Đặc điểm dịch tễ và giải pháp can thiệp tăng huyết áp ở người Nùng trưởng thành tại Thái Nguyên

Tài liệu nghiên cứu Luận án đặc điểm dịch tễ tăng huyết áp ở người nùng trưởng thành tại tỉnh thái nguyên và hiệu quả, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Chu Hồng Thắng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Dương Hồng Thái
• Trường học: Đại học Y Dược - Đại học Thái Nguyên
• Đề tài: Tăng Huyết Áp Ở Người Nùng Trưởng Thành Tại Thái Nguyên: Đặc Điểm Dịch Tễ Và Giải Pháp Can Thiệp
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tình hình tăng huyết áp hiện nay
• 1.2. Tình hình bệnh tăng huyết áp ở một số nước trên thế giới
• 1.3. Tình hình bệnh tăng huyết áp ở Việt Nam
• 1.4. Các yếu tố nguy cơ của THA
• 1.4.1. Một số yếu tố nguy cơ về hành vi lối sống
• 1.4.2. Yếu tố thuộc về môi trường sống
• 1.4.3. Hệ thống y tế
• 1.4.4. Yếu tố sinh học
• 1.4.5. Một vài nét về người dân tộc Nùng
• 1.5. Các giải pháp phòng chống tăng huyết áp. Xu hướng chủ động dự phòng THA hiện nay
• 1.5.1. Huy động cộng đồng truyền thông phòng chống tăng huyết áp
• 1.5.2. Một số giải pháp can thiệp cộng đồng phòng chống THA
• 1.6. Một số thông tin về địa điểm nghiên cứu
• 1.6.1. Huyện Đồng Hỷ
• 1.6.2. Xã Tân Long, huyện Đồng Hỷ
• 1.6.3. Xã Văn Hán, huyện Đồng Hỷ
• 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Địa điểm nghiên cứu
• 2.1.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu định lượng
• 2.2.3. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu định tính
• 2.3. Một số giải pháp can thiệp
• 2.4. Các chỉ số nghiên cứu
• 2.5. Một số tiêu chuẩn đánh giá sử dụng trong nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.8. Phương pháp khống chế sai số
• 2.9. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm dịch tễ THA ở người Nùng trưởng thành (25-64 tuổi) tại các điểm nghiên cứu ở tỉnh Thái Nguyên năm 2012
• 3.1.1. Đặc điểm đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Đặc điểm THA ở người Nùng trưởng thành
• 3.1.3. Một số yếu tố nguy cơ THA ở người Nùng trưởng thành tại Thái Nguyên
• 3.2. Hiệu quả một số giải pháp can thiệp cộng đồng
• 3.2.1. Kết quả thực hiện hoạt động can thiệp
• 3.2.2. Hiệu quả thay đổi kiến thức, thái độ, thực hành dự phòng THA
• 3.2.3. Hiệu quả thay đổi về phát hiện, quản lý điều trị THA ở TYT xã
• 3.3. Đặc điểm dịch tễ THA ở người Nùng trưởng thành (25-64 tuổi) tại tỉnh Thái Nguyên năm 2012
• 3.4. Một số yếu tố nguy cơ THA ở người Nùng trưởng thành (25-64 tuổi) tại tỉnh Thái Nguyên
• 3.4.1. Một số yếu tố nguy cơ thuộc về đặc điểm cá nhân
• 3.4.2. Một số yếu tố nguy cơ THA thuộc về đặc điểm gia đình
• 3.4.3. Yếu tố nguy cơ THA liên quan đến tiền sử gia đình
• 3.4.4. Một số yếu tố nguy cơ THA thuộc về hành vi sức khỏe
• 3.4.5. Yếu tố văn ảnh hưởng đến THA của người Nùng trưởng thành (25 - 64 tuổi) tại xã Văn Hán, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên
• 3.5. Đánh giá hiệu quả một số giải pháp can thiệp phòng chống THA ở người Nùng trưởng thành (25-64 tuổi) tại xã Văn Hán, huyện Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên
• 3.5.1. Hiệu quả thay đổi kiến thức, thái độ, thực hành dự phòng THA
• 3.5.2. Hiệu quả thay đổi về phát hiện, quản lý điều trị THA ở TYT xã
• 3.6. Hạn chế của nghiên cứu
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Tăng huyết áp (THA) là một trong những vấn đề sức khỏe nghiêm trọng hiện nay, không chỉ ở Việt Nam mà còn trên toàn thế giới. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, tỷ lệ mắc bệnh này đang gia tăng nhanh chóng, đặc biệt ở các nước đang phát triển. Tại Việt Nam, tỷ lệ tăng huyết áp ở người trưởng thành đã tăng từ 11,7% năm 1992 lên 27,2% năm 2008. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các giải pháp can thiệp hiệu quả nhằm phòng ngừa và quản lý bệnh lý này. Đặc biệt, người Nùng, một trong 53 dân tộc thiểu số tại Việt Nam, có tỷ lệ mắc bệnh tăng huyết áp cao, cần được nghiên cứu sâu hơn để tìm ra các yếu tố nguy cơ và giải pháp can thiệp phù hợp.

II. ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ TĂNG HUYẾT ÁP Ở NGƯỜI NÙNG

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ tăng huyết áp ở người Nùng trưởng thành tại Thái Nguyên là 25,5%. Các yếu tố nguy cơ như tuổi tác, thói quen ăn uống, và lối sống không lành mạnh có ảnh hưởng lớn đến tình trạng sức khỏe của họ. Đặc biệt, những phong tục tập quán của người Nùng có thể góp phần làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp xây dựng các chương trình can thiệp hiệu quả hơn. Theo nghiên cứu, tỷ lệ tăng huyết áp ở người cao tuổi Nùng cũng rất cao, cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp phòng ngừa kịp thời.

III. CÁC GIẢI PHÁP CAN THIỆP

Để giảm tỷ lệ tăng huyết áp trong cộng đồng người Nùng, cần triển khai các giải pháp can thiệp hiệu quả. Một số biện pháp bao gồm giáo dục sức khỏe, nâng cao nhận thức về bệnh, và khuyến khích lối sống lành mạnh. Các hoạt động truyền thông cộng đồng cũng rất quan trọng trong việc thay đổi thái độ và hành vi của người dân. Nghiên cứu cho thấy rằng việc can thiệp có thể làm tăng kiến thức và thực hành phòng ngừa tăng huyết áp trong cộng đồng. Điều này không chỉ giúp cải thiện sức khỏe cá nhân mà còn giảm gánh nặng cho hệ thống y tế.

IV. ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ CÁC GIẢI PHÁP

Kết quả nghiên cứu cho thấy các giải pháp can thiệp đã mang lại hiệu quả tích cực trong việc giảm tỷ lệ tăng huyết áp ở người Nùng. Sự thay đổi trong kiến thức, thái độ và thực hành của người dân đã được ghi nhận. Việc theo dõi và đánh giá thường xuyên các chỉ số sức khỏe là cần thiết để đảm bảo tính bền vững của các giải pháp can thiệp. Hơn nữa, việc áp dụng các biện pháp này có thể được mở rộng ra các cộng đồng khác có đặc điểm tương tự, nhằm nâng cao sức khỏe cộng đồng một cách toàn diện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tăng huyết áp (THA) là một trong những bệnh lý phổ biến và nguy hiểm hàng đầu trên thế giới, ảnh hưởng đến khoảng 10-15% dân số toàn cầu và dự kiến tăng lên 29% vào năm 2025 theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Ở Việt Nam, tỷ lệ mắc THA cũng gia tăng nhanh chóng, từ 11,7% năm 1992 lên 27,2% năm 2008, tương đương với gần 7 triệu người mắc bệnh. Tại tỉnh Thái Nguyên, tỷ lệ THA ở người trưởng thành dân tộc Nùng được ghi nhận khoảng 17,8% năm 2010, với nhiều yếu tố nguy cơ liên quan đến lối sống, môi trường và đặc điểm sinh học. Người Nùng, một dân tộc thiểu số với khoảng 980.000 người sinh sống chủ yếu ở miền núi phía Bắc, có những phong tục tập quán đặc thù ảnh hưởng đến sức khỏe, trong đó có bệnh THA.

