CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ QUẢN LÝ DỰ ÁN VÀ QUẢN LÝ THI CÔNG ĐƯỜNG CAO TỐC 1.1 Nội dung về Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình 1.1 Dự án đầu tư xây dựng công trình 1.1 Dự án Theo Ngân hàng thế giới “Dự án là tổng thể những chính sách, hoạt động và chi phí liên quan với nhau được thiết kế nhằm đạt được những mục tiêu nhất định trong một thời gian nhất định”. Dự án là tập hợp các đề xuất có liên quan đến nhau nhằm đạt được một hoặc một số mục tiêu nhất định, được thực hiện trên địa bàn cụ thể, trong khoảng thời gian xác định và dựa trên những nguồn lực xác định. Dự án bao gồm Dự án đầu tư và Dự án hỗ trợ kỹ thuật. Điều đó có nghĩa Dự án phải đạt mục đích sử dụng có hiệu quả các đầu vào như các nguồn lao động, vật tư, tiền vốn và đất đai, được thể hiện có hệ thống thông qua luật lệ, quy định, biện pháp tổ chức, biện pháp kỹ thuật và những điều kiện ràng buộc về thời gian, về chất lượng và chi phí trong giới hạn cho phép hoặc tối ưu trong điều kiện có thể để thu được đầu ra là các sản phẩm, dịch vụ cụ thể, đem lại lợi ích thực cho xã hội càng nhiều càng tốt.
Có thể tóm tắt các yếu tố khái niệm “Dự án” như sau: - Đối tượng phục vụ cụ thể. Nhóm các Quy trình -Nguồn lực giới hạn. công việc áp dụng - Thời gian quy ước. - Địa điểm rõ ràng và duy nhất.1-Các yếu tố của khái niệm “Dự án” 1.2 Vai trò của Dự án đầu tư (DAĐT)[5] Với tư duy về kinh tế của mỗi người dân đều thay đổi, nhận thức được tăng trưởng và phát triển bền vững là phương hướng, mục tiêu phấn đấu của mọi quốc 5 gia nên nền kinh tế Việt Nam đã có những tiến bộ rõ rệt với chủ trương chuyển đổi cơ chế kinh tế từ tập trung bao cấp sang nền kinh tế thị trường.
Tỉ lệ tăng trưởng cao và tương đối ổn định, tỉ lệ lạm phát ở mức thấp, kim ngạch xuất khẩu ngày càng tăng… Đồng thời việc thực hiện đa dạng, đa phương hóa các phương thức sản xuất kinh doanh đã giúp Việt Nam hòa nhập, thân thiện với môi trường quốc tế. Vì vậy đầu tư là yếu tố quan trọng cần thiết, là chìa khoá để chiến thắng trong cạnh tranh quốc tế. Để đạt được điều đó cần quan tâm giải quyết các nhân tố ảnh hưởng đến sự tăng trưởng là nguồn nhân lực, tài nguyên, vốn và công nghệ nhằm khai thác, huy động và phát huy một cách tối đa để từ đó tạo cơ sở vật chất kỹ thuật, nguồn lực mới cho sự tăng trưởng và phát triển kinh tế, mỗi sự thay đổi tăng hoặc giảm của đầu tư đều cùng lúc vừa là yếu tố duy trì sự ổn định, vừa là yếu tố phá vỡ sự ổn định cũ, nâng lên mức ổn định tốt hơn của nền kinh tế. Trong bối cảnh kinh tế của Việt Nam, để tạo ra một cơ cấu kinh tế hợp lý thì vấn đề có tính chất then chốt là thực hiện đầu tư và phân bổ vốn một cách hợp lý, tạo sự dịch chuyển về cơ cấu do mỗi ngành, mỗi thành phần kinh tế với thế lực và tiềm năng riêng.
