MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Việt Nam là một trong những quốc gia đầu tiên phê chuẩn Công ước quốc tế về Quyền trẻ em (1990). Điều này thể hiện sự quan tâm của nhà nước trong việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Theo đó Việt Nam có nghĩa vụ phải thực thi những nguyên tắc và chuẩn mực quy định trong Quyền trẻ em.
Trên thực tế, nhà nước CHXHCN Việt Nam đã và đang chuyển tải các nội dung cơ bản của quyền trẻ em và tạo điều kiện cụ thể ở Việt Nam bằng việc hoàn thiện hệ thống pháp luật của mình nhằm ghi nhận, thực thi và bảo vệ tốt hơn quyền trẻ em ở Việt Nam. Bằng chứng là các văn bản hướng dẫn thi hành (Nghị định 36/2005/NĐ-CP ngày 17/3/2005 và nghị định 71/2011/NĐ-CP ngày 22/8/2011). Đặc biệt, trong chương trình nghị sự của Quốc hội năm 2012 – 2013, Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em là một trong những luật sẽ được sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện. Nhiều chính sách cụ thể hóa Luật BVCS&GD Trẻ em đã được ban hành và thực thi có hiệu quả, thí dụ chỉ thị số 55/CT-TW, Quyết định số 19 QĐ-TTg phê duyệt Chương trình phòng ngừa và giải quyết trẻ em lang thang, trẻ em bị xâm phạm tình dục và trẻ em bị lao động trong điều kiện nặng nhọc, độc hại, Quyết định 267/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình quốc gia bảo vệ trẻ em giai đoạn 2011- 2015.
Hiện nay, vấn đề quyền trẻ em đang là mối quan tâm lớn không chỉ của từng quốc gia mà là của toàn nhân loại. Tương lai của mỗi quốc gia, dân tộc phụ thuộc nhiều vào việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Tuy nhiên, ở nhiều nơi trên thế giới, tình trạng trẻ em phải tự lao động kiếm sống, bị lừa gạt, bạo lực, bóc lột sức lao động và sa vào các tệ nạn xã hội 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com đang có chiều hướng gia tăng. Bởi vậy, hơn lúc nào hết, vấn đề Quyền trẻ em được đặt ra như một nhu cầu bức bách cần được giải quyết, nhằm giành lại cho các em quyền được sống, quyền được học hành, vui chơi, được chăm sóc và bảo vệ.
Những khẩu hiệu “Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai”, “Hãy dành tất cả những gì tốt đẹp nhất cho trẻ em mà mình có” đã và đang là khẩu hiệu hành động của các quốc gia. Ở Việt Nam, ngay từ khi phê chuẩn Công ước quốc tế về Quyền trẻ em (1990), UNICEF đã phối hợp chặt chẽ với chính phủ Việt Nam xây dựng Chương trình hành động quốc gia vì trẻ em và nỗ lực triển khai thực hiện. UNICEF đã kiên trì thực hiện các hoạt động truyền thông nhằm nâng cao nhận thức của những người có vai trò và ảnh hưởng đối với trẻ em. Bởi vậy, trẻ em Việt Nam đã, đang và sẽ được hưởng những cơ hội tốt đẹp hơn so với trước đây.
Mức sống của nhiều gia đình được cải thiện, các bậc cha mẹ có sự lựa chọn dễ dàng hơn trong việc tổ chức cuộc sống và điều này có ảnh hưởng tích cực tới lợi ích của trẻ em. Nhưng để có được sự lựa chọn đi tới quyết định đúng đắn trong việc chăm sóc trẻ em, các gia đình cần được tiếp cận thông tin nhiều hơn nữa. Truyền thông đã và đang tiếp tục mở rộng tầm ảnh hưởng tới quần chúng. Các thông tin xã hội có định hướng, trong đó các vấn đề trẻ em được truyền tải nhiều hơn tới dân chúng cả về chất lượng và số lượng.
