phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, Luận văn bao gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực có trình độ cao. Chƣơng 2: Thực trạng pháp luật về nguồn nhân lực có trình độ cao ở Việt Nam và Singapore hiện nay. Chƣơng 3: Phƣơng hƣớng, giải pháp hoàn thiện pháp luật Việt Nam về phát triển nguồn nhân lực có trình độ cao theo kinh nghiệm của Singapore. 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 - CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NGUỒN NHÂN LƢ̣C VÀ PHÁ T TRIỂN NGUỒN NHÂN LƢ̣C CÓ TRÌNH ĐỘ CAO 1.
Nguồ n nhân lƣ̣c và phát triể n nguồ n nhân lƣ̣c 1. Khái niê ̣m về nguồ n nhân lực Một quốc gia muốn phát triển thì cần phải có các nguồn lực của sự phát triển kinh tế nhƣ: tài nguyên thiên nhiên, vốn, khoa học - công nghệ, con ngƣời … Trong các nguồn lực đó thì nguồn lực con ngƣời đƣợc nhìn nhận là quan trọng nhất, có tính chất quyết định trong sự tăng trƣởng và phát triển kinh tế của mọi quốc gia từ trƣớc đến nay. Một nƣớc cho dù có tài nguyên thiên nhiên phong phú, máy móc kỹ thuật hiện đại nhƣng không có những con ngƣời có trình độ, có đủ khả năng khai thác các nguồn lực đó thì khó có khả năng có thể đạt đƣợc sự phát triển nhƣ mong muốn. Quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc và ngày nay trong công cuộc hội nhập và phát triển nhằm mục tiêu “dân giàu, nƣớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”, Đảng ta luôn xác định nƣớc ta có nguồn lao động dồi dào, con ngƣời Việt Nam có truyền thông yêu nƣớc, cần cù, sáng tạo, có nền tảng văn hoá, giáo dục, có khả năng nắm bắt nhanh khoa học và công nghệ là nguồn lực quan trọng nhất - nguồn năng lực nội sinh.
Vậy nguồn nhân lực là gì? Hiện nay, trong quá trình nghiên cứu trên thế giới và trong nƣớc, có nhiều công trình nghiên cứu đã đề cập đến khái niệm NNL dƣới các góc độ khác nhau. Theo Từ điển Tiếng Việt: Nguồn là nơi phát sinh, nơi cung cấp. Nhân lực là sức của con ngƣời bao gồm: sức lực cơ bắp (thể lực), trình độ tri thức đƣợc vận dụng vào quá trình lao đọng của mỗi cá nhân (trí lực), những ham muốn, hoài bão của bản thân ngƣời lao động hƣớng tới một mục đích xác định (tâm lực). Nhân lực với ý nghĩa đầy đủ của nó bao gồm ba yếu tố: Thể 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com lực, trí lực và tâm lực.
Ba yếu tố đó có quan hệ biện chứng với nhau, trong đó trí lực giữ vai trò quyết định, nhƣng thể lực và tâm lực cũng đóng vai trò quan trọng nhƣ điều kiện cần thiết không thể thiếu đối với sự phát triển của NNL. Nguồn nhân lực đƣợc hiểu là nơi phát sinh, nguồn cung cấp sức của con ngƣời trên đầy đủ các phƣơng diện cho lao động sản xuất và quản lý. Theo định nghĩa của Liên Hợp Quốc: “Nguồn nhân lực là trình độ lành nghề, là kiến thức và năng lực của toàn bộ cuộc sống con ngƣời hiện có thực tế hoặc tiềm năng để phát triển kinh tế - xã hội trong một cộng đồng” [27, tr. Theo Tổ chức lao động quốc tế (ILO) thì: Nguồn nhân lực của một quốc gia là toàn bộ những ngƣời trong độ tuổi có khả năng tham gia lao động.
