phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, đề tài gồm có 3 chương, 8 tiết. HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VÀ VAI TRÒ CỦA HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TRONG TỔ CHỨC DẠY HỌC Ở THPT HIỆN NAY 1. Tổng quan đề tài nghiên cứu Hoạt động ngoại khóa là một hình thức dạy học có thể giúp HS có kết quả cai hơn trong học tập, góp phần hoàn thiện nhân cách cho các em. Chính vì vậy mà hoạt động ngoại khóa đã được chú trọng nghiên cứu và thực hiện ở nhiều nước trên thế giới.
Các công trình nước ngoài nghiên cứu về hoạt động ngoại khóa và vai trò của hoạt động ngoại khóa Trong lịch sử giáo dục hoạt động ngoại khóa đã xuất hiện từ lâu, vào thế kỉ XVI thời kì phục hung, Rabơle (Francois Rabelais (1494 - 1553)) một nhà tư tưởng người Pháp đã có sáng kiến tổ chức các hình thức giáo dục Ngoài giờ lên lớp như ngoài việc ở lớp còn có các buổi tham quan nhà xưởng, các cửa hàng. Ông nhấn mạnh “Việc giáo dục phải bao hàm cả nội dung trí dục, thể chất, thẩm mỹ…” đặc biệt mỗi tháng một lần, Thầy và trò về sống ở nông thôn một ngày [28, tr. Nhà cải cách giáo dục tiên phong vĩ đại của Ai Cập Isma’il AL - Qab bani (1898 - 1963) đã đưa chủ nghĩa thực dụng do John Dewey - người Mỹ khởi xướng đến với nhân dân Ai Cập và áp dụng nó rất thành công đó là: “Sử dụng phương pháp giảng dạy theo nguyên tắc “ Học đi đôi với hành”, tăng khả năng quan sát, nhận thức, phân tích và đánh giá. Phương pháp này đi ngược với phương pháp truyền thống “ Đọc, viết nghe và đọc” phát triển tinh thần tự do, khuyến khích dân chủ , tự định hướng và tôn trọng lẫn nhau, nuôi dưỡng khả năng sáng tạo” [15, tr.
6 Nhà giáo dục Xô Viết lỗi lạc đầu thế kỉ XX A.S Macarencô (1888 - 1939) đã bàn về tầm quan trọng về hoạt động ngoại khóa. Ông phát biểu: “tôi kiên trì nói rằng các vấn đề giáo dục, phương pháp giáo dục không thể hạn chế trong các vấn đề giảng dạy. Lại càng không thể để cho quá trình giáo dục chỉ thực hiện trên lớp học, mà đáng ra phải là trên mỗi mét vuông của đất nước chúng ta…” nghĩa là “Trong bất cứ hoàn cảnh nào cũng không được quan niệm rằng công tác giáo dục chỉ được tiến hành trong lớp” [1, tr. Trong thực tiễn công tác của mình Macarencô đã tổ chức các hoạt động bên ngoài lớp học trên cơ sở hoàn toàn tự nguyện, các em có thể xin ra khỏi tổ bất cứ lúc nào nhưng các tổ phải kỉ luật trong quá trình hoạt động.
Các công trình nghiên cứu trong nước đề cập đến hoạt động ngoại khóa và tổ chức ngoại khóa ở phổ thông hiện nay Chủ tịch Hồ Chí Minh trong nhiều bài phát biểu đã nhẫn mạnh “Học phải đi đôi với hành”, chú ý giáo dục nhiều mặt cho HS đó là trí, đức, thể, mỹ, lao động. Trong thư gửi Hội nghị cán bộ phụ trách nhi đồng toàn quốc, Bác viết “Trong lúc học cũng cần làm cho các cháu vui, trong lúc vui cũng cần làm cho các cháu học. Ở trong trường, trong xã hội các cháu đều vui , đều học” [24, tr. Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam từ năm 2001 đến 2010 đã nêu rõ quan điểm giáo dục của Đảng ta: “Phát triển con người toàn diện trên các mặt tình cảm, trí tuệ tinh thần và thể chất là lí tưởng của sự phát triển xã hội mà chúng ta từng bước tiến tới” [31].
Ngoài ra, còn một số đề tài nghiên cứu về điểm mới dạy học GDCD và tổ chức các HĐNK môn GDCD hiện nay, cụ thể: - Công trình nghiên cứu “Vận dụng quan điểm tích hợp trong việc phát triển chương trình giáo dục ở Việt Nam sau 2015” của tác giả Cao Thị Thặng đã tổng quan các vấn đề lí luận và thực tiễn về xu thế tích hợp trong chương 7 trình giáo dục một số nước trên thế giới. Phân tích thực trạng việc vận dụng quan điểm dạy và học tích hợp trong chương trình giáo dục Việt Nam. Đề xuất giải pháp vận dụng quan điểm tiếp cận tích hợp vào việc phát triển chương trình phổ thông Việt Nam trong tương lai sau 2015. - Bên cạnh đó, còn có một số công trình khác như: “Một số định hướng về dạy học tích hợp” của Cao Văn Sâm (2006), Nxb Giáo dục; “Đào tạo - Dạy học theo quan điểm tích hợp: Chúng ta đang ở đâu?” của Hoàng Thị Tuyết (2012), Nxb Giáo dục.cũng đã làm rõ cơ sở lý luận chung về phương pháp dạy học tích hợp nhằm đổi mới phương pháp dạy học ở các trường THPT hiện nay.TS Nguyễn Phúc Chỉnh có công trình“Hình thành năng lực dạy học tích hợp cho GV THPT” là đề tài KHCN cấp Bộ B2010 -TN03 - 30TĐ trong công trình này, tác giả đã nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn, nghiên cứu biên soạn tài liệu dạy học tích hợp một số môn học (Vật lý, Sinh học, Địa lý.) ở trường THPT.