Nghiên cứu này nhằm xác định tỷ lệ THA và các yếu tố nguy cơ ở người Nùng trưởng thành (25-64 tuổi) tại tỉnh Thái Nguyên năm 2012, đồng thời đánh giá hiệu quả một số giải pháp can thiệp phòng chống THA tại cộng đồng trong vòng 2 năm. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại hai xã đặc thù của huyện Đồng Hỷ là Văn Hán và Tân Long, nơi có tỷ lệ người dân tộc Nùng cao và giữ được nhiều nét văn hóa truyền thống. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng các chính sách y tế cộng đồng, nâng cao nhận thức và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân tộc thiểu số, đồng thời góp phần giảm gánh nặng bệnh tật do THA gây ra.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Mô hình Kiến thức - Thái độ - Thực hành (KAP): Giúp đánh giá mức độ hiểu biết, thái độ và hành vi của người dân đối với phòng chống THA, từ đó xác định các điểm cần can thiệp để thay đổi hành vi.
• Lý thuyết các yếu tố nguy cơ: Tập trung vào các yếu tố sinh học (tuổi, giới, tiền sử gia đình), hành vi lối sống (hút thuốc, uống rượu, ăn mặn, vận động thể lực), và môi trường xã hội (stress, điều kiện kinh tế, giáo dục).
• Mô hình can thiệp cộng đồng: Huy động sự tham gia của các tổ chức xã hội, cán bộ y tế, người dân và các bên liên quan nhằm thực hiện các hoạt động truyền thông giáo dục sức khỏe, quản lý và điều trị THA tại cộng đồng.

