Lyù do choïn ñeà taøi vaø muïc ñích nghieân cöùu : Cuoäc ñaáu tranh, giaønh ñoäc laäp töï do cho daân toäc döôùi söï laõnh ñaïo cuûa Ñaûng Coäng saûn Vieät Nam ñaõ phaùt huy röïc rôõ Chuû nghóa yeâu nöôùc, tinh thaàn hoøa hieáu trong khoâng gian ñoái ngoaïi roäng lôùn. Do ñaëc ñieåm cuoäc ñaáu tranh caùch maïng cuûa daân toäc Vieät Nam, dieãn ra sau khi hieäp nghò Geneøve kyù keát, nöôùc Vieät Nam taïm chia laøm hai mieàn. Cuøng moät luùc Vieät Nam coù hai heä thoáng vaø toå chöùc ngoaïi giao, nhöng ñeàu do Ñaûng Lao ñoäng Vieät Nam laõnh ñaïo, cuøng thöïc hieän moät ñöôøng loái quoác teá nhaèm phuïc vuï hai nhieäm vuï chieán löôïc chung cuûa caùch maïng Vieät Nam. Ngoaïi giao hai mieàn “tuy hai maø moät, tuy moät maø hai”, ñoù laø neùt ñoäc ñaùo vaø saùng taïo lôùn cuûa ngoaïi giao Vieät Nam thôøi ñaïi Hoà Chí Minh.
Ngoaïi giao mieàn Baéc ñaõ laøm heát söùc mình giuùp ñôõ Maët traän daân toäc giaûi phoùng vaø Chính phuû Caùch maïng laâm thôøi Coäng hoøa Mieàn Nam Vieät Nam. Ñoàng thôøi vôùi noã löïc cuûa mình, Maët traän vaø Chính phuû Caùch maïng laâm thôøi ñaõ tieán haønh caùc hoaït ñoäng ñoái ngoaïi naêng ñoäng, saùng taïo vaø ñaït ñöôïc nhöõng thaønh töïu veû vang. Söï toàn taïi, uy tín vaø vò trí quoác teá cuûa Maët traän daân toäc giaûi phoùng vaø Chính phuû Caùch maïng laâm thôøi laø moät thaéng lôïi ngoaïi giao to lôùn, laøm phong phuù lòch söû ñaáu tranh ngoaïi giao, quan heä quoác teá cuûa Vieät Nam. Keát quaû ngoaïi giao nhaân daân, hình thaønh maët traän nhaân daân theá giôùi ñoaøn keát uûng hoä Vieät Nam, keát hôïp söùc maïnh daân toäc vôùi söùc maïnh cuûa thôøi ñaïi.
Cuoäc khaùng chieán choáng Myõ cöùu nöôùc cuûa daân toäc Vieät Nam giaønh thaéng lôïi naøy ñeán thaéng lôïi khaùc vaø ñeán thaéng lôïi hoaøn toaøn trong ñoù ngoaïi giao vôùi nhöõng “ Thaéng lôïi tuyeät vôøi” goùp phaàn vaøo Ñaïi thaéng Muøa Xuaân 1975. Nghieân cöùu hoaït ñoäng ñoái ngoaïi cuûa Chính phuû Caùch maïng laâm thôøi Coäng hoøa Mieàn Nam Vieät Nam trong khaùng chieán choáng Myõ cöùu nöôùc (giai ñoaïn 1969-1975) nhaèm laøm roõ söï ra ñôøi cuûa Maët traän Daân toäc Giaûi phoùng vaø Chính phuû Caùch maïng Laâm thôøi Coäng hoøa Mieàn Nam Vieät Nam laø taát yeáu cuûa lòch söû ñaáu tranh caùch maïng, laø ñaïi dieän chaân chính cuûa nhaân daân mieàn Nam. Maët traän vaø Chính phuû Caùch maïng laâm thôøi ñaõ ñeà ra 1 cöông lónh, chöông trình haønh ñoäng ñaùp öùng nguyeän voïng cuûa quaûng ñaïi quaàn chuùng nhaân daân, phuø hôïp muïc tieâu ñöôøng loái caùch maïng cuûa Ñaûng vaø Hoà Chuû tòch. Ñaëc bieät vôùi vieäc thi haønh chính saùch ngoaïi giao “Hoøa bình - Trung laäp” Maët traän vaø Chính phuû Caùch maïng laâm thôøi ñaõ coù nhieàu hoaït ñoäng saùng taïo, thöïc hieän chính saùch ngoaïi giao nhaân daân, môû roäng maët traän ñoaøn keát quoác teá.
