Chương 1: Lý luận chung về hoạt động cho vay tiêu dùng của NHTM Chương 2: Thực trạng phát triển hoạt động cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng Việt Nam Thịnh Vượng chi nhánh Hà Tĩnh. Chương 3: Giải pháp phát triển cho vay tiêu dùng tại Ngân hàng Việt Nam Thịnh Vượng chi nhánh Hà Tĩnh. LÝ LUẬN CHUNG VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Hoạt động cho vay tiêu dùng của ngân hàng thƣơng mại 1.
Sơ lược lịch sử phát triển cho vay tiêu dùng Xuất phát từ nhu cầu Xã hội loài người phát triển từ thấp đến cao, từ xã hội nguyên thuỷ đến xã hội chiếm hữu nô lệ, xã hội phong kiến, xã hội tư bản…cùng với sự phát triển của xã hội, đời sống của con người cũng phát triển theo. Một trong những mục tiêu của con người trong quá trình phát triển là nâng cao mức sống của mình và con người luôn tìm mọi cách để có thể thoả mãn tối đa nhu cầu vật chất và tinh thần. Nhu cầu phát triển từ thấp đến cao, từ chỗ chỉ có nhu cầu đủ ăn, đủ mặc của xã hội nguyên thuỷ, phong kiến đến nhu cầu cao hơn như về thời trang, sức khoẻ, địa vị xã hội… các nhu cầu đó dường như là vô tận, vì khi đó thoả mãn nhu cầu này thì tiếp tục nảy sinh những nhu cầu khác cao hơn, nhiều hơn. Nhu cầu con người càng được thoả mãn thì điều kiện sống của con người ngày càng cao, xã hội càng phát triển.
Nhu cầu của con người là vô hạn nhưng khả năng được đáp ứng là có hạn bởi nguồn lực là hạn chế. Trong xã hội nguyên thuỷ con người tự thoả mãn nhu cầu bằng cách tự mình săn bắt và hái lượm theo lối tự cung tự cấp, cuộc sống phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên. Khi xã hội phát triển hơn, con người biết trao đổi hàng hóa để thoả mãn được nhiều hơn nhu cầu của mình, từ giai đoạn trao đổi trực tiếp đến việc sử dụng tiền tệ để mua và bán. Ở giai đoạn phát triển cao hơn này, tiền được dùng làm vật trung gian trong trao đổi hàng hóa, dịch vụ, người nào có nhiều tiền sẽ mua được nhiều hàng hóa cũng có nghĩa là nhu cầu được thoả mãn nhiều hơn.
Xã hội càng phát triển cao, con người càng muốn chi tiêu nhiều hơn cho hàng hóa và dịch vụ, tuy nhiên có sự giới hạn trong khả năng thanh toán của mỗi cá nhân cho hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng và hạn chế về nguồn lực. 7 Phương thức mua bán chịu Cá nhân luôn muốn mua được các hàng hóa và dịch vụ để nâng cao mức sống, tuy nhiên họ có thể bị giới hạn về khả năng tài chính, không có đủ lượng tiền cần thiết. Vì thế để có thể thoả mãn nhu cầu tiêu dùng, con người phải tìm cách mua được hàng hóa trong khi không có đủ tiền chi trả trong tay và đó nghĩ ra phương thức mua bán chịu, là cách mua bán mà người bán giao hàng cho khách hàng, sau một thời gian nhất định thì khách hàng đem tiền đến trả cho người bán. Phương thức này làm thoả mãn được cả hai bên, người tiêu dùng có được hàng hóa dịch vụ, người bán thì bán được sản phẩm.
