CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUY TRÌNH KIỂM SOÁT CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN DOANH THU TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH 1. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN 1. Khái niệm chất lượng kiểm toán Chất lượng luôn là sự thách thức, là mối quan tâm hàng đầu mà bất cứ tổ chức nào đều phải đối mặt trong lĩnh vực hoạt động của mình. Dưới những góc nhìn khác nhau, có thể có các định nghĩa khác nhau về chất lượng: Theo từ điển Tiếng Việt: “Chất lượng là cái tạo nên phẩm chất, giá trị của con người, của một sự vật, sự việc”.
Theo định nghĩa của tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) 5200-ISO 9000 thì “Chất lượng là mức độ phù hợp của sản phẩm hoặc dịch vụ thỏa mãn các yêu cầu đề ra hoặc định trước của người mua”. Một sản phẩm có tồn tại được là nhờ chất lượng. Kiểm toán là một ngành cung cấp dịch vụ với mục đích nâng cao chất lượng thông tin tài chính của đơn vị. Do vậy, tương tự như các ngành nghề khác, kiểm toán chỉ có thể tồn tại khi cung cấp dịch vụ có chất lượng cao, được người sử dụng tin cậy.
Chất lượng kiểm toán được đo bởi sự thỏa mãn nhu cầu của người sử dụng. Vì vậy, mỗi đối tượng liên quan khác nhau sẽ có một cái nhìn khác nhau về chất lượng kiểm toán: SV: Hoàng Thị Mỹ Linh 4 Lớp:CQ48/22.07 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp Bảng 1.1: Chất lượng kiểm toán đối với từng đối tượng Đối tượng Chất lượng kiểm toán Là mức độ thỏa mãn mong muốn của đơn vị về những ý kiến đóng góp của kiểm toán viên nhằm phát hiện ra những tồn Đơn vị được tại, sai sót để khắc phục nhằm nâng cao chất lượng thông tin kiểm toán tài chính, năng lực quản lý và hiệu quả hoạt động kinh doanh của đơn vị trong thời gian định trước và giá phí hợp lý. Là sự hài lòng về độ tin cậy của ý kiến đưa ra nhằm đảm bảo Công ty kiểm hợp lý rằng Báo cáo tài chính của đơn vị được kiểm toán toán không còn chứa đựng những sai sót trọng yếu. Đối tượng sử dụng kết quả Là mức độ thỏa mãn về tính khách quan và độ tin cậy vào ý kiểm toán (bên kiến kiểm toán được nêu ra trong Báo cáo kiểm toán.
thứ ba) Theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 220 (VSA 220 - Kiểm soát chất lượng hoạt động kiểm toán): “Chất lượng hoạt động kiểm toán là mức độ thỏa mãn của các đối tượng sử dụng kết quả kiểm toán về tính khách quan và độ tin cậy vào ý kiến kiểm toán của kiểm toán viên; đồng thời thỏa mãn mong muốn của đơn vị được kiểm toán về những ý kiến đóng góp của kiểm toán viên nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh, trong thời gian định trước với giá phí hợp lý.” Như vậy, chất lượng hoạt động kiểm toán có thể được xem xét dưới ba góc độ: - Mức độ người sử dụng thông tin thỏa mãn đối với tính khách quan và độ tin cậy của kết quả kiểm toán; SV: Hoàng Thị Mỹ Linh 5 Lớp:CQ48/22.07 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp - Mức độ đơn vị được kiểm toán thỏa mãn về ý kiến đóng góp nhằm mục đích nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh; - Báo cáo kiểm toán được lập và phát hành theo đúng thời gian đã đề ra trong hợp đồng kiểm toán và chi phí dịch vụ kiểm toán ở mức hợp lý. Do vậy, muốn nâng cao chất lượng hoạt động kiểm toán đòi hỏi phải có sự kiểm soát chất lượng. Các tiêu chí đánh giá chất lượng kiểm toán Bảng 1.2: Các tiêu chí đánh giá chất lượng kiểm toán Đối tượng Tiêu chí đánh giá - Tuân thủ các thủ tục, chính sách quản lý đã đề ra Công ty - Mức rủi ro chấp nhận được kiểm toán - Thời gian tiến hành hợp lý - Chi phí hợp lý - Tính chuyên nghiệp của kiểm toán viên Đơn vị - Thời gian tiến hành hợp lý được kiểm toán - Mức độ thỏa mãn nhu cầu đề ra - Tính tương xứng giữa chi phí bỏ ra và kết quả nhận được Đối tượng sử dụng - Tính khách quan, trung thực của thông tin được cung cấp kết quả kiểm toán - Mức độ tin cậy về ý kiến của kiểm toán viên (bên thứ ba) 1. Các nhân tố ảnh hưởng tới chất lượng kiểm toán Có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng kiểm toán, song nhìn chung các nhân tố được chia ra làm hai nhóm: SV: Hoàng Thị Mỹ Linh 6 Lớp:CQ48/22.07 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp Nhóm nhân tố bên trong: Nhóm này bao gồm các yếu tố thuộc phạm vi bên trong của công ty kiểm toán.
Chúng là những nhân tố cơ bản quyết định đến chất lượng kiểm toán. - Nhân tố con người: Trong dịch vụ kiểm toán, kiểm toán viên là yếu tố hạt nhân và cơ bản quyết định chất lượng dịch vụ bởi vì kiểm toán là quá trình kiểm toán viên thu thập và đánh giá bằng chứng kiểm toán làm cơ sở để đưa ra ý kiến của mình về Báo cáo tài chính của đơn vị được kiểm toán. Do vậy, chất lượng kiểm toán phụ thuộc rất nhiều vào đạo đức nghề nghiệp cũng như trình độ và kinh nghiệm của đội ngũ kiểm toán viên. - Nhân tố kỹ thuật: Do mỗi công ty kiểm toán thường có hệ thống quy trình kiểm toán riêng, hệ thống này là sự cụ thể hóa các chuẩn mực chuyên môn, các bước, thủ tục và phương pháp thu thập bằng chứng kiểm toán.