Ngoài ra, kinh nghiệm của các nơi trên thế giới cho thấy con đường tất yếu để có thể phát triển nhanh là tăng cường đầu tư vào phát triển các Dự án đầu tư xây dựng hạ tầng, điện nước, phục vụ khu công nghiệp, phát triển thương mại du lịch và dịch vụ.3 Dự án đầu tư xây dựng [5] Dự án đầu tư xây dựng (DAĐTXD) được quy hoạch nhằm tập hợp những đề xuất có liên quan đến việc bỏ vốn để xây dựng mới, mở rộng hoặc cải tạo những công trình nhằm đạt được sự duy trì, tăng trưởng về số lượng, cải tiến hoặc nâng cao chất lượng của công trình hoặc sản phẩm hay dịch vụ nào đó để phục vụ cho một nhóm đối tượng cụ thể trong một thời hạn nhất định, tài trợ những sắp xếp về tài chính, thực hiện như một đơn vị độc lập, bao gồm một chuỗi các hoạt động liên kết, mang tính khả thi về mặt kinh tế kỹ thuật và quản lý, mang tính xác định về mặt địa lý, là sản phẩm và dịch vụ duy nhất, hầu như không lặp lại, có thời gian bắt đầu và kết thúc cụ thể (có thể đạt được mục tiêu hoặc thất bại)…Với góc độ chủ quan, DAĐTXD được tạo ra nhằm đạt được kết quả về lợi nhuận, lợi ích kinh tế, xã hội 6 nhất định trong phạm vi giới hạn về ngân sách, nguồn lực, nguồn vốn trung dài hạn đã lập và thời gian thực hiện xác định, đặc biệt trong đó Dự án thuộc khu vực công thường gắn liền với quá trình quy hoạch phát triển quốc gia như cầu, cống, đường bộ, đường sắt, cảng sông, cảng biển, đê, đập, hồ chứa nước, kênh mương tưới tiêu, thủy điện… DAĐTXD là hoạt động kinh tế phổ biến và có tính chất liên ngành, là sự hy sinh các nguồn lực hiện tại bằng tài sản hữu hình và vô hình để tiến hành các hoạt động nhằm đem lại cho nhà đầu tư các kết quả nhất định trong tương lai mà kết quả đạt được này thông thường phải lớn hơn các chi phí nguồn lực đã bỏ ra ban đầu. Kết quả đạt được có thể đem lại sự tăng thêm: Tài sản tài chính về nguồn vốn, tài sản về trí tuệ như trình độ văn hóa, tay nghề chuyên môn trong xây dựng và vận hành cho đội ngũ thực hiện, công nghệ mới về khoa học kỹ thuật, thiết bị, tài sản vật chất như mở rộng, cải tạo hoặc tạo ra các hệ thống cơ sở hạ tầng mới cho xã hội. DAĐTXD không phải là một nghiên cứu trừu tượng mà là tái mở rộng cơ sở hạ tầng hiện có hoặc tạo nên một thực thể mới, duy nhất gắn liền với đất được xây dựng tại một địa điểm rõ ràng, có tính cụ thể và mục tiêu xác định, góp phần duy trì khả năng hoạt động của các công trình hạ tầng hiện hữu đồng thời tăng thêm năng lực lưu thông sản xuất của xã hội, nâng cao đời sống của cư dân trong khu vực.4 Đặc trưng của Dự án xây dựng Để làm rõ hơn nội dung của khái niệm hoạt động đầu tư xây dựng, đi sâu phân tích các đặc trưng cơ bản của hoạt động này: - Hoạt động đầu tư xây dựng là hoạt động bỏ vốn, vì thế quyết định đầu tư trước hết là quyết định tài chính. - Vốn được hiểu như là các nguồn lực sinh lợi.
Dưới các hình thức khác nhau nhưng vốn có thể xác định dưới hình thức tiền tệ. Vì vậy, các quyết định đầu tư xây dựng thường được xem xét trên phương diện tài chính (khả năng sinh lời, tổn phí, có khả năng thu hồi được hay không…). Trên thực tế, các quyết định đầu tư xây dựng cân nhắc bởi sự hạn chế của: ngân sách Nhà nước, địa phương, các nhà đầu tư. - Hoạt động đầu tư xây dựng là hoạt động có tính chất lâu dài.