Tuy nhiên phương thức này cũng có nhiều nhược điểm làm cho nó không được sử dụng nhiều: dễ nảy sinh ra lừa đảo không trả tiền, người bán chịu thua thiệt hoàn toàn vì không có tiền ngay để có thể tiếp tục nhập hàng, làm ngắt quãng quá trình lưu thông hàng hóa…do vậy mua bán chịu trong tiêu dùng chỉ diễn ra trong phạm vi hẹp, giữa những người quen biết và có quy mô giá trị nhỏ. Phương thức mua bán chịu chưa làm cho tiêu dùng của xã hội phát triển. Cho vay tiêu dùng đơn giản Mua bán chịu không làm thoả mãn cá nhân trong việc tiêu dùng hàng hóa và dịch vụ nào đó nảy sinh ra các hình thức cho vay đơn giản. Cá nhân và hộ gia đình có thể vay mượn của người quen, để sử dụng khoản tiền nhàn rỗi đó hầu như không phải chi trả bất cứ một khoản chi phí nào.
Các khoản vay mượn này cũng có giá trị nhỏ, và khi không đáp ứng được nhu cầu, họ sẽ phải vay mượn nặng lãi của các chủ nợ hay cầm đồ tại các cửa hiệu cầm đồ. Chỉ xảy ra khi các cá nhân và hộ gia đình có các khoản tiêu dùng cần thiết và cấp bách và không thể vay mượn ở bất cứ chỗ nào khác, vì các khoản vay mượn này có lãi suất rất cao, dẫn đến nguy cơ không trả được nợ của người vay. Trong quá trình phát triển của xã hội, có giai đoạn hình thức cho vay nặng lãi rất phát triển khi mà chưa hình thành các tổ chức tài chính, và hình thức này góp phần đáp ứng được nhu cầu về vốn của các cá nhân và hộ gia đình. Các phương thức đơn giản như vay nặng lãi, cầm đồ có không thể phát triển vì nguồn vốn của chủ cho vay là có hạn không thể đáp ứng nhu cầu tiêu dùng ngày 8 càng cao, trong khi người vay phải chịu lãi suất quá cao.
Cùng với sự phát triển kinh tế các hình thức cho vay đơn giản này giảm dần vai trò của nó và đang dần biến mất, để hình thành một phương thức tài trợ cho tiêu dùng hiện đại hơn. Cho vay tiêu dùng của các tổ chức tài chính và ngân hàng thương mại Ngân hàng và các tổ chức tài chính ra đời nhằm luân chuyển vốn trong nền kinh tế, biến tiết kiệm thành đầu tư, tạo điều kiện cho sự phát triển kinh tế và nâng cao mức sống của con người. Hình thức ngân hàng đầu tiên là ngân hàng của các thợ vàng, hoặc của những người cho vay nặng lãi, thực hiện cho vay với các cá nhân, chủ yếu là những người giàu nhằm phục vụ mục đích tiêu dùng của họ. Như vậy ngay từ hình thức sơ khai của ngân hàng nó đã có hoạt động cho vay tiêu dùng đối với các cá nhân và hộ gia đình, nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt trong cuộc sống hàng ngày.
Từ chỗ chỉ có các cá nhân cho vay với nguồn vốn nhỏ, các nhà buôn đó tập hợp lại để tạo nên một ngân hàng thực sự, có tổ chức, hoạt động với nhiều dịch vụ đa dạng hơn, không chỉ là cho vay. Những ngân hàng thương mại đầu tiên chủ yếu cho vay tài trợ ngắn hạn đối với các nhà buôn, người sản xuất và thanh toán hộ từ nguồn vốn tiền gửi, tiền thanh toán. Cùng với sự phát triển kinh tế, mức sống của người dân ngày càng cao, nhu cầu thoả mãn trong cuộc sống hàng ngày không ngừng tăng lên, các ngân hàng thương mại phát hiện ra một thị trường tiềm năng đó là cho vay đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của người dân. Khi các cá nhân có nhu cầu chi tiêu trong cuộc sống nhưng tạm thời chưa có khả năng chi trả, họ sẽ tìm cách vay mượn, và tìm đến ngân hàng chính là cách tài trợ tốt nhất cho tiêu dùng của họ.
