MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Ma túy là một vấn nạn nóng bỏng, không chỉ trong nội bộ của một quốc gia mà còn là vấn đề cần được quan tâm của nhiều nước trên thế giới. Toàn cầu hóa đã mang lại nhiều cơ hội cho sự phát triển kinh tế - xã hội song cũng đặt ra nhiều thách thức lớn trong công cuộc đấu tranh với tệ nạn ma túy, đặc biệt ở các nước đang phát triển. Nghiện ma túy gây ra nhiều hậu quả cho cả người nghiện, gia đình và toàn xã hội.
Nó làm biến dạng các quan hệ xã hội, thay đổi các định hướng giá trị theo hướng tiêu cực và nhất là sự suy giảm đạo đức, nhân cách của con người, gây ảnh hưởng xấu đến đời sống sinh hoạt, phong tục tập quán của cộng đồng dân tộc Việt Nam, gây rối trật tự an toàn xã hội. Theo số liệu báo cáo của Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội, tính tới cuối tháng 6 năm 2011 cả nước có 149.900 người nghiện ma túy. So với cuối năm 1994,( năm 1994 là 55.445 người) số người nghiện ma túy đã tăng khoảng 2,7 lần với mức tăng xấp xỉ 6.000 người nghiện mỗi năm. Người nghiện ma túy đã có 63/63 tỉnh, thành phố, khoảng 90% quận, huyện, thị xã và gần 60% xã, phường, thị trấn trên cả nước[5].
Độ tuổi của người nghiện ma túy cũng có xu hướng trẻ hóa. Cuối năm 2010, gần 70% người nghiện ma túy ở độ tuổi dưới 30 trong khi năm 1995 tỷ lệ này chỉ khoảng 42%. Hơn 95% người nghiện ma túy ở Việt Nam là nam giới. Tuy nhiên, tỷ lệ người nghiện là nữ giới cũng đang có xu hướng tăng trong những năm qua[5].
Do đó việc cai nghiện có hiệu quả cũng như việc giúp người nghiện sau khi cai nghiện không tái nghiện trở lại là một vấn đề cần phải quan tâm của các cấp các ngành và của toàn xã hội. Kết quả cai nghiện ma túy trong thời gian qua ở nước ta đã đạt được những kết quả nhất định, tuy nhiên vẫn còn rất thấp (tỷ lệ tái nghiện sau cai là rất cao – trên 90%)[ 5], do rất nhiều nguyên 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhân, trong đó có một nguyên nhân rất căn bản là người nghiện ma túy sau thời gian cai nghiện tại các Trung tâm cai nghiện không có công ăn việc làm ổn định, lâu dài, không có thu nhập nuôi sống bản thân và phụ giúp gia đình. Bên cạnh đó, xã hội Việt Nam vẫn còn rất kì thị đối với những người mắc các tệ nạn xã hội như mại dâm, nghiện ma túy, mặc dù những đối tượng này muốn quay trở về làm lại cuộc đời thì chính sự khinh bỉ, miệt thị của những người xung quanh về những sai lầm mà họ đã từng phạm phải khiến cho họ trở nên chán nản và lại tiếp tục quay trở lại con đường sai lầm trước đó. Vì vậy, muốn người cai nghiện ma túy sau khi ra khỏi trung tâm cai nghiện có thể trở lại cuộc sống bình thường một cách tốt nhất thì ngay từ khi họ còn cai nghiện ở trung tâm đã phải có những định hướng nhất định cho họ về cuộc sống sau khi ra khỏi trung tâm, có những biện pháp can thiệp, giúp đỡ họ kịp thời trước và sau khi cai nghiện xong.
Do vậy, dạy nghề, tổ chức lao động sản xuất, tạo việc làm, có thu nhập ổn định không những là một nội dung quan trọng của quy trình cai nghiện mà còn là yêu cầu thiết yếu, tạo điều kiện cho đối tượng tái hoà nhập cộng đồng, phòng chống tái nghiện có hiệu quả. Điều đó đã đặt ra một yêu cầu cấp thiết ở nước ta hiện nay là cần có sự nghiên cứu một cách cơ bản, có hệ thống vấn đề dạy nghề và tạo việc làm cho những người sau cai nghiện ma tuý để giúp họ thực sự tái hoà nhập cộng đồng và có cuộc sống yên ổn, trở thành người có ích cho xã hội. Việt Nam đang có những thay đổi theo hướng tích cực một cách nhất định trong tất cả mọi mặt của đời sống xã hội, đặc biệt Việt Nam đã ra nhập tổ chức thương mại thế giới WTO thì hoạt động công tác xã hội nói chung và hoạt động cai nghiện ma túy, hướng nghiệp cho các đối tượng nghiện nói riêng luôn được quan tâm đúng mức. Trên khắp đất nước ta có biết bao những Trung tâm được mở ra với mục đích nêu cao tinh thần nhân ái, vì cuộc sống lành mạnh, tốt đẹp của con người như các Trung tâm Chữa bệnh Giáo Dục 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Lao Động Xã Hôi, Trung tâm Quản Lý Dạy Nghề và Giải Quyết Việc Làm.
Những việc làm, sự cưu mang, ủng hộ, sự quan tâm chu đáo đối với những đối tượng nghiện ma tuý luôn là nguồn cổ vũ lớn đối với các đối tượng để họ cai nghiện thành công, vượt qua được chính mình, vượt qua những cám dỗ của cuộc sống, đặc biệt hơn nữa giúp các đối tượng có niềm tin và nghị lực vào cuộc sống để trở thành những công dân có ích cho Đất nước. Trung tâm Chữa bệnh Giáo dục lao động xã hội (CBGDLĐXH) số IV tại xã Yên Bài – Huyện Ba Vì – Thành phố Hà Nội là một trung tâm như thế. Trung tâm CBGDLĐXH số IV trực thuộc Sở Lao động Thương bình và Xã hội thành phố Hà Nội, được thành lập năm 2002. Trung tâm có nhiệm vụ tập trung chữa trị, tổ chức giáo dục dạy nghề và lao động sản xuất cho các đối tượng là nam nghiện hút ma túy, bị nhiễm HIV/AIDS.