7 - Khác với các hoạt động thương mại, các hoạt động chi tiêu tài chính khác, đầu tư xây dựng luôn là hoạt động có tính chất lâu dài. Do đó, mọi sự trù liệu đều là dự tính và chịu một xác suất biến đổi nhất định do nhiều nhân tố biến đổi tác động. Chính điều này là một trong những vấn đề then chốt phải tính đến trong nội dung phân tích, đánh giá của quá trình thẩm định dự án. - Hoạt động đầu tư xây dựng là một trong những hoạt động luôn cần có sự cân nhắc giữa lợi ích trước mắt và lợi ích trong tương lai.
- Đầu tư về một phương diện nào đó là sự hy sinh lợi ích hiện tại để đánh đổi lấy lợi ích trong tương lai. Vì vậy, luôn có sự so sánh cân nhắc giữa hai loại lợi ích này và nhà đầu tư chỉ chấp nhận trong điều kiện lợi ích thu được trong tương lai lớn hơn lợi ích hiện nay họ phải hy sinh - đó là chi phí cơ hội của nhà đầu tư. Nhiều dự án khả thi về phương diện xã hội nhưng không khả thi về phương diện kinh tế vì thế cũng khó thực hiện được trên thực tế. - Hoạt động đầu tư xây dựng chứa đựng nhiều rủi ro.
Các đặc trưng nói trên đã cho ta thấy đầu tư xây dựng là một hoạt động chứa đựng nhiều rủi ro do chịu ảnh hưởng nhất định của yếu tố chính trị – kinh tế – xã hội – tài nguyên thiên nhiên… Phải thực hiện trong một thời gian dài nên nhà đầu tư không thể lường hết những thay đổi có thể xảy ra trong quá trình thực hiện đầu tư so với dự tính. Tuy nhiên, nhận thức rõ điều này nên nhà đầu tư phải có những cách thức, biện pháp ngăn ngừa hay hạn chế để khả năng rủi ro là ít nhất. Những đặc trưng nói trên đặt ra cho người phân tích, đánh giá dự án không chỉ quan tâm về mặt nội dung xem xét mà còn phải tìm các phương pháp, cách thức đo lường, đánh giá để có những kết luận giúp cho việc lựa chọn và ra quyết định đầu tư xây dựng một cách có căn cứ.2 Quản lý dự án đầu tư xây dựng [5] Nội dung quản lý dự án đầu tư xây dựng gồm quản lý về phạm vi, kế hoạch công việc; khối lượng công việc; chất lượng xây dựng; tiến độ thực hiện; chi phí đầu tư xây dựng; an toàn trong thi công xây dựng; bảo vệ môi trường trong xây dựng; lựa chọn nhà thầu và hợp đồng xây dựng; quản lý rủi ro; quản lý hệ thống 8 thông tin công trình và các nội dung cần thiết khác được thực hiện theo quy định của Luật xây dựng [4] và quy định khác của pháp luật có liên quan. Chủ đầu tư có trách nhiệm thực hiện hoặc giao Ban quản lý dự án, tư vấn quản lý dự án, tổng thầu (nếu có) thực hiện một phần hoặc toàn bộ các nội dung quản lý dự án.3 Quản lý dự án xây dựng đường cao tốc 1.1 Mục đích và ý nghĩa Quản lý dự án (QLDA) là ngành khoa học nghiên cứu việc lập kế hoạch, tổ chức, điều phối, giám sát và kiểm soát, đảm bảo cho dự án hoàn thành về thời gian, phạm vi ngân sách được phê duyệt, bảo đảm chất lượng, xác định mục tiêu phải đạt được, loại trừ các rủi ro và có trách nhiệm trong suốt quá trình này.