CHƯƠNG I:KHÁI QUÁT NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HOẠT ĐỘNG NHẬP KHẨU HÀNG HOÁ CỦA DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU 1. NHẬP KHẨU VÀ VAI TRÒ CỦA HOẠT ĐỘNG NHẬP KHẨU 1.Khái niệm Trong những năm gần đây, tốc độ tăng trưởng kinh tế của Việt nam luôn đạt mức khá, và trong năm 2007 tốc độ tăng trưởng kinh tế là 8%. Để có mức tăng trưởng cao như vậy, Việt Nam đã tạo điều kiện thuận lợi để thúc đẩy hoạt động ngoại thương trong các doanh nghiệp tư nhân hay doanh nghiệp nhà nước kinh doanh trong lĩnh vực xuất nhập khẩu hàng hoá. Xuất khẩu và nhập khẩu có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, xuất khẩu hàng hoá sẽ thu ngoại tệ về để thực hiện nhập khẩu còn nhập khẩu để nâng cao chất lượng hàng hoá nhằm thúc đẩy xuất khẩu.
Do đó, hoạt động nhập khẩu là điều kiện cần để nâng cao chất lượng hàng hoá nhờ nguồn nguyên liệu tốt và trang thiết bị máy móc hiện đại. Hoạt động nhập khẩu hàng hoá là quá trình mua hàng hoá hay dịch vụ của một tổ chức kinh tế hay doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu ở quốc gia này từ một tổ chức kinh tế hay doanh nghiệp kinh doanh xuất nhập khẩu ở một quốc gia khác theo nguyên tắc thị trường quốc tế nhằm phục vụ sản xuất trong nước hay tái xuất khẩu để tìm kiếm lợi nhuận. Đối với mỗi quốc gia, hoạt động nhập khẩu luôn là một bộ phận quan trọng trong quá trình buôn bán quốc tế, nó thể hiện mối quan hệ chặt chẽ giữa các nền kinh tế trên thế giới. Điều này càng thể hiện rõ ràng hơn khi sự khan hiếm về tài nguyên của mỗi nền kinh tế.
Điển hình là Nhật Bản, một nước có nguồn tài nguyên khan hiếm và phải nhập khẩu nhiều loại hàng hoá khác nhau đề khôi phục nền kinh tế sau chiến tranh thế giới lần thứ 2. Hoạt động nhập khẩu hàng hoá của Nhật Bản cho thấy phụ thuộc lẫn nhau giữa các nền kinh tế NguyÔn Xu©n Léc 4 Líp: Th−¬ng m¹i quèc tÕ 46 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LuËn v¨n tèt nghiÖp và vai trò quan trọng của hoạt động nhập khẩu đối với mỗi quốc gia trong việc phát triển nền kinh tế. Hơn nữa, với xu thế toàn cầu hoá, liên minh liên giữa các nền kinh tế hình thành nên các khu vực mậu dịch tự do hay các liên minh kinh tế như EU, AFTA, NAFTA,… cho thấy khối lượng các hoạt động ngoại thương ngày càng lớn và nhập khẩu là một bộ phận không thể thiếu để ổn định nền kinh tế của từng quốc gia riêng lẻ mà còn là sự ổn định của liên minh hay của từng khu vực kinh tế. Vai trò của nhập khẩu Qua những thời kì phát triển của nền kinh tế thế giới, ta có thể thấy được mối quan hệ chặt chẽ giữa sự phát triển nền kinh tế và hoạt động mua bán hàng hoá quốc tế.
Quốc gia nào có hoạt động thương mại quốc tế phát triển thì ở đó có một nền kinh tế phát triển. Trước năm 1986, Việt Nam chủ trương xây dựng nền kinh tế tự cung tự cấp nhưng thực tế đã chỉ ra rằng đó là một sai lầm trong việc khôi phục và phát triển đất nước sau chiến tranh. Sự khan hiếm hàng hoá hay các thiết bị máy móc kĩ thuật đã gây ra ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất và buôn bán hàng hoá. Học được từ những thất bại đó, Việt Nam bắt đầu tiến hành mở cửa nền kinh tế từ năm 1986 nhằm thu hút đầu tư và thực hiện các hoạt động ngoại thương bên cạnh hoạt động giao lưu, học hỏi kinh nghiệm trong hoạt động quản lý và xây dựng nền kinh tế thị trường của các nước phát triển.