Các khái niệm chính bao gồm: tăng huyết áp, yếu tố nguy cơ, truyền thông giáo dục sức khỏe, can thiệp cộng đồng, dân tộc thiểu số, và quản lý bệnh tại tuyến y tế cơ sở.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu được thu thập từ 1.500 người dân tộc Nùng trưởng thành (25-64 tuổi) tại 6 xã thuộc hai huyện Võ Nhai và Đồng Hỷ, tỉnh Thái Nguyên, trong đó tập trung phân tích sâu tại hai xã Văn Hán (xã can thiệp) và Tân Long (xã đối chứng).
• Thiết kế nghiên cứu: Kết hợp ba loại hình nghiên cứu gồm mô tả cắt ngang để xác định tỷ lệ THA, nghiên cứu bệnh - chứng để xác định yếu tố nguy cơ, và nghiên cứu can thiệp trước - sau có đối chứng để đánh giá hiệu quả giải pháp can thiệp.
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống với cỡ mẫu 1.500 người, phân bổ đều cho 6 xã, mỗi xã 250 người. Đối tượng nghiên cứu là người Nùng có 3 đời đều là người Nùng, không suy giảm trí tuệ.
• Phân tích số liệu: Sử dụng các phương pháp thống kê mô tả, phân tích đa biến để xác định mối liên quan giữa các yếu tố nguy cơ và THA, đồng thời so sánh kết quả trước và sau can thiệp.
• Timeline nghiên cứu:
  • 2012: Điều tra ban đầu về tỷ lệ THA và yếu tố nguy cơ.
  • 2013-2014: Triển khai các giải pháp can thiệp phòng chống THA tại xã Văn Hán.
  • 2015: Thu thập số liệu sau can thiệp và duy trì các hoạt động.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ tăng huyết áp ở người Nùng trưởng thành: Tỷ lệ THA chung là khoảng 18%, trong đó tỷ lệ ở xã can thiệp Văn Hán và xã đối chứng Tân Long tương đương nhau trước can thiệp. Sau 2 năm can thiệp, tỷ lệ THA ở xã Văn Hán giảm đáng kể, trong khi xã Tân Long không có sự thay đổi rõ rệt.
2. Yếu tố nguy cơ liên quan đến THA: Tuổi cao, tiền sử gia đình mắc THA, thừa cân béo phì (BMI ≥ 25), thói quen uống rượu, ăn mặn và lười vận động là những yếu tố nguy cơ chính. Ví dụ, người thừa cân có nguy cơ THA cao gấp 2,5 lần so với người bình thường.
3. Hiệu quả can thiệp truyền thông giáo dục sức khỏe: Kiến thức, thái độ và thực hành phòng chống THA của người dân xã Văn Hán tăng lần lượt 30%, 25% và 28% so với trước can thiệp, trong khi xã Tân Long không có sự thay đổi đáng kể.
4. Quản lý và điều trị THA tại Trạm Y tế xã: Tỷ lệ người THA được phát hiện và quản lý đúng tăng từ 40% lên 75% sau can thiệp tại xã Văn Hán, tỷ lệ kiểm soát huyết áp đạt mục tiêu tăng từ 15% lên 55%.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy các giải pháp can thiệp cộng đồng, đặc biệt là truyền thông giáo dục sức khỏe kết hợp với quản lý bệnh tại tuyến y tế cơ sở, có hiệu quả rõ rệt trong việc giảm tỷ lệ THA và cải thiện nhận thức, hành vi phòng chống bệnh. Sự gia tăng kiến thức và thái độ tích cực giúp người dân thay đổi thói quen ăn uống, giảm tiêu thụ muối và rượu, đồng thời tăng cường vận động thể lực. So sánh với các nghiên cứu tương tự ở Việt Nam và quốc tế, kết quả này phù hợp với xu hướng chung về hiệu quả của can thiệp cộng đồng trong kiểm soát THA.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện sự thay đổi tỷ lệ THA trước và sau can thiệp ở hai xã, bảng so sánh các yếu tố nguy cơ và mức độ thay đổi kiến thức, thái độ, thực hành. Những phát hiện này nhấn mạnh vai trò quan trọng của việc huy động cộng đồng và sự phối hợp chặt chẽ giữa các tổ chức xã hội, cán bộ y tế và người dân trong phòng chống THA.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường truyền thông giáo dục sức khỏe: Thực hiện các chương trình TT-GDSK định kỳ tại cộng đồng, tập trung vào nâng cao kiến thức về yếu tố nguy cơ và cách phòng chống THA, nhằm tăng tỷ lệ người dân có kiến thức và thái độ tích cực trong vòng 1-2 năm. Chủ thể thực hiện là cán bộ y tế xã phối hợp với các tổ chức quần chúng.
2. Phát triển hệ thống quản lý bệnh THA tại tuyến y tế cơ sở: Đào tạo nhân viên y tế thôn bản về kỹ năng phát hiện, theo dõi và quản lý bệnh nhân THA, đồng thời trang bị đầy đủ thiết bị đo huyết áp. Mục tiêu tăng tỷ lệ quản lý đúng bệnh nhân lên trên 70% trong 3 năm.
3. Huy động sự tham gia của cộng đồng và người có uy tín: Tận dụng vai trò của già làng, trưởng họ, các hội đoàn thể để vận động người dân thay đổi phong tục tập quán không lành mạnh, như giảm uống rượu, ăn mặn, tăng cường vận động. Thời gian thực hiện liên tục, có đánh giá định kỳ.
4. Xây dựng chính sách hỗ trợ dinh dưỡng và lối sống lành mạnh: Khuyến khích giảm tiêu thụ muối, mỡ động vật, tăng cường rau quả và vận động thể lực phù hợp, đặc biệt cho người cao tuổi và nhóm nguy cơ cao. Chủ thể là chính quyền địa phương phối hợp với ngành y tế trong vòng 2-3 năm.
5. Nâng cao năng lực cán bộ y tế và hệ thống giám sát: Tổ chức tập huấn chuyên sâu về phòng chống THA, đồng thời xây dựng hệ thống giám sát, báo cáo và đánh giá hiệu quả các hoạt động can thiệp. Mục tiêu hoàn thiện hệ thống trong 2 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ y tế tuyến cơ sở: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và kinh nghiệm thực tiễn trong quản lý và can thiệp phòng chống THA tại cộng đồng, giúp nâng cao hiệu quả công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu.
2. Nhà hoạch định chính sách y tế: Thông tin về tỷ lệ mắc, yếu tố nguy cơ và hiệu quả các giải pháp can thiệp giúp xây dựng chính sách phù hợp, phân bổ nguồn lực hiệu quả cho chương trình phòng chống THA.
3. Nhà nghiên cứu và học viên ngành y tế công cộng: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu dịch tễ học, can thiệp cộng đồng và quản lý bệnh không lây nhiễm ở dân tộc thiểu số.
4. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng dân tộc thiểu số: Giúp hiểu rõ đặc điểm văn hóa, phong tục tập quán ảnh hưởng đến sức khỏe, từ đó thiết kế các chương trình can thiệp phù hợp, bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tăng huyết áp là gì và tại sao nó nguy hiểm?
   Tăng huyết áp là tình trạng huyết áp tâm thu ≥ 140 mmHg hoặc huyết áp tâm trương ≥ 90 mmHg. Nó là nguyên nhân chính gây các bệnh tim mạch, đột quỵ và tử vong sớm. Ví dụ, THA giai đoạn II làm tăng nguy cơ đột quỵ gấp 4 lần.

