Chương 1: Quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ tài chính đối với các bệnh viện công lập 7 Chương 2: Thực trạng quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ tài chính tại Bệnh viện Mắt Tỉnh Thanh Hóa Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý tài chính theo cơ chế tự chủ tài chính tại Bệnh viện Mắt Tỉnh Thanh Hóa 8 CHƢƠNG 1. QUẢN LÝ TÀI CHÍNH THEO CƠ CHẾ TỰ CHỦ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CÁC BỆNH VIỆN CÔNG LẬP 1. Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực y tế 1. Khái niệm đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực y tế Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực y tế là tổ chức do Cơ quan Nhà nước có thẩm quyền thành lập, thực hiện cung cấp các dịch vụ y tế và đóng góp một phần quan trọng trong duy trì hoạt động của nền kinh tế quốc dân.
Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực y tế được quản lý theo quy định của pháp luật, có tư cách pháp nhân, con dấu, tài khoản và tổ chức bộ máy kế toán theo quy định của pháp luật về kế toán để thực hiện nhiệm vụ cung cấp dịch vụ công hoặc phục vụ quản lý nhà nước trong các lĩnh vực chuyên môn khám chữa bệnh. Tài sản trong các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực y tế thường có giá trị lớn, quy mô nhiều nên quản lý rất phức tạp. Trong quá trình hoạt động, đơn vị dựa vào thiết bị, dụng cụ và các tài sản khác để cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng cho bệnh nhân. Điều đó bao gồm không chỉ là thiết bị y tế được sử dụng trong chăm sóc trực tiếp, mà còn là máy tính và các tài sản khác mà các đơn vị dựa vào để quản lý hồ sơ bệnh nhân, thanh toán y tế và các quá trình khác diễn ra trong hoạt động.
Tài sản, trang thiết bị y tế của các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực y tế là một trong những yếu tố quan trọng quyết định hiệu quả, chất lượng của công tác y tế, hỗ trợ tích cực cho người thầy thuốc trong công tác phòng bệnh và chữa bệnh. Do đó, các tài sản luôn được đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực y tế chú trọng đầu tư. Đặc điểm, vai trò của các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực y tế Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực y tế có những đặc điểm sau: 9 Là đơn vị sự nghiệp có thu của Nhà nước nên chịu chỉ đạo của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. Thực hiện công bằng trong chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Nhà nước đảm bảo mọi người đều được chăm sóc sức khỏe cơ bản có chất lượng phù hợp với khả năng kinh tế xã hội của đất nước. Hoạt động của đơn vị sự nghiệp không vì mục tiêu lợi nhuận mà vì lợi ích cộng đồng. Đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực y tế là trung tâm chẩn đoán và điều trị với kỹ thuật cao, giữ vai trò quan trọng trong hệ thống y tế quốc gia về lĩnh vực khám, chữa bệnh, làm giảm đi sự thiếu hụt lao động vì ốm đau, phục hồi sức khỏe. Là bộ mặt của ngành y tế, kỹ thuật của đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực y tế phản ánh sự phát triển y học của một quốc gia Như vậy, từ những đặc trưng cơ bản trên của đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực y tế có thể giúp Nhà nước quản lý mọi mặt hoạt động tốt hơn trong đó có hoạt động quản lý tài chính bệnh viện.
Nền kinh tế nước ta đang phát triển theo cơ chế thị trường có sự điều tiết vĩ mô của Nhà nước. Trong quá trình đó yếu tố con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự phát triển kinh tế xã hội. Con người được coi là nguồn động lực năng động nhất trong mọi nguồn lực nên việc chăm lo đầy đủ cho quá trình phát triển của con người phải thông qua việc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe bằng cách nuôi dưỡng, bảo toàn thể lực, giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực. Có như vậy mới đảm bảo được nền tảng vững chắc về sự phồn vinh, thịnh vượng, thực hiện được chiến lược phát triển con người “Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài”.
Mặt khác, trong hai mục tiêu lớn của chiến lược con người là khai thác và phát huy cao độ năng lực lao động, chất xám, tạo môi trường phát triển có trọng dụng nhiều nhân tài. Nhưng để đạt được điều đó đòi hỏi người lao động phải có sức khỏe, sức khỏe là tiền đề để tạo ra trí thức cho con người. Thật 10 vậy, ngành y tế với chức năng chăm sóc, bảo vệ và nâng cao thể lực của nhân dân nên có một vị trí hết sức quan trọng trong việc phát triển nguồn lực để thực hiện chiến lược phát triển kinh tế xã hội. Trong giai đoạn hiện nay Đảng và Nhà nước ta coi việc quan tâm đến sự nghiệp y tế là sự nghiệp của toàn xã hội, của toàn dân, đồng thời coi chiến lược con người là khâu then chốt trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội.
