngƣời Mỹ, ông xem hứng thú là những ham muốn ổn định trong các hoạt động nhất định. [dẫn theo 22, Tr.10] Cùng quan điểm với J.P Guilford, gắn hứng thú với các hoạt động cụ thể, John Dewey cho rằng: hứng thú thực sự xuất hiện khi cái tôi đồng nhất hóa với một ý tƣởng hoặc một vật thể, khi nó tìm thấy ở chúng phƣơng tiện biểu lộ và chúng trở thành thức ăn thiết yếu cho sự hoạt động của nó [dẫn theo 17, Tr. Để hứng thú có thể đƣợc hình thành, nhất thiết con ngƣời phải tham gia vào hoạt động thì mới có thể tìm đƣợc ý tƣởng hay một vật thể nào đó, chính trong quá trình tƣơng tác con ngƣời ý thức đƣợc sự quan trọng của nó, coi nó nhƣ “thức ăn thiết yếu” của hoạt động, nếu không có nó thì con ngƣời không thể tiến hành hoạt động đƣợc. Quan niệm hứng thú là một phần của xu hƣớng, trong đó xu hƣớng đƣợc hiểu theo nghĩa có tính định hƣớng, xu hƣớng cùng với khí chất và năng lực cấu tạo nên nhân cách con ngƣời, chúng đƣợc hình thành để phù hợp với các yêu cầu của hoạt động nhờ mối liên kết phù hợp yêu cầu của các thuộc tính tâm lý.
[dẫn theo 19, Tr. Nhƣ vậy có thể thấy, A. Côvaliôp – nhà Tâm lý học Liên xô cũng nhìn nhận rằng hứng thú đƣợc hình thành trong quá trình con ngƣời tham gia vào các hoạt 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com động, trong quá trình tƣơng tác này, hứng thú và các quá trình tâm lý khác đƣợc hình thành do sự thúc đẩy của các yêu cầu cần thiết để hoạt động diễn ra. Trong các hoạt động sống, ngoài những hoạt động mang tính chất cá nhân, con ngƣời dành phần lớn thời gian cho các hoạt động xã hội, khi tham gia vào các hoạt động này ngoài việc tham gia góp phần kiến thiết và xây dựng xã hội, con ngƣời còn tìm thấy sự thoải mái, có đời sống tâm lý lành mạnh hơn.
Alfred Adler – nhà Tâm lý học ngƣời Áo, học trò của Sigmund Freud, đã nghiên cứu về tính xã hội trong bản chất của con ngƣời, trong đó, ông nhận thấy con ngƣời có hứng thú xã hội càng nhiều thì càng nỗ lực nhiều để thực hiện các nhiệm vụ xã hội và càng có đƣợc nhiều sức khỏe tâm lý hơn, theo ông, hứng thú xã hội chính là chìa khóa của sức khỏe tâm lý. [ dẫn theo 19, Tr.53] Cùng quan điểm hứng thú có tác động mạnh đến đời sống tinh thần của con ngƣời, L.X Vƣgốtxki đã chỉ ra rằng hứng thú chính là một trong các nguyên nhân của tƣ duy trong tình cảm: “Ai mà ngay từ đầu tách tư duy khỏi tình cảm, người đó không bao giờ giải thích nổi nguyên nhân của tư duy, vì vậy phương pháp quyết định luận phân tích tư duy nhất thiết phải tìm ra các động cơ thúc đẩy ý nghĩ, phải tìm ra các nhu cầu, hứng thú, kích thích, xu hướng xác định sự vận động của ý nghĩ theo phương này hay theo hướng kia”. [ dẫn theo 11, Tr.583] Nhìn chung, các nhà nghiên cứu đều cho rằng hứng thú đƣợc hình thành và gắn liền với các hoạt động sống của con ngƣời. Các nghiên cứu ứng dụng lý thuyết về hứng thú vào thực tiễn, phần nhiều đƣợc ứng dụng trong hoạt động dạy – học.
Nghiên cứu về vấn đề hứng thú học tập này đã thu hút đƣợc sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, trong đó, ngoài những tác gia Tâm lý học, còn có cả các nhà Giáo dục học. Với Jean Piaget - nhà Tâm lý học nổi tiếng ngƣời Thụy Sỹ, ông đã tiến hành rất nhiều công trình nghiên cứu về trí tuệ trẻ em và giáo dục. Từ các công trình nghiên cứu khác nhau, Jean Piaget đã đƣa ra nguyên tắc giáo dục của một nhà trƣờng mới là phải yêu cầu hoạt động thực sự, lao động hồn nhiên, dựa trên nhu cầu và hứng thú cá 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Theo ông, hứng thú chính là yếu tố thúc đẩy sự thích nghi tạo nên trí thông minh cả ở trẻ em và ở ngƣời lớn, vì vậy đối xử với trí thông minh của cả trẻ em và ngƣời lớn không thể áp dụng những phƣơng pháp sƣ phạm thuần túy: “Bất cứ sự thông minh nào cũng đều là một sự thích nghi, bất cứ sự thích nghi nào cũng bao hàm một sự đồng hóa những sự vật của trí óc, cũng nhƣ quá trình bổ sung của sự điều ứng, vậy là mọi việc làm của trí thông minh đều dựa trên một sự hứng thú” [17, Tr.180 – 187] Từ những năm 50 của thế kỷ trƣớc, V.Ivanop đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Giáo dục phát triển hứng thú học tập cho học sinh trong các nhà trƣờng”.