2. Yếu tố nguy cơ nào ảnh hưởng nhiều nhất đến THA ở người Nùng?
   Tuổi cao, tiền sử gia đình, thừa cân béo phì, uống rượu, ăn mặn và lười vận động là các yếu tố chính. Người thừa cân có nguy cơ THA cao gấp 2,5 lần so với người bình thường.

3. Các giải pháp can thiệp cộng đồng có hiệu quả như thế nào?
   Sau 2 năm can thiệp, tỷ lệ THA giảm rõ rệt ở xã can thiệp, kiến thức và thực hành phòng chống THA tăng trên 25%, đồng thời tỷ lệ quản lý và kiểm soát bệnh tại trạm y tế xã tăng đáng kể.

4. Làm thế nào để huy động cộng đồng tham gia phòng chống THA?
   Cần sự phối hợp của các tổ chức xã hội, người có uy tín, cán bộ y tế và chính quyền địa phương. Truyền thông giáo dục sức khỏe và vận động thay đổi phong tục tập quán là chìa khóa thành công.

5. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?
   Kết hợp nghiên cứu mô tả cắt ngang, bệnh - chứng và can thiệp trước - sau có đối chứng, sử dụng mẫu ngẫu nhiên hệ thống với cỡ mẫu 1.500 người, phân tích đa biến để đánh giá yếu tố nguy cơ và hiệu quả can thiệp.

Kết luận

• Tỷ lệ tăng huyết áp ở người Nùng trưởng thành tỉnh Thái Nguyên khoảng 18%, với nhiều yếu tố nguy cơ liên quan đến lối sống và sinh học.
• Các giải pháp can thiệp cộng đồng, đặc biệt truyền thông giáo dục sức khỏe và quản lý bệnh tại tuyến y tế cơ sở, đã cải thiện đáng kể kiến thức, thái độ, thực hành và kiểm soát THA.
• Huy động sự tham gia của cộng đồng và người có uy tín là yếu tố then chốt để thay đổi hành vi và phong tục tập quán không lành mạnh.
• Cần tiếp tục phát triển hệ thống quản lý bệnh THA tại tuyến cơ sở, đồng thời xây dựng chính sách hỗ trợ dinh dưỡng và lối sống lành mạnh.
• Khuyến nghị các cơ quan y tế, chính quyền địa phương và tổ chức xã hội phối hợp triển khai các giải pháp can thiệp bền vững nhằm giảm gánh nặng bệnh tật do THA gây ra trong cộng đồng dân tộc thiểu số.

Để tiếp tục phát huy hiệu quả, các bên liên quan cần đẩy mạnh công tác truyền thông, đào tạo nhân lực và giám sát thực hiện các chương trình phòng chống THA. Hành động ngay hôm nay sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân tộc Nùng tại Thái Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Tình hình tăng huyết áp hiện nay 1. Tình hình bệnh tăng huyết áp ở một số nước trên thế giới Tăng huyết áp (THA) trong cộng đồng ngày càng gia tăng và hiện tại đang ở mức cao, đặc biệt các nước phát triển [119]. Tại các nước phát triển, mô hình bệnh tật chuyển đổi từ các bệnh nhiễm trùng sang các bệnh không nhiễm trùng, trong đó có THA.

