Chương 1. Những vấn đề chung về hoạt động tín dụng HSSV tại Ngân hàng chính sách xã hội Chương 2. Thực trạng hoạt động tín dụng HSSV tại Ngân hàng chính sách xã hội tỉnh Lâm Đồng Chương 3. Giải pháp nâng cao chất lượng hoạt động tín dụng HSSV tại Ngân hàng Chính sách xã hội Lâm Đồng 6 CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG TÍN DỤNG HSSV TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI 1.
Khái niệm và vai trò của tín dụng HSSV 1. Khái niệm: Học tập là một yêu cầu quan trọng đối với mọi người dân ở mỗi quốc gia nhằm cập nhật kiến thức, xây dựng kỹ năng, phẩm chất nghề nghiệp và đạo đức để có thể theo đuổi một công việc để nuôi sống bản thân, gia đình đồng thời góp phần vào sự phát triển chung của cộng đồng, đất nước và thế giới. Đối tượng đi học thường là những người trẻ tuổi, chưa có công ăn việc làm, sống phụ thuộc vào cha mẹ, người thân. Trong khi đó để có thể học tập chi phí bỏ ra không nhỏ, vì vậy, đối với một số học sinh, sinh viên và cả gia đình họ có được nguồn lực tài chính để đi học là rất khó khăn, thậm chí là không thể.
Trong khi đó, rất nhiều người trong số họ có năng lực, nếu được học hành, sau này học sẽ có đóng góp cho xã hội và bù đắp được các nguồn chi phí học tập trước đây. Trong một số trường hợp, việc cho vay này còn có ý nghĩa xã hội, dân tộc, tôn giáo từ đó đảm bảo sự phát triển kinh tế - xã hội hài hòa cho đất nước. Tuy nhiên, việc dành cho nhưng đối tượng này cũng rất rủi ro vì xác xuất người vay không trả được nợ lớn và nếu trả đươc nợ thì phả i rất lâu sau, khi người đi vay ra Trường, có việc làm và cuộc sống tương đối ổn định thì lúc đó việc trả nợ mới có thể thực hiện tốt được. Xuất phát từ nguyên nhân này, hầu hết các quốc gia đều có những chính sách cấp tín dụng hay cho người có nhu cầu học tập vay để khuyến khích học học tập.
Cấp tín dụng cho học sinh, sinh viên để hỗ trợ học sinh, sinh viên học tập vì vậy là một chủ trương lớn mà bất kỳ quốc gia nào trên thế giới cũng đều thực hiện nhằm hỗ trợ những người có năng lực học tập có thể theo đuổi ước mơ học tập của mình, qua đó, góp phần đảm bảo an sinh xã hội, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cũng như thúc đẩy tăng trưởng kinh tế của mỗi quốc gia. Tuy nhiên, tùy vào hoàn cảnh, điều kiện của mỗi quốc gia, mà mỗi quốc gia có những chính sách, chương trình và cách tổ chức cho vay cụ thể đối với học sinh và sinh viên. 7 Theo một nghiên cứu của Ngân hàng thế giới, lịch sử của vấn đề cấp tín dụng cho sinh viên vay bắt nguồn từ cuối những năm 1940, khi một thanh niên trẻ người Colombia tên là Gabriel Betancourt, có ước mơ được vào đại học nhưng gia đình anh rất nghèo. Anh ta đã phải thuyết phục ông chủ của công ty nơi anh làm việc cho anh vay tiền để trang trải chi phí học tập ở nước ngoài.
Sau khi tốt nghiệp, anh nhận thấy mình đã đạt được nhiều thứ từ khoản vay học tập này nên đã quyết định tìm cách thể chế hóa khoản vay như vậy. Sau đó, anh đã thành công trong việc thuyết phục chính phủ Colombia và vào năm 1950, Chính phủ Colombia thành lập Viện cho sinh viên vay tiền Colombia (Colombian Student Loan Institute, ICETEX), đây là viện không chỉ có đầu tiên ở Colombia mà còn đầu tiên trên thế giới. Đến nay, trên thế giới có hơn 60 quốc gia đang có cơ chế ngày càng đề cao việc cho sinh viên vay tiền học tập. Theo trang web Bách khoa toàn thư mở (phiên bản tiếng Anh), cho vay sinh viên là việc giúp sinh viên trả học phí, tiền sách vở và chi phí sinh hoạt.
Cho vay sinh viên có nhiều hình thức với mức lãi suất thấp hơn lãi suất thông thường và việc trả nợ có thể gia hạn khi người vay còn đi học. Đối với những quốc gia khác nhau thì luật pháp cũng khác nhau về việc cho vay và tình trạng không trả được nợ. Định nghĩa này cho thấy đối tượng vay là bất kỳ sinh viên nào khi có nhu cầu. Tại Mỹ, Chính phủ Mỹ cung cấp 02 loại hình cho vay đối với sinh viên: Vay liên bang (federal loans ) do chính phủ Liên bang tài trợ và vay cá nhân sinh viên (private student loans).
Vay liên bang có thể được trợ cấp và không trợ cấp. Lãi suất sẽ không bị cộng dồn hay tăng đối với những khoản vay được trợ cấp khi sinh viên đang học. Những khoản vay này thường được thực hiện trong một tổng thể hỗ trợ tài chính của Chính phủ Liên bang Mỹ, còn có thể bao gồm học bổng, cơ hội làm việc khi đang đi học…Định nghĩa này cũng không phân biệt sinh viên khó khăn mới được đi vay. Ở Việt Nam, Quyết định số 157/2007/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tín dụng đối với học sinh sinh viên thì chính sách tín dụng đối với học sinh, sinh viên được áp dụng để hỗ trợ cho học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn góp phần trang trải chi phí cho việc học tập, sinh hoạt của học sinh, sinh viên trong thời 8 gian theo học tại trường bao gồm: tiền học phí; chi phí mua sắm sách vở, phương tiện học tập, chi phí ăn, ở, đi lại.