Nguồn nhân lực đƣợc hiểu theo hai nghĩa: Theo nghĩa rộng, nguồn nhân lực là nguồn cung cấp sức lao động cho sản xuất xã hội, cung cấp nguồn lực con ngƣời cho sự phát triển. Do đó, nguồn nhân lực bao gồm toàn bộ dân cƣ có thể phát triển bình thƣờng. Theo nghĩa hẹp, nguồn nhân lực là khả năng lao động của xã hội, là nguồn lực cho sự phát triển kinh tế xã hội, bao gồm các nhóm dân cƣ trong độ tuổi lao động, có khả năng tham gia vào lao động, sản xuất xã hội, tức là toàn bộ các cá nhân cụ thể tham gia vào quá trình lao động, là tổng thể các yếu tố về thể lực, trí lực của họ đƣợc huy động vào quá trình lao động [21, tr. Kinh tế phát triển cho rằng: Nguồn nhân lực là một bộ phận dân số trong độ tuổi quy định có khả năng tham gia lao động.
Nguồn nhân lực đƣợc biểu hiện trên hai mặt: Về số lƣợng đó là tổng số những ngƣời trong độ tuổi lao động làm việc theo quy định của Nhà nƣớc và thời gian lao động có thể huy động đƣợc từ họ; về chất lƣợng, đó là sức khoẻ và trình độ chuyên môn, kiến thức và trình độ lành nghề của ngƣời lao động. Nguồn lao động là tổng số những ngƣời trong độ tuổi lao động quy định đang tham gia lao động hoặc đang tích cực tìm kiếm việc làm. Nguồn lao động cũng đƣợc hiểu trên hai 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com mặt: số lƣợng và chất lƣợng. Nhƣ vậy theo khái niệm này, có một số đƣợc tính là nguồn nhân lực nhƣng lại không phải là nguồn lao động, đó là: Những ngƣời không có việc làm nhƣng không tích cực tìm kiếm việc làm, tức là những ngƣời không có nhu cầu tìm việc làm, những ngƣời trong độ tuổi lao động quy định nhƣng đang đi học… Theo Giáo sƣ – Viện sĩ Phạm Minh Hạc cùng các nhà khoa học tham gia Chƣơng trình KX – 07: Nguồn nhân lực cần đƣợc hiểu là số dân và chất lƣợng con ngƣời,bao gồm cả thể chất và tinh thần, sức khỏe và trí tuệ, năng lực, phẩm chất và đạo đức của ngƣời lao động.
Nó là tổng thể nguồn nhân lực hiện có thực tế và tiềm năng đƣợc chuẩn bị sẵn sàng để tham gia phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia hay một địa phƣơng nào đó… [25, tr. Có thể thấy rằng, xem xét dƣới các góc độ khác nhau nên đã có nhiều quan điểm khác nhau về NNL. Tuy nhiên, những quan điểm này đều thống nhất một nội dung cơ bản: NNL là nguồn cung cấp sức lao động cho xã hội. Các khái niệm trên đều cho thấy NNL không chỉ đơn thuần là lực lƣợng lao động đã có và sẽ có, mà còn bao gồm sức mạnh của thể chất, trí tuệ, tinh thần của các cá nhân trong một cộng đồng, một quốc gia đƣợc đem ra hoặc có khả năng đem ra sử dụng và quá trình phát triển xã hội.
Từ những quan niệm trên có thể hiểu rằng Nguồn nhân lực là tổng thể số lượng và chất lượng con người với các tiêu chí về thể lực, trí lực và tâm lực tạo nên năng lực mà bản thân con người và xã hội đã, đang và sẽ huy động vào quá trình lao động sáng tạo vì sự phát triển và tiến bộ xã hội. Khái niê ̣m về phát triển nguồ n nhân lực Sự phát triển nói chung đƣợc coi là quá trình vận động theo khuynh hƣớng đi lên từ trình độ thấp đến trình độ cao, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Đó là sự biến đổi cả về số lƣợng và chất lƣợng của sự vật theo hƣớng ngày càng hoàn thiện ở trình độ cao hơn. Quan điểm mácxit về sự phát triển, vận dụng vào nghiên cứu con ngƣời đã nhấn mạnh yếu tố phát triển con ngƣời, lấy con ngƣời làm trung tâm.