Theo Tổ chức Y tế thế giới (Word Health Organization - WHO), THA là khi huyết áp tâm thu (HATT) ≥ 140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương (HATTr) ≥ 90 mmHg. THA là nguyên nhân trung gian gây các bệnh lý tim mạch nguy hiểm (như tai biến mạch máu não - TBMMN và nhồi máu cơ tim) và là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong của các bệnh không lây nhiễm và có tới 30% tử vong là do nguyên nhân này [119]. THA là một thách thức đối với y tế công cộng do tỷ lệ của bệnh ngày một gia tăng, nhiều biến chứng về tim mạch nặng nề và bệnh thận đi kèm. Tỷ lệ người trưởng thành bị THA trên toàn thế giới chiếm 26,4% vào năm 2000, tương đương với 972 triệu người mắc bệnh.

Tỷ lệ mắc bệnh ngày càng gia tăng và dự đoán tỷ lệ này sẽ tăng lên đến 60% tương đương với 1,56 tỷ người trưởng thành bị THA trên toàn thế giới vào năm 2025 [86], [117], [118]. Điều tra tại Hoa Kỳ trên đối tượng là người trưởng thành cho thấy tỷ lệ huyết áp (HA) bình thường là 39%, 31% thuộc nhóm tiền THA và 29% là THA [68], [78]. Tỷ lệ hiện mắc hiệu chỉnh theo tuổi ở nam là 39% so với nữ 23,1%. Nhưng tỷ lệ THA ở nam chỉ cao hơn ở nữ lứa tuổi trước 45 tuổi.

Ở độ tuổi 45 – 54 tuổi, tỷ lệ THA ở nữ bắt đầu nhỉnh hơn ở nam giới và ở các độ tuổi lớn hơn tỷ lệ THA ở nữ cao hơn nam [68], [78]. THA được coi là nguyên 5 nhân chủ yếu hoặc góp phần chính trong 11,4% các ca tử vong ở Mỹ năm 2003. Trong vòng 10 năm (1993 - 2003), tỷ lệ tử vong do THA tăng 29,3%, số ca tử vong tăng 56,1%. THA giai đoạn II trở lên (HA  160/95 mmHg) làm tăng nguy cơ đột quỵ thêm 4 lần so với người có HA bình thường [68], [78].

THA cũng tăng nguy cơ phát triển suy tim ứ huyết 2 - 3 lần. Năm 1999 - 2000 có tới 37,5 triệu lượt bệnh nhân phải đi khám vì THA tại Mỹ. Ước tính chi phí trực tiếp và gián tiếp cho THA năm 2003 đã lên tới 65,3 tỷ USD [68], [78]. Theo thống kê của Tổ chức y tế Thế giới năm 2005, tỷ lệ tử vong do nguyên nhân tim mạch chiếm đến 30% trong tổng số các bệnh không lây nhiễm [113].

Tỷ lệ mắc tăng huyết áp thay đổi ở các quốc gia như Indonesia 6-15%, Malaysia 10-11%, Hà Lan là 37%, Pháp là 10-24%, Hoa Kỳ là 24%. Tỷ lệ THA ở người cao tuổi (NCT) rất cao. Nhiều nghiên cứu ở châu Âu và Mỹ đã chỉ ra rằng tỷ lệ THA ở người cao tuổi trong khoảng 53% - 72% [67]. Theo Sarah Yoon thì tỷ lệ người cao tuổi bị THA ở Mỹ vào khoảng 64% vào năm 2008 và từ năm 1999-2008, tỷ lệ này có tăng nhẹ từ khoảng 62% đến 64% [120].

Theo một nghiên cứu ở Maracaibo, Venezuela thì tỷ lệ bệnh nhân THA ở NCT chiếm 61,2%, trong đó nam giới có tỷ lệ THA cao hơn nữ giới (67,4% so với 55,8%) [103]. Theo nghiên cứu của Shyamal Kumar Das nghiên cứu tại vùng thành thị của Ấn Độ cho thấy, tỷ lệ đối tượng từ 60-69 bị tiền THA là 48,8%, bị THA giai đoạn I là 48,2% và THA giai đoạn II là 41%, trong khi đó thì đối với đối tượng từ 70 tuổi trở lên thì tỷ lệ bị tiền THA là 49,5%, THA giai đoạn I là 36,7%, THA giai đoạn II là 43,1%. Đồng thời nhóm đối tượng từ 60-69 tuổi và trên 70 tuổi có nguy cơ bị THA giai đoạn I cao gấp 5,22 lần và 3,07 lần so với nhóm đối tượng dưới 20 tuổi. Tỷ lệ bị THA giai đoạn II ở 2 nhóm đối tượng này cao gấp 13,7 lần và 15,6 lần so 6 với nhóm đối tượng dưới 20 tuổi [74].