Có thể nói hệ thống này cung cấp một cẩm nang hướng dẫn cho các kiểm toán viên thực hiện cuộc kiểm toán đảm bảo đáp ứng được yêu cầu về chất lượng, hạn chế được rủi ro và với thời gian hợp lý. - Nhân tố quản lý: Các chính sách quản lý cụ thể như chính sách tuyển dụng và đào tạo, chính sách duy trì và tìm kiếm khách hàng, tiêu chí hoạt động của công ty (lợi nhuận, uy tín, độ tin cậy…), thủ tục và chính sách quản lý chất lượng hoạt động kiểm toán có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng hoạt động kiểm toán. - Các yếu tố về điều kiện, phương tiện làm việc: Đây là nhân tố bổ trợ và góp phần vào việc nâng cao chất lượng kiểm toán bởi vì nhờ những nhân tố này, kiểm toán viên sẽ thực hiện tốt công việc của mình một cách hiệu quả. Nhóm nhân tố bên ngoài: SV: Hoàng Thị Mỹ Linh 7 Lớp:CQ48/22.07 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp - Các văn bản và quy định của pháp luật: Hiện nay, Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam đã được ban hành tương đối đầy đủ nhưng chưa có những hướng dẫn cụ thể về quản lý, kiểm tra soát xét chất lượng kiểm toán.
- Đơn vị được kiểm toán: Các nhân tố liên quan đến đơn vị được kiểm toán như mối quan hệ của công ty kiểm toán với đơn vị được kiểm toán, cơ cấu tổ chức, phân cấp phân nhiệm và trình độ của nhân viên kế toán, kiểm toán nội bộ cũng sẽ hỗ trợ hoặc gây khó khăn cho quá trình thực hiện kiểm toán, ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng cuộc kiểm toán. - Các nhà quản lý kinh tế, công chúng xã hội: Hiện nay, nhận thức của các nhà quản lý kinh tế, công chúng xã hội tại Việt Nam về vị trí và vai trò của kiểm toán viên cũng như lợi ích từ các thông tin kết quả kiểm toán chưa cao nên chất lượng hoạt động kiểm toán chưa được công chúng quan tâm đánh giá đúng mức. Đây cũng là lý do khiến kiểm toán viên chưa thấy hết trách nhiệm của mình đối với chất lượng dịch vụ kiểm toán. KHÁI QUÁT CHUNG VỀ KIẾM SOÁT CHẤT LƯỢNG KIỂM TOÁN DOANH THU TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH 1.
Khái niệm và sự cần thiết phải kiểm soát chất lượng kiểm toán Doanh thu 1. Khái niệm Có nhiều định nghĩa khác nhau về kiểm soát chất lượng kiểm toán Doanh thu nhưng có thể hiểu đó là một quy trình hỗ trợ cho các công ty kiểm toán nhằm đảm bảo cho các nhân viên của họ tuân thủ đúng các chuẩn mực chất lượng do công ty quy định nói riêng và các chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp hiện hành nói chung. Hay nói cách khác, đó là quá trình kiểm tra, giám sát hoạt động kiểm toán khoản mục Doanh thu trong nội bộ các công ty kiểm toán và giữa các công ty kiểm toán trong phạm vi quốc gia, quốc tế để SV: Hoàng Thị Mỹ Linh 8 Lớp:CQ48/22.07 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Học viện Tài chính Luận văn tốt nghiệp đảm bảo cho hoạt động kiểm toán BCTC đạt được chuẩn mực chất lượng được thiết lập và thừa nhận từ trước. Tất cả các nước đều có chung một mục tiêu khi thiết lập chương trình kiểm soát chất lượng kiểm toán Doanh thu, đó là: - Gia tăng độ tin cậy về nghề nghiệp - Đảm bảo chất lượng tối thiểu trong việc tuân thủ các chuẩn mực nghề nghiệp - Tạo niềm tin và sự an tâm đối với việc kiểm toán khoản mục doanh thu trong BCTC 1.
Sự cần thiết phải kiểm soát chất lượng kiểm toán Doanh thu Hoạt động kiểm toán độc lập ở Việt Nam đã hình thành và phát triển nhanh chóng từ khi nền kinh tế chuyển đổi theo cơ chế thị trường và hội nhập quốc tế. Dịch vụ kiểm toán cung cấp thông tin đáng tin cậy không những cho Nhà nước, cho các đối tượng quan tâm đến tình hình tài chính của doanh nghiệp mà cho cả chính bản thân doanh nghiệp và công chúng. Trong BCTC của doanh nghiệp ,Doanh thu là khoản mục có tính trọng yếu , ảnh hưởng trực tiếp tới các chỉ tiêu , khoản mục trên BCTC .Doanh thu cũng là chỉ tiêu cơ bản mà những người quan tâm đến tình hình tài chính của doanh nghiệp dùng để phân tích khả năng thanh toán, tiềm năng hay hiệu năng kinh doanh , triển vọng phát triển cũng như rủi ro tiềm tàng trong tương lai .Vì thế việc khoản mục này chứa đựng nhiều khả năng gian lận là khó tránh khỏi .Do đó , kiểm soát chất lượng kiểm toán khoản mục Doanh thu là một trong những nội dung rất quan trọng ,bắt buộc trong quy trình kiểm soát chất lượng kiểm toán BCTC doanh nghiệp SV: Hoàng Thị Mỹ Linh 9 Lớp:CQ48/22.07 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.