Từ những phân tích trên có thể khái quát vai trò của đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực y tế như sau: - Khám, chữa bệnh, phòng bệnh và phục hồi chức năng cho bệnh nhân các tỉnh, thành phố. - Đào tạo cán bộ: là cơ sở thực hành của một số trường đại học, cao đẳng, trung học y, dược; tham gia đào tạo cán bộ y tế ở bậc sau đại học, đại học, trung học; tham gia đào tạo lại cán bộ y tế về chuyên môn và quản lý Bệnh viện; đào tạo lại và đào tạo nâng cao trình độ cho cán bộ, viên chức trong Bệnh viện; nhận các thực tập sinh nước ngoài đến học tập, nghiên cứu tại Bệnh viện. - Nghiên cứu khoa học: nghiên cứu và tham gia nghiên cứu khoa học phục vụ khám chữa bệnh, phòng bệnh, phục hồi chức năng, đào tạo, góp phần phát triển kinh tế xã hội trong khu vực; chủ trì và tham gia công trình nghiên cứu khoa học các cấp; tổ chức các hội nghị khoa học cấp Bệnh viện, trong khu vực tại Bệnh viện; tổ chức các chương trình hợp tác nghiên cứu khoa học phối hợp trong nước và với nước ngoài theo sự phân công. - Phòng chống dịch bệnh, thiên tai, thảm họa: thường xuyên phối hợp với các cơ quan trong và ngoài ngành y tế để thực hiện truyền thông, giáo dục sức khỏe, phòng chống tai nạn giao thông, tai nạn lao động, tai nạn sinh hoạt và sức khỏe học đường; tham gia phòng, chống dịch bệnh, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa.
11 - Chỉ đạo tuyến: chỉ đạo một số chuyên khoa cho tuyến trước trong khu vực được Bộ Y tế giao; chuyển giao và hỗ trợ các kỹ thuật chuyên môn cho tuyến trước; theo dõi, giám sát các hoạt động y tế tuyến trước trong khu vực được phân công; tham gia hỗ trợ tuyến trước tổ chức triển khai các chương trình, dự án y tế; phối hợp với các cơ quan trong và ngoài ngành y tế để thực hiện truyền thông giáo dục sức khoẻ; tham gia phòng chống, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm hoạ. - Hợp tác quốc tế: thiết lập mối quan hệ hợp tác, trao đổi kinh nghiệm về khám chữa bệnh, nghiên cứu khoa học, đào tạo cán bộ với nước ngoài; xây dựng các dự án đầu tư liên doanh, liên kết với các nước và các tổ chức quốc tế về dịch vụ y tế theo quy định của pháp luật; tổ chức các hội nghị, hội thảo, các lớp học quốc tế về các lĩnh vực thuộc phạm vi của Bệnh viện quản lý theo quy định của pháp luật. - Quản lý công chức, viên chức, quản lý chất lượng của Bệnh viện, quản lý kinh tế trong y tế theo chức năng, nhiệm vụ. Có thể thấy rằng, để nâng cao chất lượng ngành y tế để đảm bảo đầy đủ các vai trò nêu trên cần phải có sự đầu tư, mà trước hết là đầu tư về mặt tài chính.
Vốn đầu tư cho y tế có thể được khai thác dưới nhiều hình thức khác nhau, song hiện nay ở nước ta chủ yếu vấn là do nguồn Ngân sách Nhà nước (NSNN) tài trợ và nó hình thành nên khoản chi NSNN cho sự nghiệp y tế. Thông qua chi NSNN sẽ có tác động quan trọng đến việc tổ chức mạng lưới cũng như cơ cấu của ngành y tế, từ đó sắp xếp cho phù hợp, hướng dẫn quản lý các hoạt động y tế một cách có hiệu quả. Trong cơ chế thị trường yêu cầu cơ bản của việc thực hiện cơ chế mới là nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho ngành y tế có khả năng chủ động điều hòa, cân dối, sử dụng lực lượng cán bộ, cơ sở vật chất, kinh phí một cách hợp lý, có hiệu quả phục vụ nhu cầu chăm sóc sức khỏe cho nhân dân. Phân loại các đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực y tế Đơn vị sự nghiệp công lập hoạt động trong lĩnh vực y tế bao gồm: Các bệnh viện, các viện và trung tâm có giường bệnh, cơ sở điều dưỡng và phục hồi chức năng thuộc các Bộ, ngành và địa phương.
Các cơ sở khám, chữa bệnh trực thuộc viện nghiên cứu, trường đào tạo y, dược trong toàn quốc. Các trung tâm y tế, trung tâm tin học y tế thuộc các Bộ, ngành và địa phương. Các viện, trạm, trại hoặc các đơn vị khác có chức năng và nhiệm vụ phòng, chống bệnh dịch thuộc các Bộ, ngành và địa phương. Các đơn vị có chức năng kiểm định vacxin, sinh phẩm y tế, trang thiết bị y tế, kiểm nghiệm thuốc, hóa mỹ phẩm, dược phẩm, kiểm dịch y tế thuộc các Bộ, ngành và địa phương.
Các cơ sở sản xuất vacxin, sinh phẩm y tế, máu và các chế phẩm về máu, dịch truyền hoặc các sản phẩm khác thuộc ngành y tế. Các đơn vị sự nghiệp đào tạo, nghiên cứu khoa học công nghệ, nghiên cứu ứng dụng khoa học kỹ thuật, tạp chí thuộc lĩnh vực y tế. Đơn vị sự nghiệp y tế được cơ quan có thẩm quyền quyết định thực hiện cơ chế tự chủ theo các nhóm sau đây: a) Nhóm 1: Đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư; b) Nhóm 2: Đơn vị tự bảo đảm chi thường xuyên; c) Nhóm 3: Đơn vị tự bảo đảm một phần chi thường xuyên; d) Nhóm 4: Đơn vị do Nhà nước bảo đảm chi thường xuyên. Tổng quan về bệnh viện công lập 1.