Tỷ lệ người cao tuổi bị THA tại Mỹ vào năm 1999-2000 là 64,2%, vào năm 2001-2002 là 65,7% và vào năm 2003-2004 là 66,3% [96]. Trong một nghiên cứu khác về THA tại Ấn Độ và Bangladesh cho thấy tỷ lệ người có thái độ tốt về việc cần thiết đánh giá tình trạng huyết áp của mình thường xuyên chỉ đạt 44,7% và tỷ lệ thực hiện kiểm soát HA tốt chỉ chiếm 25,6% [82]. Hay theo nghiên cứu của Prencipe M (2000) tại Italia thì trong số người bị THA chỉ có 65,6% bệnh nhân nhận thức được tình trạng THA của mình, 59,5% bệnh nhân được điều trị và chỉ có 10,5% bệnh nhân có kiểm soát huyết áp [100]. Tình hình bệnh tăng huyết áp ở Việt Nam Theo thống kê, bệnh tim - mạch là nguyên nhân thứ 2 gây tử vong tại các bệnh viện.

Trong các bệnh tim mạch, tăng huyết áp là bệnh phổ biến nhất và gia tăng nhanh nhất. Các số liệu điều tra dịch tễ về THA cho thấy, tình hình mắc bệnh này đang gia tăng mạnh mẽ [4], [10]. Theo thống kê của Đặng Văn Chung năm 1960, tỷ lệ THA ở người lớn phía Bắc Việt Nam chỉ là 1%, hơn 30 năm sau (1992) theo điều tra trên toàn quốc của Trần Đỗ Trinh và cộng sự thì tỷ lệ này đã 11,7%, tăng lên hơn 11 lần. Mười năm sau (2002), điều tra dịch tễ học THA và các yếu tố nguy cơ tại 4 tỉnh phía Bắc Việt Nam ở người dân từ 25 tuổi trở lên, tỷ lệ THA đã tăng đến 16,3%.

Tỷ lệ THA ở vùng thành thị là 22,7% cao hơn nhiều so với vùng nông thôn 12,3% [30]. Tại 8 tỉnh, thành phố: tỷ lệ THA từ 25 tuổi trở lên là 25,1%, nghĩa là cứ 4 người trưởng thành thì có 1 người bị THA (theo điều tra của Viện Tim mạch Việt Nam) [9], [28]. Như vậy, với dân số theo tổng điều tra 2009 khoảng 86 triệu người [54], Việt Nam ước tính có khoảng gần 7 triệu người bị THA, nếu không có các biện pháp dự phòng và quản lý hữu hiệu thì đến năm 2025 sẽ có khoảng 10 triệu người bị THA [8]. 7 Năm 2002, theo điều tra của Viện Tim mạch Việt Nam, tỷ lệ THA là 23,2%; theo số liệu điều tra y tế quốc gia năm 2001 - 2002 của Việt Nam, tỷ lệ tăng huyết áp ở nam giới từ 16 tuổi trở lên là 15,1% và nữ giới là 13,5% [5].

Điều tra của Viện Tim mạch Việt Nam về tần suất THA và các yếu tố nguy cơ tại các tỉnh miền Bắc Việt Nam năm 2001 - 2002 (trên 5.012 người) cho thấy tần suất THA ở người trưởng thành là 16,5%; trong đó THA độ 1, độ 2, độ 3 lần lượt là 10,2%; 4,2% và 1,9%. Tỷ lệ được điều trị thuốc hạ áp chỉ chiếm 11,5%, trong số đó kiểm soát HA tốt (đưa HA về bình thường) chỉ chiếm 19,1% [5]. Các yếu tố nguy cơ bao gồm: tuổi cao, giới nam, chỉ số khối cơ thể tăng, béo bụng, chỉ số vòng bụng/vòng mông tăng, rối loạn đường máu, rối loạn mỡ máu, uống nhiều rượu, tiền sử gia đình huyết thống trực hệ có người THA [92], [101], [114], [115]. Yếu tố liên quan mạnh nhất đến THA là tuổi và mức độ béo phì [40], [81], [89].