Người tiêu dùng sẽ được vay với số tiền nên phụ thuộc vào khả năng chi trả và tài sản đảm bảo cho khoản vay với cam kết là sử dụng đúng mục đích tiêu dùng và hoàn trả cả gốc cộng lãi đúng hạn. Khách hàng phải chịu khoản chi phí là lãi với lãi suất thấp hơn nhiều so với hình thức cho vay nặng lãi, cầm đồ. Nhu cầu tiêu dùng càng phát triển, các hình thức cho vay của ngân hàng cũng ngày càng đa dạng với chất lượng cao hơn. Các ngân hàng phải chịu sự cạnh tranh lớn, vì đây là một thị trường mang lại nhiều lợi nhuận thu hút không chỉ tất cả các ngân hàng tham gia mà cũng hấp dẫn các tổ chức 9 tài chính khác như công ty tài chính, quỹ tiết kiệm, quỹ tín dụng, quỹ tương hỗ… Hoạt động của các tổ chức tài chính này cũng tương tự như ngân hàng thương mại, huy động các nguồn dài hạn và ngắn hạn để cho vay.
Tuy nhiên, các ngân hàng thương mại là những tổ chức hoạt động hiệu quả nhất vì tính chuyên môn hóa trong hoạt động tín dụng: nguồn vốn lớn, hoạt động chuyên nghiệp và có lịch sử phát triển hoạt động cho vay lâu dài. Hiện nay đến bất cứ ngân hàng thương mại nào các cá nhân và hộ gia đình có thể vay tiền với nhiều mục đích tiêu dùng khác nhau như mua nhà, mua ô tô, chi trả các khoản phí và tiêu dùng các hàng hóa và dịch vụ trong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày. Hoạt động cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, thúc đẩy sản xuất kinh doanh phát triển, thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế của mỗi quốc gia. Cho vay tiêu dùng của ngân hàng thương mại 1.
Khái niệm cho vay tiêu dùng Cho vay tiêu dùng là nghiệp vụ trong đó Ngân hàng là người cho vay, người đi vay là các cá nhân, hộ gia đình, trên nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi trong một khoảng thời gian xác định nhằm giúp người tiêu dùng sử dụng hàng hóa, dịch vụ trước khi họ có khả năng chi trả, tạo điều kiện cho họ được hưởng mức sống cao hơn. Định nghĩa về cho vay tiêu dùng có thể khác nhau nhưng nội dung cơ bản là giống nhau, cùng đề cập đến mục đích của loại hình cho vay này. Cho vay tiêu dùng là cho vay để phục vụ cho mục đích tiêu dùng, sinh hoạt của cá nhân, hộ gia đình, những người có nhu cầu nâng cao mức sống nhưng chưa có khả năng chi trả trong hiện tại. Ngân hàng phát triển sản phẩm cho vay tiêu dùng để đáp ứng nhu cầu của khách hàng và thu được gốc hoàn trả và lợi nhuận từ khoản vay.
Vai trò và các hình thức cho vay tiêu dùng a. Vai trò của cho vay tiêu dùng - Đối với NHTM: Hoạt động cho vay tiêu dùng với số lượng rất lớn các khách hàng thực tế đã 10 mang lại cho các ngân hàng rất nhiều lợi ích như nguồn thu nhập ổn định, phân tán rủi ro đã tạo nền tảng vững chắc cho hoạt động của ngân hàng. Đặc biệt là trong giai đoạn khủng hoảng kinh tế vừa qua. Hiện nay các NHTM đều có định hướng chiến lược tập trung vào hoạt động cho vay tiêu dùng, đây là xu thế tất yếu, phù hợp với xu hướng chũng của các ngân hàng trên thế giới, đảm bảo cho NHTM đa dạng hóa kinh doanh, mở rộng phân khúc khách hàng, mở rộng thị trường, phân tán rủi ro.