Lịch sử phát triển của nhân loại suy cho cùng là lịch sử phát triển con ngƣời. Phát triển con ngƣời vừa là mục tiêu của phát triển kinh tế - xã hội, vừa là phƣơng tiện tốt nhất để thúc đẩy sự phát triển. Trong thời đại ngày nay, con ngƣời đƣợc coi là một “tài nguyên đặc biệt”, một nguồn lực của sự phát triển kinh tế. Bởi vậy việc phát triển con ngƣời, phát triển NNL trở thành vấn đề chiếm vị trí trung tâm trong hệ thống phát triển các nguồn lực.
Chăm lo đầy đủ đến con ngƣời là yếu tố bảo đảm chắc chắn nhất cho sự phồn vinh, thịnh vƣợng của mọi quốc gia. Đầu tƣ cho con ngƣời là đầu tƣ có tinh chiến lƣợc, là cơ sở chắc chắn nhất cho sự phát triển bền vững. Phát triển con ngƣời hay phát triển NNL ở đây chính là sự gia tăng các giá trị về thể chất, trí tuệ, năng lực của từng cá nhân trong điều kiện phát triển kinh tế - xã hội. Đó cũng chính là quá trình mở rộng cơ hội lựa chọn nhằm nâng cao năng lực, trí tuệ và cuộc sống của con ngƣời, phù hợp với nhu cầu lợi ích mà họ mong muốn.
Ngày nay, ngƣời ta nói nhiều đến sự phát triển con ngƣời bền vững và có làm đƣợc nhƣ vậy thì con ngƣời mới trở thành động lực phát triển, mục tiêu của phát triển. Tuy nhiên, không dễ gì để thu hút sự chú ý của xã hội, của những nhà quản lý xã hội vào vấn đề phát triển con ngƣời bền vững, nhất là ở những quốc gia mà ngƣời dân đã phải sống trong giới hạn của mức tiêu dùng tối thiểu đã từ lâu, từ đó họ đang quan tâm nhiều đến quyền đƣợc nhận mức sống cao hơn trong tƣơng lai. Nói cách khác, phát triển con ngƣời bền vững cần đƣợc hiểu là sự tiến bộ, thông qua việc cải thiện chất lƣợng cuộc sống của con ngƣời. Để có đƣợc chất lƣợng cuộc sống cao hơn, chúng ta cần có tri thức tốt hơn, có những thành tựu khoa học và công nghệ cao, khoa học xã hội và nhân văn phát triển, sự thoải mái và hạnh phúc.
10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Theo Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc (UNESCO): Phát triển NNL đƣợc đặc trƣng bởi toàn bộ sự lành nghề của dân cƣ, trong mối quan hệ phát triển của đất nƣớc. Quan niệm của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO): Phát triển NNL, bao hàm một phạm vi rộng lớn hơn chứ không chỉ có sự chiếm lĩnh ngành nghề, hoặc ngay cả việc đào tạo nói chung. Quan niệm này dựa trên cơ sở nhận thức rằng, con ngƣời có nhu cầu sử dụng năng lực của mình để tiến tới có đƣợc việc làm hiệu quả, cũng nhƣ thỏa mãn về nghề nghiệp và cuộc sống cá nhân. Sự lành nghề đƣợc hoàn thiện nhờ bổ sung nâng cao kiến thức trong quá trình sống, làm việc nhằm đáp ứng kỳ vọng của con ngƣời [17, tr.
Liên Hợp Quốc cho rằng, phát triển NNL bao gồm: Giáo dục – đào tạo và sử dụng tiềm năng con ngƣời nhằm thúc đẩy nền kinh tế kinh tế - xã hội và nâng cao chất lƣợng cuộc sống. Quan niệm này đã nhấn mạnh khía cạnh xã hội của vấn đề: NNL vừa là một yếu tố của sản xuất, của tăng trƣởng kinh tế và là mục tiêu của phát triển.