phần mở đầu và kết luận, luận văn đƣợc chia thành 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về tổ chức công tác kế toán trong đơn vị sự nghiệp công lập. Chƣơng 2: Thực trạng tổ chức công tác kế toán tại TTYT huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định. Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện tổ chức công tác kế toán tại TTYT huyện Hoài Ân, tỉnh Bình Định. e 9 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC CÔNG TÁC KẾ TOÁN TRONG ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1.1 GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT VỀ ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP 1.1 Khái niệm đơn vị sự nghiệp công lập Đơn vị sự nghiệp công lập là tổ chức do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nƣớc, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội thành lập theo quy định của pháp luật, có tƣ cách pháp nhân, cung cấp dịch vụ công, phục vụ quản lý nhà nƣớc.
(Nguồn: Theo Điều 9 Luật Viên chức năm 2010) Đơn vị sự nghiệp công lập có các đặc điểm sau đây: Thứ nhất, đơn vị sự nghiệp công lập là đơn vị thuộc của các cơ quan nhà nƣớc, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, trong đó chủ yếu là các cơ quan nhà nƣớc. Thứ hai, đơn vị sự nghiệp công lập là nhà nƣớc đầu tƣ, xây dựng cơ sở vật để hoạt động. Tùy từng loại đơn vị sự nghiệp mà nhà nƣớc có sự hỗ trợ ngân sách ở những mức độ khác nhau Thứ ba, các đơn vị sự nghiệp công lập đƣợc thành lập nhằm cung cấp các dịch vụ sự nghiệp công trong những lĩnh vực mà Nhà nƣớc chịu trách nhiệm cung ứng chủ yếu cho nhân dân hoặc trong những lĩnh vực mà khu vực phi nhà nƣớc không có khả năng đầu tƣ hoặc không quan tâm đầu tƣ. Thứ tư, cơ chế hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập đang ngày càng đƣợc đổi mới theo hƣớng tự chủ, tự chịu trách nhiệm, thực hiện hạch toán độc lập.
Căn cứ vào cơ chế hoạt động, có thể phân loại đơn vị sự nghiệp công lập thành đơn vị sự nghiệp công lập đƣợc giao quyền tự chủ hoàn toàn về tài chính, tổ chức bộ máy, nhân sự và đơn vị sự nghiệp công lập chƣa đƣợc e 10 giao quyền tự chủ hoàn toàn về thực hiện nhiệm vụ, tài chính, tổ chức bộ máy, nhân sự. Thứ năm, các đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động theo chế độ thủ trƣởng. Tuy nhiên, để đảm bảo nguyên tắc tập trung dân chủ, tránh tình trạng lạm quyền, vƣợt quyền đồng thời phòng chống tham nhũng, pháp luật quy định việc thành lập Hội đồng quản lý tại các đơn vị sự nghiệp công lập tự bảo đảm chi thƣờng xuyên và chi đầu tƣ và các đơn vị sự nghiệp công lập khác trong trƣờng hợp cần thiết. Thứ sáu, nhân sự tại đơn vị sự nghiệp công lập chủ yếu đƣợc tuyển dụng theo vị trí việc làm, làm việc theo hợp đồng làm việc, đƣợc quản lý, sử dụng với tƣ cách là viên chức.
Trong khi đó, ngƣời đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập (và trong nhiều trƣờng hợp gồm cả thành viên trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị) là công chức. Phân loại đơn vị sự nghiệp công lập Theo quan điểm tài chính của Nhà nƣớc ta hiện nay, quy định tại Nghị định số 16/2015/NĐ-CP ngày 14/02/2015 của Chính phủ, các đơn vị sự nghiệp đƣợc phân loại để thực hiện quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về tài chính bao gồm: Phân loại theo khả năng tự đảm bảo kinh phí Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo chi phí hoạt động) là các đơn vị có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp luôn ổn định nên đảm bảo đƣợc toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên, ngân sách nhà nƣớc không phải cấp kinh phí cho hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị. Đơn vị có nguồn thu sự nghiệp tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động thƣờng xuyên (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp tự đảm bảo một phần chi phí hoạt động). Đây là những đơn vị có nguồn thu từ hoạt động sự nghiệp nhƣng chƣa e 11 tự trang trải toàn bộ chi phí hoạt động thƣờng xuyên, ngân sách nhà nƣớc phải cấp một phần chi phí cho hoạt động thƣờng xuyên của đơn vị.
Đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu, kinh phí hoạt động thƣờng xuyên theo chức năng, nhiệm vụ do ngân sách nhà nƣớc đảm bảo toàn bộ kinh phí hoạt động (gọi tắt là đơn vị sự nghiệp do ngân sách nhà nƣớc đảm bảo toàn bộ chi phí hoạt động). Phân loại theo ngành dọc Đơn vị dự toán cấp I: là đơn vị trực tiếp nhận kinh phí ngân sách do Nhà nƣớc cấp hàng năm từ cơ quan tài chính phân bổ ngân sách cho các đơn vị dự toán cấp. Đơn vị dự toán cấp I chịu trách nhiệm về việc tổ chức thực hiện công tác kế toán và thanh quyết toán nguồn kinh phí cấp phát. Đơn vị dự toán cấp II: là đơn vị nhận dự toán ngân sách của đơn vị dự toán cấp I chịu sự lãnh đạo trực tiếp về tài chính và quan hệ cấp phát vốn của đơn vị dự toán cấp I.
Đơn vị dự toán cấp II là các đơn vị thuộc đơn vị dự toán cấp I và là đơn vị trung gian thực hiện nhiệm quản lý kinh phí nối liền giữa đơn vị dự toán cấp I với đơn vị dự toán cấp III. Đơn vị dự toán cấp III: là đơn vị trực tiếp sử dụng vốn ngân sách, nhận dự toán ngân sách của đơn vị dự toán cấp II hoặc cấp I Trực thuộc đơn vị dự toán cấp II. Chịu sự lãnh đạo trực tiếp về tài chính và quan hệ cấp phát vốn của đơn vị dự toán cấp II, là đơn vị cuối cùng thực hiện dự toán. Có trách nhiệm tổ chức, thực hiện công tác kế toán và quyết toán ngân sách của đơn vị mình và đơn vị dự toán cấp dƣới (nếu có).
Phân loại theo lĩnh vực hoạt động Đơn vị sự nghiệp giáo dục: gồm các trƣờng học nhƣ trƣờng mầm non, tiểu học, trung học, các trung tâm dạy nghề, trƣờng cao đẳng, đại học, học viện… Đơn vị sự nghiệp y tế: Các bệnh viện, các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, các trung tâm y tế dự phòng, điều dƣỡng và phục hồi chức năng; giám định y e 12 khoa; pháp y, mỹ phẩm, trang thiết bị y tế; dân số - kế hoạ ch hóa gia đình Đơn vị nghiệp văn hóa thông tin: gồm nhà nghiên cứu văn hóa, thể thao, đoàn nghệ thuật, đài phát thanh, trung tâm thông tin, thể dục, thể thao… Đơn vị sự nghiệp kinh tế: gồm các viện nghiên cứu kinh tế, thiết kế, các trung tâm nghiên cứu vật nuôi… Nhƣ vậy, đơn vị sự nghiệp công lập có thu rất đa dạng, phạm vi rộng, chi cho hoạt động chủ yếu đƣợc thực hiện thông qua nguồn kinh phí của nhà nƣớc cấp phát. Đặc điểm nổi bật của đơn vị sự nghiệp công lập có thu là không phải là đơn vị hạch toán kinh tế, chức năng chủ yếu không phải là sản xuất kinh doanh mà hoạt động theo mục tiêu, nhiệm vụ của Nhà nƣớc. Cơ chế quản lý tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập Quản lý tài chính là một bộ phận, một khâu của quản lý kinh tế xã hội và là khâu quản lý mang tính tổng hợp. Quản lý tài chính đƣợc coi là hợp lý, có hiệu quả nếu nó tạo ra đƣợc một cơ chế quản lý thích hợp, có tác động tích cực tới các quá trình kinh tế xã hội theo các phƣơng hƣớng phát triển đã đƣợc hoạch định.