Hoạt động nhập khẩu được thúc đẩy mạnh giải quyết tình trạng thiếu hàng hoá và cải tiến công nghệ trong hoạt động sản xuất. Sau hơn 20 năm đổi mới, nền kinh tế Việt Nam đã đặt được những thành tựu quan trọng và để có được kết quả như vậy không thể không kể đến vai trò quan trọng của nhập khẩu hàng hoá. Thứ nhất, nhập khẩu kết hợp với xuất khẩu góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế, xã hội và cải thiện đời sống nhân dân. Xuất khẩu sẽ thu ngoại tệ về để chi trả hàng hoá nhập khẩu, còn nhập khẩu hàng hoá nhằm giải quyết sự khan hiếm nguồn lực và nâng cao chất lượng hàng hoá xuất khẩu nhờ trang thiết bị NguyÔn Xu©n Léc 5 Líp: Th−¬ng m¹i quèc tÕ 46 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LuËn v¨n tèt nghiÖp máy móc hiện đại.
Bên cạnh đó, cơ cấu hàng hoá trên thị trường sẽ ngày càng phong phú hơn, đa dạng hơn cả về kiểu cách, màu sắc, chủng loại, mẫu mã và chất lượng nhằm thoả mãn tối đa nhu cầu sử dụng hàng hoá, đặc biệt là hàng hoá mà trong nước chưa thể sản xuất được. Hơn nữa, nhập khẩu hàng hoá sẽ thúc đẩy quá trình đào thải trên thị trường diễn ra mạnh mẽ hơn, những hàng hoá có chất lượng thấp, mẫu mã không phù hợp với thị hiếu tiêu dùng dần dần không chiếm đuợc thị trường và bị đào thải. Các doanh nghiệp kinh doanh thưong mại và doanh nghiệp sản xuất cũng gặp phải sự cạnh tranh gay gắt từ hàng hoá nhập khẩu. Sự kém hiệu quả trong hoạt động sản xuất kinh doanh sẽ khiến doanh nghiệp gặp rất nhiều khó khăn khi mà nhu cầu nhập khẩu ngày càng tăng.
Điều này sẽ thúc đẩy các doanh nghiệp trong nước phải thay đổi cách quản lý và làm việc của mình nếu không họ sẽ bị thanh lọc khỏi thị trường. Sự thay đổi này sẽ giúp doanh nghiệp ngày càng phát triển và gián tiếp cải thiện đời sống người lao động tại doanh nghiệp về lương hay điều kiện làm việc. Thứ hai, nhập khẩu sẽ thúc đẩy hoạt động xây dựng cơ sở vật chất - kỹ thuật và chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Đối với bất kì quốc gia nào trên thế giới, họ đều không thể tự sản xuất được tất cả hàng hoá phục vụ cho tiêu dùng hay xây dựng, đặc biệt ở những nước đang phát triển.
Những nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam, quá trình xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ cho mục đích phát triển kinh tế là rất lớn, nhưng những nền kinh tế này không thể tự sản xuất ra các trang thiết bị máy móc hiện đại, do đó không còn con đường nào khác ngoài nhập khẩu để hiện thực hoá mục đích đó. Ngoài ra, hoạt động nhập khẩu phát triển sẽ điều chỉnh cơ cấu kinh tế. Sự phát triển của nhập khẩu sẽ đẩy mạnh sự phát triển của ngành công nghiệp và dịch vụ do áp dụng những thành tựu khoa học trên thế giới, qua đó tỉ trọng ngành dịch vụ và công nghiệp tăng còn tỉ trọng ngành nông nghiệp giảm dần. Thứ ba, nhập khẩu hàng hoá có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Đối với doanh nghiệp sản xuất, chất lượng NguyÔn Xu©n Léc 6 Líp: Th−¬ng m¹i quèc tÕ 46 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LuËn v¨n tèt nghiÖp là tiêu chí đầu tiên khi lựa chọn nguyên vật liệu. Các doanh nghiệp sản xuất trong nước đang khan hiếm nguồn nguyên liệu có chất lượng tốt nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm. Bên cạnh đó, họ cũng cần một quy trình sản xuất hiện đại nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất. Do đó, hoạt động nhập khẩu sẽ giúp họ giải quyết tốt những vấn đề này.