- Luận văn “Giáo dục kỹ năng sống cho HS THPT thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp” của Tiến sĩ giáo dục Phan Thanh Vân - trường Đại học Sư phạm - Đại học Thái Nguyên. - Luận văn Thạc sĩ của Nguyễn Thị Thảo “Tác động của hoạt động ngoại khóa đến tính tích cực học tập của HS THPT” nghiên cứu tại trường THPT Châu Văn Liêm - TP Cần Thơ do PGS.TS Hoàng Bá Thịnh Đại học quốc gia Hà Nội đã đề cập tới tác động tích cực từ hoạt động ngoại khóa tạo sự say mê, hứng thú cho HS trải nghiệm khám phá và trang bị cho mình những kĩ năng xử lí các tình huống trong thực tiễn giáo dục và vận dụng trong đời sống xã hội. - Đề tài “Giáo dục giá trị sống cho HS THPT hiện nay trong dạy học môn GDCD” của giảng viên hướng dẫn: PGS.TS Lê Thị Thanh Thúy với sự thực hiện của sinh viên Nguyễn Thị Phượng lớp K61A - Trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã đề cập đến “giá trị sống” là một bộ phận quan trọng cấu thành 8 nhân cách con người. Việc giáo dục giá trị sống cho HS THPT có thể được tiến hành thông qua các con đường hoạt động ngoại khóa được xem là 1 cách thức có hiệu quả.
Đề tài khoa học đã được thực hiện tại trường THPT Chuyên - Quốc học Huế. Dạy học tích hợp ở THCS và THPT (2014) của Bộ giáo dục và đào tạo, NXBĐHSP. Tài liệu này đã xây dựng chi tiết 3 nội dung về vấn đề chung, cách tổ chức và cách quản lí hiệu quả dạy học tích hợp. Tuy nhiên chưa có đề tài nào đáp ứng được và cũng chưa có đề tài nào tập trung nghiên cứu về “Nâng cao hiệu quả tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong dạy học môn Giáo dục công dân ở trường THPT Chu Văn An - TP.
Hoạt động ngoại khóa và các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa 1. Hoạt động ngoại khóa 1. Quan niệm về hoạt động ngoại khóa và tổ chức các hoạt động ngoại khóa Hoạt động ngoại khóa là những hoạt động giáo dục được tổ chức ngoài giờ học các môn văn hoá và là hoạt động tiếp nối hoạt động dạy học trên lớp. Nó có quan hệ chặt chẽ với hoạt động dạy học và các hoạt động giáo dục trong nhà trường THPT, nhằm tạo môi trường để người học có cơ hội gắn lý thuyết với thực hành, thống nhất giữa nhận thức với hành động và trải nghiệm hành vi ứng xử của mình.
Hoạt động ngoại khóa hay còn gọi là hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường THPT góp phần quan trọng vào sự hình thành và phát triển các kỹ năng, hành vi, giáo dục tình cảm, niềm tin cho người học, giúp người học hình thành và phát triển kỹ năng sống để thích ứng với môi trường sống luôn luôn biến đổi, tạo cơ sở cho sự phát triển nhân cách HS một cách toàn diện đáp ứng với yêu cầu của xã hội. Cơ cấu của hoạt động ngoại khóa được xác định theo mục tiêu giáo dục của cấp học và tính đến đặc điểm lứa tuổi của từng khối lớp đồng thời phải đáp ứng được nhu cầu phát triển của xã hội về nhân cách người học. Hoạt động 9 ngoại khóa không giới hạn về không gian và thời gian hoạt động, phong phú về nội dung và đa dạng về hình thức tổ chức. Vì vậy cơ cấu tổ chức hoạt động cũng có cấu trúc linh hoạt và sáng tạo, được tích hợp nhiều nội dung giáo dục và có tính mềm dẻo, theo hướng phát huy vai trò tích cực chủ động sáng tạo của người học.
Các hoạt động ngoại khóa nhằm thực hiện các mặt giáo dục trong nhà trường, do đó nội dung hoạt động giáo dục được tập trung vào các nội dung cơ bản sau đây: Hoạt động gắn liền với nội dung văn hoá trong nhà trường, hoạt động thể dục, thể thao, văn nghệ, nghệ thuật, các hoạt động xã hội - chính trị, lao động nghề nghiệp, các vấn đề về tình bạn, tình yêu, hôn nhân, gia đình, các vấn đề về giữ gìn phát huy các giá trị bản sắc văn hóa dân tộc, phòng chống các tệ nạn xã hội, các vấn đề về vai trò của thanh niên trong xây dựng đất nước ở thời kỳ CNH, HĐH, các vấn đề về hoà bình hữu nghị, giáo dục hướng nghiệp, vv. Mục tiêu của hoạt động ngoại khóa Luật giáo dục 2005 nước ta quy định: “Mục tiêu của giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện đạo đức, có tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lí tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [26, tr. Nghị quyết số 29 lần thứ 8 của Ban chấp hành Trung ương khóa XI của Đảng về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo” cũng chỉ rõ: “phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo và vận dụng tri thức, kỹ năng của người học bằng phương pháp kết hợp học chính khóa với học ngoại khóa” [2]. Như vậy, HĐNK là một trong những hoạt động giáo dục quan trọng ở trường phổ thông.
Hoạt động này có ý nghĩa hỗ trợ cho giáo dục chính khóa, góp phần phát triển và hoàn thiện nhân cách, bồi dưỡng năng khiếu và tài năng sáng tạo của HS kích thích thiên hướng của HS về mặt hoạt động nào đó có thể hứng thú học tập chính khóa.