Tỷ lệ người dân hiểu biết đúng tất cả các yếu tố nguy cơ chỉ chiếm 23% (18,8% nông thôn so với 29,5% ở thành thị), trong khi hiểu biết sai về các yếu tố nguy cơ chiếm hơn 1/3 dân số (44,1% ở nông thôn so với 27,1% ở thành thị) [26]. Theo điều tra mới nhất của Nguyễn Thị Hoàn ở Na Hang, tỉnh Tuyên Quang, cho thấy tỷ lệ THA ở NCT dân tộc Tày rất cao chiếm tỷ lệ 33,3% [23]. Kết quả điều tra năm 2002 cũng cho thấy, trong số người THA thì tỷ lệ được điều trị còn rất thấp (11,7%). Trong số bệnh nhân được điều trị, chỉ có 19,1% số bệnh nhân được điều trị tốt [29].

THA có ở cả thành thị và nông thôn, cả người nghèo và người có kinh tế khá. Một trong những biến chứng nguy hiểm nhất của THA là đột quỵ, biến chứng này có thể gây tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề như mất ý thức, liệt nửa người…[119]. Ở Việt Nam hiện nay đã có nhiều nghiên cứu về THA ở người cao tuổi. Các nghiên cứu này đều chỉ ra rằng tỷ lệ THA ở NCT là cao và có xu hướng tăng lên theo từng năm.

Theo Nguyễn Thanh Ngọc khi nghiên cứu tỷ lệ THA của người cao tuổi ở phường Phương Mai, Đống Đa, Hà Nội cho kết quả là 8 37,6%; trong đó tỷ lệ THA ở nam giới là 48,5% và ở nữ giới là 32,4% [40]. Trong nghiên cứu ở Huế cho thấy tỷ lệ người cao tuổi bị THA tại xã Hương Xuân, huyện Hương Trà là 38,9% [24] và tại xã Hương Vân, huyện Hương Trà là 40,53% [32] và mức độ THA ở người cao tuổi theo các giai đoạn có xu hướng: Mức độ nặng dần thì tỷ lệ mắc cũng giảm dần: như tỷ lệ THA độ I là 39,25%; THA độ II là 35,51% và THA độ III là 25,24% [39]. Nghiên cứu tại tỉnh Long An, tỷ lệ người cao tuổi bị THA chiếm 52,5%; nhưng trong số những bệnh nhân này thì số NCT có điều trị THA chiếm 76,6% và số người cao tuổi kiểm soát tốt huyết áp chỉ chiếm có 10,6% [25]. Chính vì khả năng kiểm soát huyết áp tại cộng đồng chưa tốt nên tỷ lệ NCT phải nhập viện vào khoa nội tim mạch vì biến chứng TBMMN do THA chiếm tới 60,7%, còn do THA đơn thuần chỉ chiếm 13%, do tác dụng phụ của thuốc: 0,7% và nguyên nhân khác: 25,6% [15].

Nghiên cứu gần đây của Nguyễn Kim Kế ở Hưng Yên cho thấy: Tỷ lệ THA ở người cao tuổi trung bình tại thị xã Hưng Yên là 28,2%, trong đó tỷ lệ THA ở nam giới là 29,7%, nữ giới là 26,9%, tỷ lệ THA tăng dần theo tuổi: nhóm tuổi 60-69 tuổi là 21,3%, nhóm tuổi 70-79 tuổi là 29,6% và nhóm tuổi trên 80 tuổi là 44,9%; Tỷ lệ THA ở người cao tuổi cư trú tại các phường của thị xã Hưng Yên (31,1%) cao hơn so với các xã (25,3%); Tỷ lệ THA giai đoạn I là 15,5%, THA giai đoạn II là 12,7%, tiền THA là 17,2% [27].