Chương 1: Những vấn đề lý luận về hợp đồng tái bảo hiểm và pháp luật về hợp đồng tái bảo hiểm. Chương 2: Thực trạng quy định pháp luật về hợp đồng tái bảo hiểm và thực tiễn áp dụng ở Việt Nam. Chương 3: Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về hợp đồng tái bảo hiểm ở Việt Nam. 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HỢP ĐỒNG TÁI BẢO HIỂM VÀ PHÁP LUẬT VỀ HỢP ĐỒNG TÁI BẢO HIỂM 1.
Khái quát về hoạt động kinh doanh tái bảo hiểm 1. Lịch sử hình thành và phát triển của hoạt động kinh doanh tái bảo hiểm Ra đời từ nhiều thế kỷ trước đây, bảo hiểm được xem là kết quả tất yếu khách quan của sự tồn tại của các rủi ro và nhu cầu được bảo vệ trước các rủi ro ấy. Công ty bảo hiểm, khi đó, được xem như là cầu nối trung gian để phân tán các tổn thất, rủi ro của một số ít người cho nhiều người cùng chịu. Tuy nhiên, khi mức độ của một rủi ro riêng biệt mà người được bảo hiểm yêu cầu lớn hơn so với mức độ bình thường mà Công ty bảo hiểm có thể chấp nhận được thì công ty có quyền từ chối hoặc tìm đến một cách thức giải quyết hữu hiệu hơn là giữ lại một phần rủi ro và thu xếp chia sẻ rủi ro (đồng bảo hiểm) hoặc thu xếp bảo hiểm lại cho rủi ro đó (tái bảo hiểm).
Xuất hiện từ giữa thế kỷ XIV, và đến thế kỷ XIX thì tái bảo hiểm đã trở thành một ngành kinh doanh có tính hệ thống trên toàn thế giới. Ở giai đoạn đầu hình thành, tái bảo hiểm chủ yếu phát triển tại châu Âu nơi có nền kinh tế phát triển mạnh mẽ và chủ yếu được tiến hành cho loại hình bảo hiểm vận chuyển hàng hải, sau này dần dần được mở rộng sang bảo hiểm cháy, bảo hiểm nhân thọ. So với thế giới, thị trường tái bảo hiểm tại Việt Nam còn rất sơ khai và non trẻ. Hiện tại, trên cả nước mới chỉ có 02 công ty tái bảo hiểm bao gồm: Tổng công ty cổ phần tái bảo hiểm quốc gia Việt Nam (Vinare) và Tổng công ty cổ phần tái bảo hiểm PVI (PVIRe).
Ngày 15/11/1994, Công ty tái bảo hiểm đầu tiên tại Việt Nam – 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com VINARE chính thức được cấp Giấy phép thành lập, chính thức đi vào hoạt động từ ngày 01/01/1995 với số vốn điều lệ hiện tại là 3000 nghìn tỷ đồng. VINARE hoạt động kinh doanh chính trong lĩnh vực nhận và nhượng tái bảo hiểm đối với tất cả các nghiệp vụ bảo hiểm phi nhân thọ và nhân thọ trên thị trường trong và ngoài nước. Sau 17 năm kể từ khi VINARE được thành lập và hoạt động như một doanh nghiệp độc quyền trong ngành tái bảo hiểm, ngày 22/9/2011, PVIRe chính thức ra mắt tại Hà Nội và trở thành công ty tái bảo hiểm thứ hai được cấp phép hoạt động tại Việt Nam, với số vốn điều lệ 460 tỷ đồng. Đây là một trong các đơn vị thành viên do PVI Holdings đầu tư 100% vốn điều lệ khi thành lập.