Nhận thức toàn dân về quyền cũng như các vấn đề của trẻ em không ngừng được cải thiện. Mặc dù vậy, vẫn còn một khoảng cách khá lớn giữa nhận thức về Quyền trẻ em và các hành động cụ thể. Hiện nay, việc quán triệt nội dung các Quyền của trẻ em từ lời nói, nhận thức đến hành động vẫn chưa thực sự đồng đều. Nhiều hoạt động truyền thông vẫn chưa thực sự có hiệu quả trong việc tham gia khuyến khích thay đổi hành vi bền vững nhằm mang lại lợi ích tốt nhất cho trẻ em.
Đâu đó, vẫn tồn tại những khoảng trống, những thiếu hụt trong nhận thức đến hành động thực tiễn cũng là một quá trình lâu dài. Bởi lẽ, có thể 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com người dân nhận thức được nhưng nhận thức đó chưa trở thành hành động trong thực tiễn, càng khó hình thành được một khuôn mẫu ứng xử trong xã hội. Trong những năm vừa qua, các hình thức tổ chức thực hiện quyền tham gia của trẻ em đã được quan tâm và thúc đẩy thực hiện nhằm đảm bảo cho trẻ em được phát triển toàn diện hơn cả về thể chất và tinh thần. Với mục đích nhằm thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em tại Việt Nam, tạo điều kiện hơn nữa cho trẻ em đóng góp ý kiến của mình vào các vấn đề ảnh hưởng đến các em, lấy cơ sở để củng cố và cải tiến các hình thức tổ chức, hoạt động của các câu lạc bộ trẻ em về quyền trẻ em.
Đồng thời nhằm tìm hiểu thực trạng các hình thức tổ chức câu lạc bộ trẻ em hoạt động về quyền trẻ em góp phần đa dạng hơn nữa vào các hình thức hoạt động để thu hút ngày một đông trẻ em tham gia, hiểu rõ được quyền của mình. Tôi chọn đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ “Hoạt động của các câu lạc bộ trẻ em về quyền trẻ em ở tỉnh Lào Cai hiện nay. Tổng quan về tình hình nghiên cứu Trẻ em là nhóm xã hội đặc biệt luôn chiếm được sự quan tâm rất lớn của Đảng, Chính phủ và các tổ chức xã hội. Do đó trong những năm qua, đã có rất nhiều đề tài khoa học nghiên cứu về các vấn đề của trẻ em nói chung và về quyền trẻ em nói riêng.
UNICEF là một trong những tổ chức quốc tế có nhiều đóng góp trong việc hỗ trợ các hoạt động của chính phủ liên quan tới trẻ em. Các chương trình của UNICEF được hình thành theo định hướng của công ước quốc tế về Quyền trẻ em. Trên cơ sở đó, UNICEF đưa ra mục tiêu chung là: vì sự sống còn, phát triển, bảo vệ và tham gia của trẻ em trong khuôn khổ Công ước quốc tế về Quyền trẻ em. Ở Việt Nam, mặc dù công tác BVCS&GDTE đã được Đảng và Nhà nước thực sự quan tâm, phong trào toàn dân chăm lo cho trẻ em luôn được đẩy mạnh tại các địa phương trong cả 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nước, nhưng trong một thời gian dài, những nghiên cứu, những khảo sát đánh giá về công tác này còn ít ỏi.
Điều đáng mừng là, trong những năm gần đây đã có những công trình nghiên cứu về trẻ em nói chung, và quyền trẻ em nói riêng được triển khai và đem lại những giá trị, ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn. Đây là vấn đề không chỉ ở một quốc gia mà là vấn đề của toàn thế giới. Cụ thể một số đề tài sau: Báo cáo tóm tắt phân tích tình hình trẻ em tại Việt Nam 2010. Báo cáo này bắt nguồn trong bối cảnh Đánh giá giữa kì Chương trình hợp tác giữa Chính phủ Việt Nam và UNICEF.