Việc quản lý, sử dụng nguồn tài chính ở các đơn vị sự nghiệp có liên quan trực tiếp đến hiệu quả kinh tế xã hội do đó phải có sự quản lý, giám sát, kiểm tra nhằm hạn chế, ngăn ngừa các hiện tƣợng tiêu cực, tham nhũng trong khai thác và sử dụng nguồn lực tài chính đồng thời nâng cao hiệu quả việc sử dụng các nguồn tài chính. Trong đơn vị sự nghiệp, Nhà nƣớc là chủ thể quản lý, đối tƣợng quản lý là tài chính đơn vị sự nghiệp. Tài chính đơn vị sự nghiệp bao gồm các hoạt động và quan hệ tài chính liên quan đến quản lý, điều hành của Nhà nƣớc trong lĩnh vực sự nghiệp. Là chủ thể quản lý, Nhà nƣớc có thể sử dụng tổng thể các phƣơng pháp, các hình thức và công cụ để quản lý hoạt động tài chính của các đơn vị sự nghiệp trong những điều kiện cụ thể nhằm đạt đƣợc những mục tiêu nhất e 13 định.
Để đạt đƣợc những mục tiêu đề ra, công tác quản lý tài chính đơn vị sự nghiệp bao gồm ba khâu công việc: Thứ nhất, lập dự toán thu, chi ngân sách nhà nƣớc trong phạm vi đƣợc cấp có thẩm quyền giao hàng năm; Thứ hai, tổ chức chấp hành dự toán thu, chi tài chính hàng năm theo chế độ, chính sách của Nhà nƣớc; Thứ ba, quyết toán thu, chi ngân sách Nhà nƣớc. Hiện nay, các đơn vị HCSN thực hiện cơ chế quản lý tài chính theo Nghị định số 16/2015/NĐ-CP ngày 14/2/2015 của Chính phủ quy định cơ chế tự chủ của đơn vị sự nghiệp công lập và Thông tƣ số 71/2006/TT-BTC ngày 9/8/2006 quy định quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm về thực hiện nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, biên chế và tài chính đối với đơn vị sự nghiệp công lập. Theo cơ chế này, đối với các đơn vị SNCL thuần tuý thì thực hiện cơ chế thu, chi theo định mức, dự toán đƣợc cơ quan chủ quản duyệt. Nếu không chi hết thì nộp lại ngân sách, nếu không đủ chi thì giải trình xin cấp bù (nếu đƣợc giao thêm nhiệm vụ).
Còn đơn vị SNCL có thu đƣợc tự chủ tài chính trên cơ sở tăng thu, tiết kiệm chi hợp lý, nếu tạo ra kết quả tài chính thì đƣợc sử dụng trích lập bổ sung các quỹ và trả thêm thu nhập cho ngƣời lao động theo quy định đối với phần kinh phí đƣợc tự chủ. Đồng thời các đơn vị SNCL có thu cũng đƣợc phép tự chủ trong việc sử dụng các quỹ theo quy định hiện hành và quy chế chi tiêu nội bộ. Cụ thể, cơ chế tự chủ thực hiện một số nội dung trong các đơn vị SNCL nhƣ sau: - Cơ chế tự chủ về các khoản thu, mức thu: Đơn vị SNCL đƣợc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền giao thu phí, lệ phí phải thực hiện thu đúng, thu đủ theo mức thu và đối tƣợng thu do cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền quy định.