Trung tâm vừa thực hiện chức năng cai nghiện cho những đối tượng nghiện ma túy tại trung tâm, vừa tổ chức các lớp học nghề và định hướng nghề nghiệp cũng như giới thiệu việc làm cho họ sau khi họ cai nghiện xong. Tuy nhiên, số lượng người cai nghiện ma túy sau khi ra khỏi trung tâm lại tái nghiện trở lại, hoặc bỏ nghề, ăn chơi cờ bạc ngày càng gia tăng, điều này đã làm ảnh hưởng không nhỏ tới cuộc sống của những người xung quanh, ảnh hưởng tới sự phát triển của xã hội. Những nghiên cứu về tạo việc làm cho người sau cai nghiện ma túy đã được nhiều nhà khoa học nghiên cứu, tuy nhiên với việc nghiên cứu hoạt động dạy nghề cho đối tượng cai nghiện ma túy trong trung tâm cai nghiện dưới góc độ công tác xã hội (CTXH) thì là một đề tài mới mẻ. Câu hỏi được đặt ra xoay quanh việc đào tạo nghề cho những người cai nghiện như thế nào cho có hiệu quả, đào tạo nghề gì và vai trò của nhân viên công tác xã hội có khả năng tham gia vào hoạt động dạy nghề này như thế nào? Từ đó, tác giả tập trung nghiên cứu về thực trạng hoạt động dạy nghề cho người cai nghiện ma túy, từ đó tìm ra những điểm hạn chế và đề xuất những giải pháp phù hợp 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cho công tác dạy nghề cho người cai nghiện ma túy.
Với những lý do trên, tác giả xin lựa chọn đề tài “Hoạt động dạy nghề cho ngƣời cai nghiện ma túy tại trung tâm Chữa bệnh, Giáo dục Lao động xã hội số IV- Hà Nội”. Tổng quan nghiên cứu Trong nhiều năm trở lại đây Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm nghiên cứu đến các vấn đề xung quanh như việc đẩy mạnh công tác phòng chống tệ nạn ma túy, tuyên truyền, giáo dục nhận thức cho người dân về công tác phòng chống, trợ giúp người nghiện, các biện pháp trị liệu cho người nghiện, tạo việc làm cho người nghiện sau cai nghiện ma túy. Có nhiều công trình nghiên cứu về các vấn đề nghề nghiệp đã được giới khoa học xã hội quan tâm. Ngoài ra còn rất nhiều bài tham luận, luận án tiến sĩ, thạc sĩ cũng nghiên cứu về vấn đề học nghề, tạo việc làm cho người sau cai nghiện ma túy và các biện pháp can thiệp trợ giúp cho người cai nghiện tái hòa nhập cộng đồng, mỗi một nghiên cứu lại có những hướng tiếp cận và phương pháp khác nhau.
Trong khuôn khổ của đề tài xin được đề cập đến những công trình nghiên cứu tiêu biểu và đặc sắc về định hướng nghề nghiệp của một số nhà nghiên cứu. - Các nghiên cứu về đào tạo nghề nói chung Dạy nghề Việt nam có lịch sử phát triển lâu đời, gắn liền với sự xuất hiện, tồn tại của nền văn minh lúa nước, của các làng nghề truyền thống và quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Phát triển và đổi mới toàn diện dạy nghề là chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước ta, được thể thiện trong các Văn kiện của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng và trong các Nghị quyết, kết luận của Bộ Chính trị, của Ban chấp hành TW Đảng. Viện Nghiên cứu Khoa học dạy nghề, GIZ và Viện Giáo dục và Đào tạo nghề Liên bang Đức lần đầu công bố Báo cáo Dạy nghề Việt Nam 2011.
Đây là báo cáo đầu tiên về đào tạo nghề ở Việt Nam, nó cung cấp các số liệu thực tế về tình hình đào tạo nghề hiện nay của quốc gia. Báo cáo là kết 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quả của sự hợp tác ba bên thành công giữa Viện Nghiên cứu Khoa học Dạy nghề, Tổ chức GIZ và Viện Giáo dục và Đào tạo nghề Liên bang Đức (BIBB). Báo cáo nghiên cứu được thực hiện với mục tiêu chính là cung cấp thông tin, cứ liệu về dạy nghề cho các nhà hoạch định chính sách, các nhà quản lý, các cơ sở dạy nghề, các cơ sở đào tạo nghề và nghiên cứu phát triển nguồn nhân lực, các doanh nghiệp và người lao động của Việt Nam, cũng như các tổ chức quốc tế có quan tâm đến hoạt động đào tạo nghề của Việt Nam. Các bài tham luận tại Hội nghị lần thứ X những người lãnh đạo cơ quan dạy nghề các nước xã hội chủ nghĩa.
Vấn đề chung được nêu trong các bài tham luận này đó là những vấn đề cơ bản trong lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp thông qua các bài tham luận tại Hội nghị lần thứ 10 những người lãnh đạo cơ quan dạy nghề các nước xã hội chủ nghĩa tổ chức tại Việt Nam năm 1982: ý nghĩa, vai trò, hình thức, phương pháp, nhiệm vụ cấp bách… của công tác dạy nghề trong giai đoạn xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.