Đề cập đến sự tham gia của trẻ em trong gia đình, nhà trường, cộng đồng. Báo cáo nhận định rằng: các sáng kiến trẻ em tham gia nhìn chung vẫn còn rải rác và không có sự thâm gia đầy đủ của trẻ em. Còn thiếu nhận thức và kỹ năng chung ở người lớn và thanh niên về các quá trình cùng tham gia ở tất cả các cấp. Ở một số nơi, cũng thiếu các điều kiện thuận lợi cho trẻ em tham gia, như thiếu sự tương đồng về ngôn ngữ được sử dụng trong các thủ tục pháp lý, môi trường cơ sở vật chất chưa thân thiện và phù hợp với trẻ em, các tài liệu tham khảo chưa đầy đủ hoặc những hỗ trợ chuẩn bị khác cho trẻ em chưa đủ.
“Những điểm mở và thách thức cơ bản với phương thức làm chương trình dựa trẻ cơ sở quyền con người cho phụ nữ và trẻ em Việt Nam” của Christitan Salazar Volkmann có một mục về sự tham gia và tăng cường quyền năng đề cập đến sự tham gia của trẻ em. Nghiên cứu này nhận định rằng “Quan niệm của người Việt Nam về trẻ em còn bị ảnh hưởng nặng nề bởi Khổng giáo là yêu cầu trẻ em phải vâng lời cha mẹ. Mãi đến gần đây vấn đề tham gia của trẻ em và người chưa thành niên mới được coi trọng hay được đặt thành vấn đề bàn luận ở Việt Nam. Hầu như không có thông tin gì về vấn đề này chỉ có một vài nghiên cứu về mức độ các ý kiến của trẻ em được tham 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com gia ở gia đình và trường học được khẳng định rằng ý kiến của trẻ em không đóng góp một vai trò quan trọng trong gia đình hay cộng đồng.
Luận văn Thạc sĩ Trần Thị Thúy Hảo, người hướng dẫn khoa học PGS. Đinh Văn Hường – ĐH KHXH &NV. “Báo in với vấn đề quyền tham gia của trẻ em hiện nay”. Tìm hiểu, đánh giá việc tuyên truyền và thực hiện nhóm quyền tham gia của trẻ em trên báo Thiếu niên tiền phong, Thiếu nhi dân tộc, Hoa học trò, Tạp chí gia đình và trẻ em.
Nghiên cứu đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của việc tuyên truyền và thực hiện Quyền tham gia của trẻ em trên 4 sản phẩm báo chí trên. Những giải pháp này góp phần tạo môi trường thuận lợi nhất để trẻ em có cơ hội thể hiện suy nghĩ, tâm tư, nguyện vọng của mình, đồng thời tác động tới các đối tượng liên quan đến trẻ em. Công trình nghiên cứu “Sự hiểu biết giữa gia đình và trẻ em về vấn đề quyền trẻ em hiện nay” (Quan cuộc điều tra kiến thức, thái độ, hành vi của cộng đồng về quyền trẻ em 2004 – 2005), của tác giả Trịnh Hòa Bình đăng trên tạp chí xã hôi học số 4 (92) 2005, nghiên cứu tập trung điều tra về kiến thức, thái độ, hành vi của cộng đồng về quyền trẻ em, (2004 – 2005) trên quy mô 10 tỉnh, thành phố trong cả nước với sự tham gia của 3000 cha mẹ trong những phát hiện quan tọng trùng khớp với những vấn đề nói trên là sự thấu hiểu giữa cha mẹ và con cái còn nhiều bất cập thể hiện qua những mâu thuẫn cơ bản trong gia đình Việt Nam hiện nay qua việc phân tích những thông tin định tính và định lượng từ cuộc khảo sát. Thông cáo báo trí “Cần xây dựng Hiến pháp phù hợp hơn với trẻ em - quan điểm của UNICEF” (ngày 16 tháng 4 năm 2013).