Trong đó, tác giả có nhấn mạnh rằng: giáo dục phát triển hứng thú học tập cho học sinh phải đƣợc coi là một nhiệm vụ quan trọng của quá trình dạy học. Quá trình dạy học nhằm mục đích truyền thụ kiến thức cho học sinh, vậy theo quan điểm của tác giả, việc giáo dục hứng thú cũng có vai trò quan trọng không kém so với việc giảng dạy kiến thức. [dẫn theo 8, Tr 8] Vai trò của hứng thú học tập là rất lớn, có khả năng kích thích, tăng cƣờng hiệu quả cho hoạt động học tập mà ngƣời học tham gia. Usinxki – nhà giáo dục vĩ đại của Nga, đã rất nhấn mạnh vai trò của hứng thú trong hoạt động học: trong học tập không có sự hứng thú mà chỉ dùng sức mạnh của sự cƣỡng ép nó để làm cho óc sáng tạo của ngƣời ta ngày thêm mai một, nó sẽ làm cho ngƣời ta thờ ơ với hoạt động này, vì vậy, muốn tránh việc trừng phạt và cƣỡng bách sinh viên thì cần phải làm cho việc học trở nên hứng thú và dễ hiểu.
[dẫn theo 3, Tr.135] Hứng thú có vai trò, ý nghĩ giáo dục lớn, song để gây hứng thú cho ngƣời học, cần những phƣơng pháp cụ thể. Nghiên cứu đề xuất các mô hình gây hứng thú cho ngƣời học đƣợc nhiều tác giả đề xuất. Bloom và các cộng sự đã đƣa ra một mô hình sƣ phạm, trong đó việc gây hứng thú cho ngƣời học là yếu tố đƣợc đặt lên hàng đầu, mô hình gồm các bƣớc: gây hứng thú cho ngƣời học; chỉ rõ kết quả phải đạt; xác định ngƣỡng thành công hoặc mức độ tối ƣu thành công đối với mỗi ngƣời học; dùng các tác động thƣờng xuyên; cuối cùng là thực hiện các phƣơng pháp điều chỉnh. [dẫn theo 18, Tr.104] 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Việc gây đƣợc hứng thú cho ngƣời học, phần lớn là do sự tác động của ngƣời dạy, ngƣời dạy đóng vai trò là ngƣời khởi nguồn, kích thích, hình thành và dẫn dắt hứng thú học tập cho ngƣời học.
Theo Jean – Marc Denommé và Madeleine Roy, việc gây hứng khởi ở ngƣời học là điều kiện tiên quyết, ngƣời dạy phải thổi cơn gió hứng thú mạnh vào lớp học, ngƣời học sẽ tham gia tích cực vào việc học nếu nhƣ họ cảm thấy một sự hứng thú thực sự làm thỏa mãn một nhu cầu nào đó ở họ. Trên quan điểm này, các tác giả đã đề xuất phƣơng pháp sƣ phạm hứng thú, là phƣơng pháp nhằm mục đích làm cho ngƣời học ý thức rằng có một mối quan hệ đầy hứng thú giữa chính bản thân họ và đối tƣợng học.127] Nhƣ vậy có thể nhận thấy, các nghiên cứu đƣợc tiến hành bởi nhiều tác giả khác nhau trên thế giới, nhƣng đều có một quan điểm chung, nhìn nhận hứng thú nhƣ là một phần của nhân cách, gắn liền với hoạt động của cá nhân. Hứng thú học tập đóng vai trò quan trọng, có ý nghĩa lớn với công tác giáo dục. Hứng thú, một mặt vừa thúc đẩy hoạt động học tập, một mặt vừa là kết quả của chính quá trình đó, ngƣời dạy cần quan tâm, tạo kích thích hợp lý để làm nảy sinh hứng thú học tập ở ngƣời học, duy trì và định hƣớng nó, tạo động lực giúp hoạt động học trở nên hiệu quả hơn, từ đó nảy sinh ở họ những nhận thức, thái độ, tình cảm, hành vi phù hợp, củng cố sự bền vững của hứng thú mới hình thành, để từ chính việc học, ngƣời học tìm thấy đƣợc những sự hứng khởi mới.
Các nghiên cứu trong nƣớc Tâm lý học Việt Nam ra đời muộn hơn so với Tâm lý học của các nƣớc khác, do đó có cơ hội đƣợc thừa hƣởng thành quả từ những nghiên cứu kinh điển của các nhà Tâm lý học lỗi lạc trên toàn thế giới, tuy nhiên cũng là một thử thách với các nhà Tâm lý Việt Nam: phải tìm ra đƣợc những khía cạnh nghiên cứu mới, nội dung nghiên cứu mới và phải làm thế nào để ứng dụng những kiến thức tâm lý đó vào thực tiễn cuộc sống xã hội. Rất nhiều vấn đề, nội dung đã đƣợc đề xuất, nhiều nghiên cứu đã đƣợc tiến hành. Đã có không ít những nghiên cứu đi sâu tìm hiểu riêng về lĩnh vực hứng thú, trong đó tập trung nhiều nhất là nghiên cứu về hứng thú học tập. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngay từ những năm 70, Ban Tâm lý học thuộc Viện Khoa học giáo dục tiến hành đợt nghiên cứu một số đặc điểm tâm lý của học sinh trƣờng Phổ thông cấp II Bắc Lý, Hà Nam.
Từ kết quả của các thực nghiệm đã chứng minh quy luật tâm lý lứa tuổi: tuổi càng lớn, hứng thú càng phân hóa, tập trung, có chọn lọc hơn.