Ra đời với mục tiêu trở thành doanh nghiệp tái bảo hiểm chuyên nghiệp, độc lập và có thương hiệu quốc tế đồng thời cung cấp thêm năng lực tái bảo hiểm cho thị trường Việt Nam, PVI Re sẽ hướng tới mục tiêu cung cấp các sản phẩm, dịch vụ có chất lượng cao, tăng cường cung cấp các dịch vụ tái bảo hiểm tại thị trường trong nước, từng bước mở rộng khai thác dịch vụ trên phạm vi quốc tế. Ngoài hai công ty tái bảo hiểm trên thì ở Việt Nam hiện nay còn một số công ty bảo hiểm cũng tham gia kinh doanh tái bảo hiểm, điển hình như SVIC (Tổng công ty cổ phần bảo hiểm SHB), công ty bảo hiểm PTI (Công ty bảo hiểm dầu khí Việt Nam)… Theo ông Trịnh Thanh Hoan, Cục trưởng Cục Quản lý giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính), trong thời gian tới số lượng công ty tái bảo hiểm sẽ tăng thêm không nhiều. Đến năm 2015, thị trường bảo hiểm Việt Nam dự kiến có 3 công ty chuyên kinh doanh tái bảo hiểm [34]. Mặc dù thị trường bảo hiểm Việt Nam nói chung và thị trường tái bảo hiểm Việt Nam nói riêng gặp nhiều khó khăn do tăng trường kinh tế thấp, đầu tư công bị thắt chặt, đầu tư xã hội giảm, doanh nghiệp kinh doanh khó khăn và ảnh hưởng bởi cuộc khủng hoảng kinh tế nhưng những năm gần đây thị 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com trường cũng đang dần hồi phục và bắt đầu sôi động.
Bản thân các doanh nghiệp bảo hiểm hàng đầu trong nước hiện nay như Bảo Việt, Bảo Minh hay PVI khi nhận những hợp đồng lớn cùng không dám giữ lại nhiều nên việc phải tái bảo hiểm tại các công ty bảo hiểm quốc tế là điều tất yếu. Việc nhận/nhượng tái bảo hiểm từ thị trường bảo hiểm nước ngoài đã tạo nên một “kênh mới” nhằm tăng doanh thu phí nhận tái bảo hiểm, cũng như tận dụng được năng lực của thị trường nước ngoài đối với những dịch vụ bảo hiểm đặc thù mà thị trường Việt Nam chưa có nhiều kinh nghiệm triển khai, hoặc năng lực của thị trường trong nước không đáp ứng được [35]. Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của tái bảo hiểm 1. Khái niệm về tái bảo hiểm Xét về bản chất, tái bảo hiểm là một hoạt động bảo hiểm đặc thù, do vậy, để hiểu đúng và đầy đủ hơn về khái niệm hoạt động tái bảo hiểm, trước hết cần bắt đầu từ định nghĩa về hoạt động bảo hiểm.
Có thể tham khảo các định nghĩa sau về bảo hiểm [35]: Theo Dennis Kessler: Bảo hiểm là sự đóng góp của số đông vào sự bất hạnh của số ít. Theo Monique Gaullier: Bảo hiểm là một nghiệp vụ qua đó, một bên là người được bảo hiểm cam đoan trả một khoản tiền gọi là phí bảo hiểm thực hiện mong muốn để cho mình hoặc để cho người thứ ba trong trường hợp xảy ra rủi ro sẽ nhận được một khoản đền bù các tổn thất được trả bởi một bên khác: đó là người bảo hiểm. Người bảo hiểm nhận trách nhiệm đối với toàn bộ rủi ro và đền bù các thiệt hại theo các phương pháp của thống kê. Theo Tập đoàn bảo hiểm AIG (Mỹ): Bảo hiểm là một cơ chế, theo cơ chế này, một người, một doanh nghiệp hay một tổ chức chuyển 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nhượng rủi ro cho công ty bảo hiểm, công ty đó sẽ bồi thường cho người được bảo hiểm các tổn thất thuộc phạm vi bảo hiểm và phân chia giá trị thiệt hại giữa tất cả những người được bảo hiểm.