Vôùi söï hoã trôï cuûa ngoaïi giao mieàn Baéc, uy tín, vò trí treân tröôøng quoác teá cuûa Maët traän vaø Chính phuû caøng ñöôïc naâng cao qua vieäc thieát laäp quan heä ngoaïi giao vôùi caùc nöôùc, vai troø taïi Hoäi nghò Paris vaø caùc Hoäi nghò Quoác teá veà Vieät Nam v. Ngoaïi giao trôû thaønh moät Maët traän ñaáu tranh, vôùi söï keát hôïp toaøn dieän cuûa ba maët traän quaân söï, chính trò, ngoaïi giao taïo neân söùc maïnh toång hôïp ñöa cuoäc khaùng chieán giaønh thaéng lôïi troïn veïn. Ngaøy nay vôùi muïc tieâu ñaåy maïnh coâng nghieäp hoùa, hieän ñaïi hoùa ñaát nöôùc, Vieät Nam phaán ñaáu ñeå naêm 2020 cô baûn trôû thaønh moät nöôùc coâng nghieäp theo höôùng hieän ñaïi. Ngoaïi giao seõ tieáp tuïc phuïc vuï coâng cuoäc xaây döïng vaø baûo veä Toå quoác, goùp phaàn thöïc hieän caùc muïc tieâu maø Ñaûng Coäng saûn vaø Nhaø nöôùc ñeà ra: “.
Tieáp tuïc giöõ vöõng moâi tröôøng hoøa bình vaø taïo ñieàu kieän quoác teá thuaän lôïi ñeå ñaåy maïnh phaùt trieån kinh teá-xaõ hoäi, coâng nghieäp hoùa, hieän ñaïi hoùa ñaát nöôùc, xaây döïng vaø baûo veä Toå quoác, baûo ñaûm ñoäc laäp vaø chuû quyeàn quoác gia, ñoàng thôøi goùp phaàn tích cöïc vaøo cuoäc ñaáu tranh chung cuûa nhaân daân theá giôùi vì hoøa bình, ñoäc laäp daân toäc, daân chuû vaø tieán boä xaõ hoäi”. [ 11: 119 ] Coâng taùc ñoái ngoaïi: “Phoái hôïp chaët cheõ hoaït ñoäng ngoaïi giao Nhaø nöôùc, hoaït ñoïng ñoái ngoaïi cuûa Ñaûng vaø hoaït ñoäng ñoái ngoaïi nhaân daân. laøm cho theá giôùi hieåu roõ hôn ñaát nöôùc, con ngöôøi, coâng cuoäc ñoåi môùi cuûa Vieät Nam. tranh thuû söï ñoàng tình, uûng hoä vaø hôïp taùc ngaøy caøng roäng raõi cuûa theá giôùi”.[ 11: 122 ] Do ñoù choïn ñeà taøi, nghieân cöùu veà “ Hoaït ñoäng ñoái ngoaïi cuûa Chính phuû Caùch maïng laâm thôøi Coäng hoøa Mieàn Nam Vieät Nam (1969-1975)” coù nhieàu yù nghóa khoa hoïc vaø thöïc tieãn ñoái vôùi ñaát nöôùc ta hieän nay.
Lòch söû nghieân cöùu vaán ñeà: Ban chæ ñaïo Toång keát chieán tranh tröïc thuoäc Boä Chính trò ñaõ bieân soaïn: “ Toång keát cuoäc khaùng chieán choáng Myõ cöùu nöôùc - Thaéng lôïi vaø baøi hoïc”, toång keát moät caùch heä thoáng vaø toaøn dieän nhöõng vaán ñeà cuûa lòch söû khaùng chieán vó ñaïi cuûa daân toäc Vieät Nam döôùi söï 2 laõnh ñaïo cuûa Ñaûng vaø Hoà Chuû Tòch. Ñoàng thôøi taùc phaåm “ Toång keát cuoäc khaùng chieán choáng Myõ , cöùu nöôùc thaéng lôïi vaø baøi hoïc”, phaàn toång keát veà ñoaøn keát quoác teá, coù ñaùnh giaù “Trong suoát cuoäc khaùng chieán choáng Myõ, Ñaûng ta ra söùc ñoaøn keát quoác teá, phaùt huy toái ña söùc maïnh cuûa thôøi ñaïi. ñaët hoaït ñoäng ñoái ngoaïi, ñaáu tranh ngoaïi giao thaønh moät maët traän coù taàm quan troïng chieán löôïc, goùp phaàn taïo neân söï vöôït troäi veà theá vaø löïc cuûa nhaân daân ta ñeå ñaùnh thaéng keû thuø”,[ 2:248 ] vaø neâu khaùi quaùt veà hoaït ñoäng ñoái ngoaïi cuûa Maët traän vaø Chính phuû caùch maïng laâm thôøi Coäng hoøa Mieàn Nam Vieät Nam. Ngaønh ngoaïi giao Vieät Nam cuõng ñaõ coù moät soá coâng trình nghieân cöùu toång keát nhö: Naêm 1995 Löu Vaên Lôïi chuû bieân cuoán saùch “Naêm möôi naêm ngoaïi giao Vieät Nam” (1945- 1995).