Do nguồn lực của Việt Nam còn hạn chế, nên cho vay học sinh, sinh viên ở Việt Nam được giới hạn tới những học sinh, sinh viên trong hoàn cảnh khó khăn mà thôi. Có thể thấy, về bản chất, cấp tín dụng cho HSSV là việc sử dụng các nguồn lực tài chính do nhà nước huy động để cho HSSV, trong đó chú trọng đến những HSSV có hoàn cảnh khó khăn, đang theo học tại các trường đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp và tại các cơ sở đào tạo nghề vay nhằm góp phần trang trải chi phí cho việc học tập, sinh hoạt của HSSV trong thời gian theo học tại trường bao gồm: tiền học phí, chi phí mua sắm sách vở, phương tiện học tập, chi phí ăn, ở, đi lại. Vai trò của tín dụng HHSV tại Việt Nam Ngày nay, khi hệ thống giáo dục đại học trên thế giới đang phải đối mặt với sức ép kép từ những yêu cầu tài chính ngày càng lớn cho giáo dục và nhu cầu học tập ngày càng tăng thì sự trợ giúp về tài chính cho sinh viên để trang trải trực tiếp và gián tiếp các chi phí đào tạo đang trở thành vấn đề bức thiết đối với rất nhiều quốc gia. Nguồn lực tài chính của Nhà nước sẽ là một công cụ quan trọng để giải quyết vấn đề này.
Sự trợ giúp của Nhà nước có thể dưới 2 hình thức học bổng hoặc cho sinh viên vay tiền. Việc cho sinh viên vay tiền do nhiều loại hình tổ chức cung cấp. Tại hầu hết các quốc gia, việc thực hiện cấp tín dụng HSSV sẽ do các cơ quan nhà nước thức hiện, trừ một vài chương trình do một vài các trường đại học tư nhân của Mỹ trực tiếp thực hiện. Những năm gần đây, một số ngân hàng thương mại cũng thực hiện cho sinh viên vay tiền theo hình thức riêng của họ, đó là lập các tổ chức vì lợi nhuận hay phi lợi nhuận và thông qua các tổ chức này cho vay.
Tại cộng hòa Đô-mi-ni-ca, một tổ chức cho vay tư nhân được thành lập dưới hình thức tài trợ một lần của chính phủ sau khi Bộ Giáo dục nước này điều hành không thành công chương trình cho vay sinh viên. Ở Cô-lôm-bi-a, tổ chức COLFUTURO được thành lập với sự góp vốn của chính phủ và tư nhân với mục tiêu hỗ trợ sinh viên đi học nước ngoài đối với các lĩnh vực cần ưu tiên. Tại Đông Âu, Ngân hàng tái thiết Châu Âu đã thành lập liên minh các ngân hàng thương mại để cung cấp 9 các khoản vay sinh viên cho các nước Trung và Đông Âu muốn học MBA tại nhóm 3 trường hàng đầu châu Âu về quản lý. Tại Bangladesh, Ngân hàng Grameen Bank cũng cung cấp các khoản vay sinh viên cho những gia đình nghèo và cũng đang thụ hưởng những khoản vay nhỏ phục vụ sản xuất Bài học rút ra từ một số nước trên thế giới cho thấy những nước có nền kinh tế phát triển là những nước đã quan tâm đầu tư cho giáo dục đào tạo.
Bởi vậy, trong bối cảnh Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển kinh tế, mở cửa hội nhập kinh tế quốc tế, nhất là Việt Nam đã gia nhập WTO. Đảng và Nhà nước ta lại càng chú trọng tới sự nghiệp giáo dục đào tạo. Giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Nhà nước và của toàn dân. Để phát triển sự nghiệp giáo dục, tăng cường hiệu lực quản lý Nhà nước về giáo dục nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài phục vụ công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước, đáp ứng nhu cầu xây dựng và bảo vệ tổ quốc, vì mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh.
Tuy nhiên có một thực tế đáng lo ngại ở nước ta hiện nay là HSSV có hoàn cảnh khó khăn chiếm tỷ lệ cao so với tổng số HSSV đang theo học tại các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, học nghề có hoàn cảnh khó khăn, nếu không được sự hỗ trợ của Nhà nước thì bộ phận HSSV này khó có thể theo học được, đất nước sẽ mất đi một số lượng lớn nhân tài, những vùng sâu, vùng xa, vùng núi hải đảo không có điều kiện tiếp nhận cán bộ. Nhận thức được đầy đủ những vấn đề này, ngày 02/03/1998 thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định số 51/1998/QĐ-TTg thành lập Quỹ tín dụng đào tạo để hỗ trợ vốn cho HSSV có hoàn cảnh khó khăn nhằm mục đích: - Giúp HSSV giải quyết những khó trong thời gian học tập tại trường, để tiếp tục theo học, giải quyết những khó khăn cho cha mẹ HSSV. - Giúp HSSV và cha mẹ HSSV ( hoặc người đỡ đầu) xác định rõ trách nhiệm của mình trong quan hệ vay mượn, khuyến khích người vay sử dụng vốn vào mục đích học tập tốt để sau này ra trường có việc làm thu nhập trả nợ Ngân hàng.