Theo Luật kinh doanh bảo hiểm năm 2000 của Việt Nam được ban hành ngày 09/12/2000, sửa đổi ngày 24/11/2010 thì: Kinh doanh bảo hiểm là hoạt động của doanh nghiệp bảo hiểm nhằm mục đích sinh lợi, theo đó doanh nghiệp bảo hiểm chấp nhận rủi ro của người được bảo hiểm, trên cơ sở bên mua bảo hiểm đóng phí bảo hiểm để doanh nghiệp bảo hiểm trả tiền bảo hiểm cho người thụ hưởng hoặc bồi thường cho người được bảo hiểm khi xảy ra sự kiện bảo hiểm [1, Điều 3]. Theo tác giả Bùi Nhật Anh thì: Bảo hiểm là một sự cam kết bồi thường của người bảo hiểm với người được bảo hiểm về những thiệt hại, mất mát của đối tượng bảo hiểm do một rủi ro đã thoả thuận gây ra, với điều kiện người được bảo hiểm đã mua bảo hiểm cho đối tượng bảo hiểm đó và nộp một khoản tiền gọi là phí bảo hiểm [1]. Như vậy, hiểu một cách đơn giản thì bảo hiểm là một cách thức chuyển giao rủi ro thông qua việc ký kết và thực hiện hợp đồng bảo hiểm, theo đó bên mua bảo hiểm thanh toán phí cho công ty bảo hiểm và công ty bảo hiểm cam kết bồi thường cho người thụ hưởng khi xảy ra sự kiện rủi ro theo thỏa thuận trong hợp đồng bảo hiểm (sau đây xin gọi là sự kiện bảo hiểm). Bằng sự đóng góp tài chính của số đông người vào một quỹ chung, khi có rủi ro, quỹ sẽ có đủ khả năng trang trải và bù đắp cho những tổn thất của số ít.
Nói một cách cụ thể hơn, mỗi cá nhân hay đơn vị chỉ cần đóng góp một khoản tiền trích từ thu nhập cho các công ty bảo hiểm, khi gặp tổn thất do rủi ro được bảo hiểm gây ra, 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com người được bảo hiểm sẽ được bồi thường. Khoản tiền bồi thường này được lấy từ số phí mà tất cả những người tham gia bảo hiểm đã nộp. Tất nhiên, chỉ có một số người tham gia bảo hiểm gặp tổn thất, còn những người không gặp tổn thất sẽ mất không số phí bảo hiểm. Như vậy có thể thấy, thực chất của bảo hiểm là việc phân chia tổn thất của một hoặc một số người cho tất cả những người tham gia bảo hiểm cùng chịu.
Nếu như bảo hiểm là sự phân chia tổn thất của một hoặc một số người cho tất cả những người tham gia bảo hiểm cùng chịu thì tái bảo hiểm là sự phân tán rủi ro của một công ty bảo hiểm cho một số công ty nhận tái bảo hiểm cùng chịu. Hoạt động tái bảo hiểm là kết quả tất yếu trong quá trình phát triển của hoạt động kinh doanh bảo hiểm, là giải pháp chia sẻ, phân tán rủi ro giữa các công ty bảo hiểm với nhau khi thực tế xảy ra trường hợp giá trị đơn bảo hiểm quá lớn mà khả năng tài chính của từng công ty bảo hiểm lại có hạn. Trong hoạt động tái bảo hiểm, công ty bảo hiểm gốc đóng vai trò là bên tham gia bảo hiểm, còn công ty nhận tái bảo hiểm đóng vai trò là bên bảo hiểm trong hợp đồng bảo hiểm lại (hợp đồng tái bảo hiểm). Nhờ hình thức này, công ty bảo hiểm gốc được đảm bảo an toàn về tài chính và do đó họ có thể nhận bảo hiểm cho các đơn bảo hiểm có giá trị lớn, sau đó lại tiến hành phân tán rủi ro (chuyển giao rủi ro) sang công ty nhận tái bảo hiểm thông qua công cụ pháp lý là hợp đồng tái bảo hiểm.
Như vậy, nói một cách ngắn gọn: Tái bảo hiểm là việc bảo hiểm lại cho các nhà bảo hiểm. Một cách chi tiết hơn, tái bảo hiểm là loại nghiệp vụ - dịch vụ tài chính do công ty tái bảo hiểm cung cấp cho khách hàng là công ty bảo hiểm gốc để thu phí bảo hiểm, trên cơ sở chấp nhận toàn bộ hoặc một phần rủi ro được chuyển giao từ công ty bảo hiểm gốc, thông qua hợp đồng tái bảo hiểm. 11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.