Toaøn boä coâng trình treân 400 trang vieát theo bình luaän caùc vaán ñeà ñoái ngoaïi trong truyeàn thoáng lòch söû vaø ñoái ngoaïi hieän ñaïi cuûa Nhaø nöôùc Vieät Nam Daân chuû Coäng hoøa, ñoái ngoaïi qua hai cuoäc khaùng chieán. Caùc hoaït ñoäng ñoái ngoaïi cuûa Maët traän vaø Chính phuû Caùch maïng Laâm thôøi vieát cuøng vôùi caùc hoaït ñoäng chung cuûa caû nöôùc. Ngöôøi vieát töøng laø nhaân chöùng lòch söû, töøng giöõ nhöõng troïng traùch trong Boä Ngoaïi giao hoaëc ñaõ tröïc tieáp tham gia vaøo caùc söï kieän, noäi dung cuoán saùch noùi leân nhöõng vaán ñeà ñaáu tranh ngoaïi giao raát saâu saéc cuûa daân toäc suoát 30 naêm (1945-1975). Naêm 2002 Nhaø xuaát baûn Chính trò Quoác gia Haø Noäi xuaát baûn cuoán “Ngoaïi giao Vieät Nam 1945-2000”.
Ñaây laø coâng trình nghieân cöùu khoa hoïc lôùn, Ban bieân taäp laø caùc ñoàng chí laõnh ñaïo Ñaûng, Nhaø nöôùc, caùc ñoàng chí tröïc tieáp laõnh ñaïo veà coâng taùc ñoái ngoaïi. Noäi dung taäp trung neâu nhöõng hoaït ñoäng ngoaïi giao Vieät Nam trong 55 naêm, moät thôøi kyø ñaày bieán ñoäng vaø bieát bao ñoåi thay ôû Vieät Nam cuõng nhö treân theá giôùi. Treân bình dieän chung, neàn ngoaïi giao Vieät Nam hieän ñaïi, ñöôøng loái ñoái ngoaïi ñoäc laäp, töï chuû, saùng taïo cuûa Ñaûng vaø Nhaø nöôùc trong töøng giai ñoaïn lòch söû vaän ñoäng cuûa caùch maïng nöôùc ta. Phaàn quan troïng taäp trung ñeà caäp caùc ñaëc ñieåm, tính chaát, ruùt ra baøi hoïc kinh nghieäm trong hoaït ñoäng ngoaïi giao, moät ñoùng goùp môùi vaøo toång keát lòch söû caùch maïng Vieät Nam.
Naêm 1993 taùc phaåm “Chung moät boùng côø” vieát veà Maët traän daân toäc giaûi phoùng mieàn Nam Vieät Nam Coâng trình ñoà soä 975 trang in khoå lôùn noäi dung phaûn aùnh nhöõng söï kieän 3 gaén lieàn vôùi caùc ñoàng chí laõnh ñaïo Maët traän Daân toäc giaûi phoùng mieàn Nam Vieät Nam, coù 11/130 baøi vieát ghi laïi caùc hoaït ñoäng quoác teá cuûa Maët traän Daân toäc giaûi phoùng. Naêm 2000, taùc phaåm “Töø Maët traän daân toäc giaûi phoùng mieàn Nam Vieät Nam ñeán Chính phuû Caùch maïng laâm thôøi Coäng hoøa Mieàn Nam Vieät Nam taïi Hoäi nghò Paris”. Ñaây laø coâng trình taäp hôïp 26 baøi vieát cuûa caùc ñoàng chí laõnh ñaïo vaø thaønh vieân phaùi ñoaøn Chính phuû Caùch maïng laâm thôøi Coäng hoøa Mieàn Nam Vieät Nam taïi Hoäi nghò Paris. Nhöõng nhaân chöùng lòch söû soáng ñoäng, thoâng qua söï kieän dieãn bieán hoäi nghò, nhöõng hoaït ñoäng ngoaïi giao beân ngoaøi Hoäi nghò v.