Còn với doanh nghiệp thương mại, nhập khẩu hàng hoá từ nước ngoài đem tiêu thụ tại thị trường trong nước sẽ đem lại lợi nhuận cho họ khi hàng hoá đó có chất lượng tốt, mẫu mã phong phú thoả mãn yêu cầu của thị trường. Các quốc gia trên thế giới đang áp dụng ngày càng nhiều khoa học công nghệ vào mọi lĩnh vực của nền kinh tế. Và Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế này, nhất là Việt Nam đang trên đường hội nhập với nền kinh tế thế giới nên hoạt động nhập khẩu phát triển sẽ là một ưu thế cho Việt Nam tận dụng những thành tựu của khoa học công nghệ tiên tiến. Tuy nhiên, nhập khẩu vẫn còn những hạn chế nếu không có sự quản lý chặt chẽ của Nhà nước: - Hoạt động nhập khẩu tràn lan dẫn đến lãng phí nguồn lực gây ảnh hưởng xấu đến hoạt động sản xuất trong nước - Hoạt động nhập khẩu hàng hoá luôn cần có ngoại tệ để có thể chi trả, đặc biệt là ngoại tệ mạnh.
Các nền kinh tế phát triển có nhu cầu nhập khẩu lớn nhưng lượng ngoại tệ lại không cho phép. Nếu hoạt động xuất khẩu không được phát triển thì tình trạng vay nợ từ các quốc gia hay các tổ chức tài chính quốc tế sẽ kéo dài. Điều này gây ảnh hưởng xấu đến nền kinh tế khi tỷ giá hối đoái tăng cao, nợ nước ngoài lớn gây khó khăn cho xuất khẩu. - Nhập khẩu quá nhiều sẽ gây nên tình trạng mất cân bằng cán cân thương mại quốc tế.
Tình trạng nhập siêu sẽ đẩy tỉ giá hối đoái tăng cao gây khó khăn cho cả hoạt động nhập khẩu và xuất khẩu. Trong khi nhập khẩu cần nhiều ngoại tệ thì hoạt động xuất khẩu lại không đem lại nguồn ngoại tệ mong muốn để chi trả hàng nhập khẩu do nội tệ đang ngày càng mất giá còn ngoại tệ lại lên giá. NguyÔn Xu©n Léc 7 Líp: Th−¬ng m¹i quèc tÕ 46 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LuËn v¨n tèt nghiÖp Là nước có nền kinh tế đang phát triển, nhu cầu về công nghệ, máy móc thiết bị hiện đại phục vụ cho hoạt động sản xuất và đáp ứng nhu cầu xuất khẩu cũng như tiêu thụ trong nội địa của Việt Nam ngày càng tăng trong khi trình độ kỹ thuật vẫn còn thấp. Vì vậy, nhập khẩu là phương án tối ưu mà Việt Nam có thể thúc đẩy nhanh sự phát triển kinh tế đất nước.
Cùng với sự phát triển kinh tế là vị thế của Việt Nam trên thế giới, hàng hoá của Việt Nam có thể cạnh tranh được với hàng hoá từ các nước khác khi chất lượng được cải thiện rõ rệt và mẫu mã được cải tiến thoả mãn thị hiếu của từng thị trường. Các phương thức nhập khẩu 1. Nhập khẩu liên doanh Đây là hình thức nhập khẩu dựa trên sự tự nguyện của các chủ thể kinh tế tham gia kinh doanh xuất nhập khẩu, trong đó có ít nhất một bên nhập khẩu trực tiếp nhằm kết hợp với nhau để thực hiện các giao dịch và đưa ra các biện pháp liên quan đến nhập khẩu để cả hai bên cùng thu được lợi ích mong muốn.