Taát caû goùp phaàn taïo neân thaéng lôïi ngoaïi giao tuyeät vôøi ngaøy 27/1/1973. Kyù keát Hieäp ñònh Paris, chaám döùt chieán tranh, laäp laïi hoøa bình ôû Vieät Nam. Noäi dung caùc baøi vieát phaûn aùnh töøng maët hoaït ñoäng ngoaïi giao cuûa Maët traän vaø Chính phuû Caùch maïng Laâm thôøi. Ñeán naêm 2003, Trung taâm döõ lieäu - Tö lieäu Thoâng taán, Thoâng taán xaõ Vieät Nam toå chöùc thaåm ñònh boå sung tö lieäu laàn nöõa vaø xuaát baûn “Chính phuû Vieät Nam 1945-2003”: Trong toång soá 460 trang saùch, coù hôn 10 trang giôùi thieäu veà Chính phuû Caùch maïng laâm thôøi coäng hoøa mieàn Nam Vieät Nam vaø Hoäi nghò Paris.
Nhìn chung coù neâu söï kieän hoaït ñoäng cuûa Chính phuû Caùch maïng laâm thôøi trong ñoù coù giôùi thieäu khaùi quaùt veà hoaït ñoäng ñoái ngoaïi. Naêm 2003, nhaân kyû nieäm 30 naêm kyù keát Hieäp ñònh Paris - coù haøng chuïc baøi vieát coù giaù trò ôû trong nöôùc, coù caû Hoäi thaûo Quoác teá toå chöùc taïi Paris. Ñoàngchí Nguyeãn Thò Bình nguyeân Boä tröôûng Boä Ngoaïi giao, tröôûng ñoaøn ñaïi bieåu Chính phuû Caùch maïng laâm thôøi Coäng hoøa Mieàn Nam Vieät Nam taïi Hoäi nghò Paris ñaõ coù nhieàu baøi vieát veà caùc hoaït ñoäng ngoaïi giao, ñaùnh giaù nhöõng giaù trò to lôùn cuûa maët traän ngoaïi giao keát hôïp vôùi maët traän quaân söï vaø chính trò. “Vöøa ñaùnh vöøa ñaøm”, vaán ñeà ngheä thuaät laõnh ñaïo chæ ñaïo caùch maïng cuûa Ñaûng, Baùc Hoà.
Ngoaïi giao Vieät Nam trong ñoù coù ngoaïi giao cuûa Maët traän, Chính phuû caùch maïng laâm thôøi goùp phaàn vaøo thaéng lôïi vó ñaïi cuûa daân toäc, “ñaùnh cho Myõ cuùt”, taïo ñieàu kieän ñeå “ñaùnh cho nguïy nhaøo”. Naêm 2004 Nguyeãn Phuùc Luaân nguyeân phoù vuï tröôûng Boä ngoaïi giao, thaønh vieân Ban toång keát lòch söû ngoaïi giao Vieät Nam ñaõ vieát : “ Ngoaïi giao Hoà Ch í Minh laáy chí nhaân 4 thay cöôøng baïo”. Taùc phaåm vôùi hôn 400 trang saùch veà truyeàn thoáng ngoaïi giao Vieät Nam ñaëc bieät laø nhöõng vaán ñeà thuoäc quan ñieåm, tö töôûng Hoà Chí Minh theå hieän qua caùc hoaït ñoäng ngoaïi giao cuûa nhaø nöôùc caùch maïng Vieät Nam qua hai cuoäc khaùng chieán. Ñoàng thôøi coù moät soá taùc phaåm vieát veà nhöõng nhaân vaät lòch söû trong ñaáu tranh caùch maïng, nhöõng töôùng lónh taøi ba veà ñaáu tranh ngoaïi giao nhö : - Nhôù veà Anh - Leâ Ñöùc Thoï - Luaät sö Nguyeãn Höõu Thoï gaén boù vôùi daân toäc vôùi nhaân daân vôùi caùch maïng.